Từ biết chữ đến biết đếm: từ một số phận đến một thế hệ

Đặt ký ức ông Lường Văn Giá vào chặng đường kháng chiến, điều khiến tôi chú ý là sự thay đổi trong số phận một con người. Tuổi thơ khó khăn không khép lại cuộc đời ông. Những năm tiếp theo, ông được tiếp cận việc học, tham gia phục vụ bộ đội và trải qua nhiều vị trí công tác mà bản thân ghi lại khá cụ thể.

Có thể xem từ biết chữ đến biết đếm như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Nhờ được dạy bảo, ông dần biết đọc, biết viết và biết đếm. Hồi ký không kể thành tích học hành vượt bậc mà xem đó như sự đổi thay đáng quý của người từng thiếu thốn cơ hội. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Trước khi được công nhận là quân nhân, ông từng theo ông Tòng Lanh đi qua Hát Lót, Mường Bon và nhiều địa danh ở vùng Mường La. Hồi ký ghi những nhiệm vụ thông tin liên lạc, tiếp phẩm cho bộ đội trong hành trình đó. Từ việc đi theo người dẫn đường, ông dần sống và học cùng cán bộ cách mạng. Con đường ấy có những chặng rất cụ thể, không phải một sự thay đổi diễn ra chỉ trong một ngày.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Sự tiến bộ nhỏ có thể là nền tảng cho những trách nhiệm lớn sau này. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Với tôi, câu chuyện này không cần một kết thúc được tô điểm. Chỉ riêng việc một cậu bé từng không có cơ hội học hành đã được học chữ, gia nhập quân đội và đảm nhận công việc đã là chặng đời nhiều ý nghĩa. Ghi nhớ những điều ấy cũng là ghi nhớ những người từng dìu dắt ông trên đường trưởng thành.