Từ bỏ vinh hoa kinh đô ánh sáng, chọn lối rẽ dấn thân vì đại nghĩa
Trần Đại Nghĩa (tên thật là Phạm Quang Lễ) sinh năm 1913 trong một gia đình nhà nho nghèo tại đất Vĩnh Long chịu thương chịu khó. Mồ côi cha từ năm 6 tuổi, bằng ý chí tự học phi thường, ông đã giành học bổng xuất sắc sang Pháp du học, tốt nghiệp một lúc ba bằng kỹ sư đại học danh tiếng tại Paris (Hàng không, Cầu đường, Điện) và bằng Cử nhân Toán học.
Trước năm 1946, ông là một kỹ sư thiên tài, nhận mức lương tương đương 22 lạng vàng một tháng tại các tập đoàn chế tạo máy bay và vũ khí hàng đầu của Pháp. Ông có nhà lầu, xe hơi, danh vọng rạng ngời và một cuộc sống vương giả giữa kinh đô ánh sáng Paris mà hàng vạn người mơ ước. Thế nhưng, đằng sau những bản vẽ kỹ thuật xa hoa ấy, trái tim người con đất Việt luôn rớm máu khi nghĩ về cảnh quê hương đang bị giày xéo dưới gót giày thực dân. Ông âm thầm dành suốt 11 năm trời, lặn lội qua các thư viện, hiệu sách cũ của châu Âu để thu thập, nghiên cứu hàng ngàn trang tài liệu tuyệt mật về công nghệ chế tạo vũ khí.
Bước ngoặt lịch sử diễn ra vào năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp dự Hội nghị Fontainebleau. Quyết định dứt khoát của Phạm Quang Lễ khi gặp Bác đã tạc vào lịch sử một gạch nối kiêu hãnh: Ông từ bỏ toàn bộ vinh hoa phú quý, bước lên chuyến tàu viễn dương trở về nước theo Bác, mang theo hành lý quý giá nhất là 6 tấn tài liệu vũ khí mật. Bác Hồ đã đổi tên cho ông thành Trần Đại Nghĩa với lời dặn dò thiêng liêng: "Về nước việc lớn của chú là lo chế tạo vũ khí cho bộ đội đánh giặc. Đó là đại nghĩa vì dân, vì nước".
