Tư Cang — cụm trưởng H63 và trận giữ cầu Rạch Chiếc trước giờ toàn thắng

Trưa muộn ngày 30-4-1975, Nguyễn Văn Tàu, bí danh Tư Cang, cùng chiến sĩ Lữ đoàn Đặc công biệt động 316 ghé Bộ Tổng Tham mưu quân đội Sài Gòn. Trên bảng đen trong phòng có hồ sơ ngắn về chính ông: Phó chính ủy Phòng Tình báo Miền, người trắng, cao, bắn súng hai tay giỏi, thích văn nghệ; quê quán và vợ con đều chưa rõ. Sau hơn mười năm chỉ huy Cụm tình báo H63 và bám trụ Củ Chi, việc đối phương vẫn không xác định được gia đình cho thấy lớp bảo vệ quanh người cán bộ tình báo đã được giữ đến phút cuối.

Nguyễn Văn Tàu sinh ngày 30-10-1928 tại Bà Rịa-Vũng Tàu. Năm 1945, ông tham gia Thanh niên Tiền phong; năm 1946 kết hôn với bà Trần Ngọc Ánh, thường gọi Hai Ánh. Năm 1947, ông theo Việt Minh, làm chiến sĩ quân báo; sau Hiệp định Genève năm 1954 tập kết ra Bắc. Năm 1961, ông trở lại miền Nam, tham gia Cụm A18, tiền thân của Cụm H63.

Khi vào nội thành, Cụm trưởng Tư Cang cùng đồng đội xây dựng kế hoạch đi sâu vào cơ quan tối mật. Mỗi người mang một vai khác nhau: Phạm Xuân Ẩn, bí danh X6 hoặc Hai Trung, làm phóng viên tạp chí Time; Nguyễn Thị Mỹ Nhung, còn gọi Tám Thảo, vừa là giao thông viên nội đô vừa làm trong văn phòng cố vấn Mỹ tại Bộ tư lệnh Hải quân Sài Gòn. Tư Cang nhắc người vào đơn vị phải khắc bốn chữ coi như chết rồi để vượt qua sợ hãi mà vẫn giữ kỷ luật.

Địa đạo Củ Chi là nơi Cụm H63 bám trụ hơn một thập niên, nhưng tin tức phải đi từ nội đô qua nhiều tầng liên lạc mới tới căn cứ. Cụm trưởng phải bảo vệ nguồn tin chiến lược, đánh giá tài liệu, tổ chức giao nhận và xử lý nguy cơ khi một mắt xích bị theo dõi. Sự an toàn không dựa vào một vỏ bọc duy nhất mà vào việc các thành viên chỉ biết phần cần thiết, giữ đúng giờ, địa điểm và phương án dự phòng.

Cuối chiến tranh, Tư Cang làm Chính ủy Lữ đoàn Đặc công biệt động 316. Đơn vị nhận nhiệm vụ chiếm giữ cầu Rạch Chiếc để bảo đảm đường cho đại quân tiến vào Sài Gòn. Hơn 200 chiến sĩ phải đối đầu hàng nghìn quân có vũ khí hiện đại. Dưới sông, tàu chiến bắn lên; trên bờ, pháo và đại liên khống chế. Lữ đoàn giữ được mục tiêu nhưng 52 chiến sĩ hy sinh khi chỉ còn ít giờ nữa đất nước hoàn toàn thống nhất.

Chiến thắng đến không xóa ngay dấu vết của nhiều cuộc chiến. Sau năm 1975, Tư Cang tiếp tục làm nhiệm vụ ở biên giới Tây Nam và bị thương. Cộng với các vết thương từ thời chống Pháp và chống Mỹ, ông được xếp thương binh hạng 2/4, mất sức 61%. Ông nghỉ hưu năm 1980 tại quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh.

Cuộc đời tình báo buộc ông xa gia đình tổng cộng 28 năm. Khi nằm điều trị tại Bệnh viện Thống Nhất, ông nghĩ nhiều về đồng đội hy sinh và những người dân từng chịu tù đày, tra tấn nhưng vẫn che giấu cán bộ. Ông gọi đó là món nợ phải trả. Vì vậy, những năm sau chiến tranh ông dành thời gian kể lại ký ức, tri ân cơ sở và giúp thế hệ trẻ hiểu rằng mỗi bản tin thành công đều có sự đánh đổi của nhiều người không xuất hiện trong hồ sơ.

Tư Cang được biết đến như một nhà tình báo bắn súng hai tay giỏi, nhưng năng lực quan trọng hơn là giữ được cả mạng lưới hoạt động trong thời gian dài. Tấm bảng đen ngày 30-4 ghi đúng vài nét bề ngoài mà vẫn bỏ trống quê quán, vợ con là một thước đo đặc biệt của sự thành công. Từ H63 đến cầu Rạch Chiếc, ông chuyển từ cuộc chiến thầm lặng sang trận đánh công khai, nhưng nguyên tắc không đổi: hoàn thành nhiệm vụ để bảo vệ đường đi của lực lượng lớn hơn, đồng thời không quên 52 người đã nằm lại ngay trước giờ toàn thắng.