Từ biết chữ đến biết đếm: lời nhắn gửi con cháu

Có những dấu mốc cuộc đời không thể đo bằng số năm dài hay ngắn. Với ông ngoại Lường Văn Giá, thời gian theo cán bộ cách mạng, được học những chữ đầu tiên và chính thức trở thành quân nhân mang ý nghĩa vượt xa một thay đổi công việc. Những điều ấy hiện lên trong hồi ký bằng giọng kể mộc mạc.

Điều tôi muốn kể lại cho con cháu từ câu chuyện từ biết chữ đến biết đếm bắt đầu ở một dữ kiện rất cụ thể trong hồi ký. Nhờ được dạy bảo, ông dần biết đọc, biết viết và biết đếm. Hồi ký không kể thành tích học hành vượt bậc mà xem đó như sự đổi thay đáng quý của người từng thiếu thốn cơ hội. Tôi nghĩ điều đáng trân trọng là ông đã chủ động giữ lại chi tiết đó, thay vì chỉ ghi những thành tích lớn. Nhờ vậy, người đọc có thể suy ngẫm về phẩm chất sống từ trải nghiệm thật chứ không phải từ một tình tiết do người sau tưởng tượng.

Trong hồi ký, ông nhắc ông Cầm La là người gắn với thời gian được dạy chữ. Khi ấy, ông bắt đầu từ những chữ O, A và có lúc dùng tờ mo nang để tập viết. Chi tiết rất nhỏ nhưng làm rõ một bước chuyển: cậu bé từng phải lao động nặng nhọc ngày ngày nay có cơ hội đọc, viết và đếm. Điều đó giúp ta hiểu vì sao ông ghi nhớ quá trình trưởng thành của mình với sự biết ơn.

Điều ý nghĩa đối với thế hệ con cháu không phải là cố biến một kỷ niệm thành chiến công, mà là hiểu chính xác trải nghiệm của ông. Sự tiến bộ nhỏ có thể là nền tảng cho những trách nhiệm lớn sau này. Một sự việc nhỏ khi được đặt trong hoàn cảnh thích hợp có thể dạy về nghị lực, tình nghĩa và trách nhiệm. Tôi muốn câu chuyện được lưu giữ đúng tinh thần đó, bởi sự thật của người thân đã đủ sức lay động mà không cần thêu dệt.

Những ghi chép này cho tôi một cách nhìn gần hơn về người lính trong gia đình: không chỉ là quân hàm hay những mốc công tác, mà là chặng đường học hỏi, nhận nhiệm vụ và trưởng thành. Tôi muốn con cháu đọc câu chuyện với sự trân trọng, hiểu rõ phần nào được ông ghi lại và phần nào là cảm nhận của thế hệ sau.