Từ căn biệt thự phố Hà Nội đến chiến trường khói lửa: Lá đơn tình nguyện vào Nam của nữ bác sĩ tuổi 24

Nếp nhà trí thức danh giá và tuổi thơ êm đềm bên hồ Tây

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942 tại Huế trong một gia đình trí thức có truyền thống y đức lâu đời, sau đó cùng gia đình chuyển ra sinh sống tại Hà Nội. Cha chị là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê – một phẫu thuật viên uy tín tại Bệnh viện Xanh Pôn (Saint Paul) Hà Nội; mẹ chị là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm – giảng viên Trường Đại học Dược khoa Hà Nội.

Là chị cả trong gia đình có 4 chị em gái (Thùy Trâm, Phương Trâm, Hiền Trâm, Kim Trâm) và một em trai út (Đặng Kim Giao), Đặng Thùy Trâm lớn lên trong sự giáo dục nghiêm cẩn và đầy ắp tình yêu thương. Những năm học phổ thông tại mái trường giàu truyền thống cách mạng Chu Văn An (Trường Bưởi), Thùy Trâm không chỉ nổi tiếng là cô nữ sinh thanh lịch, học giỏi văn, đàn hay, hát giỏi mà còn là một cán bộ Đoàn năng nổ, nhiệt huyết.

Năm 1961, nối nghiệp cha mẹ, Đặng Thùy Trâm thi đỗ vào Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Trong ký ức của bạn bè cùng khóa, Thùy Trâm có vóc dáng mảnh mai, đôi mắt sáng trong veo nhưng ẩn chứa một nghị lực phi thường. Ngay trong những năm sơ tán theo trường về vùng nông thôn vì máy bay Mỹ ném bom miền Bắc, cô sinh viên ngành Mắt vẫn miệt mài đèn sách dưới hầm trú ẩn và tích cực tham gia các đội cấp cứu phòng không.

Quyết định từ bỏ giảng đường Thủ đô để vào nơi hòn tên mũi đạn

Cuối năm 1966, trước yêu cầu chi viện cấp bách cho chiến trường miền Nam đang bước vào giai đoạn ác liệt, Bộ Y tế và Trường Đại học Y khoa Hà Nội quyết định tổ chức kỳ thi tốt nghiệp sớm trước một năm cho sinh viên khóa 1961–1967.

Với kết quả học tập xuất sắc và hoàn cảnh gia đình là con trưởng trong một gia đình trí thức có công, Đặng Thùy Trâm nằm trong danh sách được ưu tiên giữ lại làm cán bộ giảng dạy tại trường hoặc công tác tại các bệnh viện tuyến trung ương ở Hà Nội. Cha mẹ chị dù rất yêu nước nhưng trong thâm tâm cũng xót xa khi nghĩ đến cảnh cô con gái mảnh mai phải đối mặt với bom đạn, sốt rét rừng già nơi chiến trường B.

Thế nhưng, Đặng Thùy Trâm đã thức trắng nhiều đêm để viết lá đơn tình nguyện xin đi chiến trường miền Nam, cụ thể là xin vào Quảng Ngãi – nơi có những người bạn thân thiết và người thương của chị đang chiến đấu. Chị thủ thỉ với mẹ – bà Doãn Ngọc Trâm: "Mẹ ơi, ở ngoài Bắc còn có bao nhiêu thầy cô, bác sĩ giỏi. Còn trong miền Nam, đồng bào và các anh bộ đội đang đổ máu từng giờ mà thiếu thầy thuốc. Con học ngành y, nếu lúc này không đi nơi gian khổ nhất thì con có lỗi với tuổi trẻ của mình."

Ngày 23/12/1966, trong cái rét cắt da của mùa đông Hà Nội, chiếc xe tải quân sự dừng ở ngoại thành đón đoàn cán bộ y tế lên đường vào Nam. Cô bác sĩ trẻ 24 tuổi Đặng Thùy Trâm ôm chặt mẹ và các em lần cuối, rồi khoác chiếc ba lô nặng hơn 30kg bước lên xe, mang theo cuốn sổ nhỏ và câu châm ngôn của nhà văn Nikolai Ostrovsky mà chị nâng niu suốt đời: "Đời người phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố."

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo

• Đặng Thùy Trâm, Nhật ký Đặng Thùy Trâm, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2005 (Phần giới thiệu của nhà văn Đặng Vương Hưng và lời kể của bà Doãn Ngọc Trâm).