TỪ BUÔN LÀNG ĐẾN NHỮNG TRANG SỬ
Tác giả : Bùi Ngọc Linh
Trong lịch sử Tây Nguyên thế kỷ XX, có những trí thức dân tộc thiểu số đã đóng vai trò đặc biệt trong quá trình vận động nhân dân và xây dựng chính quyền cách mạng. Y Ngông Niê Kdăm là một trong những người như vậy. Từ một sinh viên y khoa người Ê Đê, ông trở thành một trong những nhân vật quan trọng của lịch sử Đắk Lắk hiện đại.
Y Ngông Niê Kdăm sinh ngày 13/8/1922 tại buôn Ea Sút, huyện Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk. Ông có bí danh Nguyễn Ái Việt và là người dân tộc Ê Đê.
Năm 1941, Y Ngông theo học Trường Y khoa Đông Dương tại Sài Gòn. Sau khi tốt nghiệp, ông trở về Đắk Lắk làm việc và tham gia các hoạt động xã hội, trong đó có Hội Thanh niên Cứu quốc và Hội Truyền bá Quốc ngữ của tỉnh.
Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Y Ngông tham gia Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Đắk Lắk và phụ trách công tác tuyên truyền.
Ngày 6/1/1946, trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Y Ngông Niê Kdăm cùng Y Wang Mlô Duôn Du trở thành hai đại biểu Quốc hội đầu tiên của tỉnh Đắk Lắk. Tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa I, ông được bầu vào Ban Thường trực Quốc hội.
Trong kháng chiến chống Pháp, ông có thời gian công tác tại chiến khu Việt Bắc. Những hồi ký của chính ông về chuyến đi từ Tây Nguyên ra Việt Bắc đã ghi lại nhiều suy nghĩ về quê hương, đồng bào Ê Đê và trách nhiệm của một người trí thức trước vận mệnh đất nước.
Sau năm 1954, Y Ngông tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong công tác nhà nước.
Ông từng giữ các chức vụ lãnh đạo tại Đắk Lắk, làm Thứ trưởng Bộ Giáo dục, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk và Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội. Ông cũng là đại biểu Quốc hội liên tục từ khóa I đến khóa IX.
Y Ngông Niê Kdăm qua đời năm 2001.
Từ một buôn làng ở Đắk Lắk, một người thanh niên Ê Đê đã bước vào trường y, rồi bước vào cách mạng và trở thành đại biểu của Quốc hội đầu tiên. Câu chuyện ấy cho thấy trong những năm tháng đất nước thay đổi, những trí thức dân tộc thiểu số cũng góp phần quan trọng vào việc kết nối cách mạng với đồng bào các dân tộc. Những trang sử của Tây Nguyên vì thế không chỉ có tiếng súng, mà còn có tiếng nói của những người trí thức đã dành cả cuộc đời cho quê hương.
