Từ căn cứ Việt Bắc đến thời cơ Tổng khởi nghĩa

Việt Bắc trong những năm trước Cách mạng Tháng Tám là địa bàn có vị trí đặc biệt đối với phong trào cách mạng Việt Nam. Những dãy núi nối tiếp nhau, các thung lũng và đường mòn xuyên rừng tạo nên địa hình thuận lợi cho việc xây dựng căn cứ, đồng thời cũng đặt ra nhiều khó khăn trong liên lạc và vận chuyển.

Tại Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn và những khu vực lân cận, phong trào Việt Minh từng bước phát triển. Những hội cứu quốc được thành lập, cán bộ tổ chức tuyên truyền, vận động nhân dân và xây dựng các đội tự vệ. Ở một số nơi, lực lượng vũ trang đã tiến hành hoạt động chống quân Nhật và bộ máy tay sai.

Sau cuộc đảo chính ngày 9 tháng 3 năm 1945, tình hình chuyển biến nhanh chóng. Nhật trực tiếp nắm quyền, còn chính quyền Pháp tại Đông Dương bị đánh đổ. Chỉ thị Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta thúc đẩy cao trào kháng Nhật cứu nước, khiến việc chuẩn bị lực lượng trở nên khẩn trương hơn.

Căn cứ địa không chỉ là nơi trú quân. Đó còn là nơi đào tạo cán bộ, tổ chức hội nghị, biên soạn tài liệu và xây dựng mạng lưới liên lạc. Mỗi cơ sở phải duy trì quan hệ với nhân dân địa phương, vừa bảo đảm an toàn, vừa chuẩn bị khả năng huy động quần chúng khi thời cơ xuất hiện.

Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng sự kết hợp giữa lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang. Một đội quân dù có vũ khí cũng không thể thay thế sức mạnh của quần chúng. Ngược lại, phong trào chính trị rộng khắp cần được bảo vệ và hỗ trợ bằng lực lượng vũ trang phù hợp. Hai yếu tố ấy bổ sung cho nhau trong quá trình chuẩn bị tổng khởi nghĩa.

Công việc chuẩn bị diễn ra trong điều kiện thiếu thốn. Cán bộ phải đi bộ qua nhiều bản làng, vượt suối, băng rừng để truyền đạt chỉ thị. Tài liệu phải được giữ bí mật; các cuộc họp phải lựa chọn địa điểm an toàn. Có nơi, cán bộ vừa tuyên truyền vừa tổ chức sản xuất, vận động nhân dân giúp đỡ những gia đình gặp khó khăn vì nạn đói.

Khi chiến tranh thế giới đi đến hồi kết, tin tức từ bên ngoài càng có ý nghĩa. Thất bại của phát xít Nhật sẽ làm thay đổi tương quan lực lượng ở Đông Dương. Vì vậy, các cơ sở cách mạng cần theo dõi sát tình hình và sẵn sàng hành động.

Từ những căn cứ rải rác trong rừng núi, phong trào cách mạng từng bước hình thành thế liên kết. Các con đường nhỏ nối những bản làng, những cán bộ mang tin tức đi qua những chặng đường dài. Trong sự chuẩn bị âm thầm ấy, thời cơ giành chính quyền đang đến gần.