Từ bến Nhà Rồng đến chân trời thế giới: Quyết định vĩ đại thay đổi vận mệnh một dân tộc

Lịch sử dân tộc Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX là một bức tranh đẫm màu tang tóc và bế tắc. Dưới ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp, đất nước chìm trong đêm dài nô lệ. Các phong trào yêu nước theo hệ tư tưởng phong kiến hay tư sản lần lượt nổ ra rồi bị dìm trong biển máu. Phan Bội Châu với tư tưởng hướng sang Nhật Bản, Phan Chu Trinh với con đường cải lương cầu viện, hay Hoàng Hoa Thám với cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế bám trụ vùng núi rừng... tất cả dù vùng lên oanh liệt nhưng đều chung một kết cục bi thảm do những giới hạn thời đại. Con đường cứu nước rơi vào một cuộc khủng hoảng trầm trọng chưa từng có. Cả dân tộc dường như quẩn quanh trong một vòng xoèo bế tắc, tựa như "trong nhà tối không một luồng gió lọt, không thấy lối ra".

Chính trong thời khắc ngã ba đường đầy thử thách ấy, một bước ngoặt vĩ đại đã hình thành từ một quyết định đi ngược lại mọi lối mòn thời đại. Ngày 5/6/1911, từ thương cảng Sài Gòn náo nhiệt, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành – khi ấy mới 21 tuổi, với đôi bàn tay trắng, một thân một mình và một ý chí sắt đá – đã bước lên con tàu buôn Pháp Latouche-Tréville dưới cái tên Văn Ba. Khác với các bậc tiền nhân thường hướng tầm nhìn sang các quốc gia đồng văn phương Đông như Trung Quốc hay Nhật Bản để tìm kiếm mô hình cứu viện, Người đã đưa ra một lựa chọn táo bạo đến kỳ lạ: đi thẳng vào sào huyệt của kẻ thù, sang chính quốc Pháp và các nước phương Tây.

Quyết định ấy không xuất phát từ sự ngẫu hứng, mà là kết quả của một nhãn quan chính trị sắc sảo và một tư duy phản biện vượt trước thời đại. Khi được hỏi về lý do ra đi, câu trả lời của Người giản dị nhưng chứa đựng một tầm vóc vĩ đại: Người muốn sang Pháp và các nước khác để xem "họ làm thế nào, rồi trở về giúp đồng bào ta". Người hiểu rằng, muốn đánh bại kẻ thù, trước hết phải hiểu tường tận về chúng; muốn tìm ra con đường giải phóng thực sự, phải nhìn thấu bản chất của chủ nghĩa tư bản và đế quốc ngay tại bản địa của nó. Đó là sự dịch chuyển từ lòng yêu nước tự phát sang tư duy chiến lược cách mạng khoa học.

Hành trình sau đó của Người là một bản trường ca đầy gian khổ nhưng vô cùng hiển hách. Ba mươi năm bôn ba qua ba đại dương, bốn châu lục, đi qua hàng chục quốc gia, làm đủ mọi nghề nặng nhọc từ phụ bếp, thợ quét tuyết, thợ ảnh đến viết báo để mưu sinh và hoạt động, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã hòa mình vào phong trào công nhân và lao động quốc tế. Chính trong quá trình lao động và đấu tranh không mệt mỏi ấy, Người đã thấu triệt bản chất tàn bạo của chủ nghĩa thực dân ở cả hai đầu mối: kẻ áp bức ở chính quốc và nạn nhân ở các thuộc địa. Để rồi, khi ánh sáng của Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I. Lenin rọi chiếu vào tâm trí Người vào năm 1920, những mảnh ghép cuối cùng của con đường cứu nước đã hoàn thiện: giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Nhìn lại dấu mốc ngày 5/6/1911 tại bến Nhà Rồng, ta không chỉ thấy bóng dáng của một thanh niên kiên cường từ bỏ quê hương để dấn thân vào hiểm nguy, mà còn thấy cả tương lai của một quốc gia đang cựa mình thức giấc. Quyết định ra đi ngày ấy không chỉ mở ra hướng đi mới cho lịch sử dân tộc, mà còn tôi luyện nên một nhà tư tưởng lớn, một lãnh tụ thiên tài đã thay đổi cục diện thế giới thế kỷ XX. Từ một con tàu buôn lênh đênh trên sóng nước phương Nam, ngọn lửa cách mạng đã được thắp lên, soi đường cho cả dân tộc bước ra khỏi đêm dài nô lệ để hướng tới ánh sáng của độc lập, tự do và hạnh phúc.