Tư Cang – người chỉ huy mạng lưới tình báo H63

Trong những năm chiến tranh, có một mặt trận không có tiếng súng liên tục, không có những trận đánh được nhìn thấy từ xa, nhưng mỗi sai lầm đều có thể phải trả giá bằng mạng sống. Đó là mặt trận tình báo trong lòng địch. Trên mặt trận thầm lặng ấy, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Tàu, bí danh Tư Cang, là một trong những cán bộ tình báo tiêu biểu.

Năm 1961, khi đang là Chính trị viên Đại đội thuộc Sư đoàn 338 đóng tại Xuân Mai, Nguyễn Văn Tàu được điều động vào miền Nam hoạt động tình báo. Ông cùng đồng đội vượt chặng đường dài qua Trường Sơn, vào Chiến khu Đ, Trung ương Cục miền Nam rồi về Củ Chi. Từ đây, ông được giao nhiệm vụ làm Cụm trưởng Cụm tình báo H63, chỉ huy mạng lưới tình báo, giao thông và các cơ sở hoạt động trong nội thành Sài Gòn.

Năm 1965, khi Mỹ đẩy mạnh chiến tranh ở miền Nam, yêu cầu về tình báo chiến lược ngày càng cao. Tư Cang nhiều lần trực tiếp “vô-ra” Sài Gòn dưới những vỏ bọc khác nhau. Khi thì ông đóng vai chủ đồn điền cao su, khi là người phiên dịch, khi lại là người thân của những gia đình giàu có. Những vỏ bọc ấy giúp ông tiếp cận các cơ sở và tổ chức việc thu nhận, chuyển tin ra căn cứ.

Một trong những mối quan hệ quan trọng trong hoạt động của H63 là với Phạm Xuân Ẩn. Tư Cang từng kể rằng mỗi lần gặp Phạm Xuân Ẩn, ông thường đi ô tô, ăn mặc như một chủ sở cao su giàu có từ Dầu Tiếng xuống Sài Gòn. Những cuộc gặp tưởng như giao lưu của những người quen biết lại là lúc các thông tin tình báo chiến lược được trao đổi bí mật.

Để tồn tại giữa một thành phố đầy cạm bẫy, Tư Cang phải dựa vào sự che chở của các cơ sở cách mạng. Ông từng nói với đồng đội rằng vào hoạt động trong nội thành thì phải “coi như chết rồi”, bởi nguy hiểm có thể đến bất cứ lúc nào. Chính sự chuẩn bị tinh thần ấy giúp ông giữ được bản lĩnh và sự tỉnh táo trong suốt nhiều năm hoạt động.

Nhưng câu chuyện về Tư Cang không dừng lại ở mặt trận tình báo. Tháng 4-1975, khi đang học tại Học viện Chính trị, ông nhận lệnh trở lại miền Nam chiến đấu. Ngày 15-4-1975, ông rời Hà Nội vào Nam. Lần trở về này khác hẳn những lần “vô-ra” trước đó: ông không còn phải mang vỏ bọc bí mật mà trở lại với tư cách người chỉ huy.

Tư Cang được bổ nhiệm Chính ủy Lữ đoàn 316 Đặc công biệt động, Bộ Tham mưu Miền. Đơn vị có nhiệm vụ đánh chiếm những vị trí quan trọng, mở đường cho lực lượng chủ lực tiến vào Sài Gòn. Trong những ngày cuối tháng 4-1975, đơn vị chiến đấu giữ cầu Rạch Chiếc, cửa ngõ phía Đông Sài Gòn, góp phần mở đường cho Quân đoàn 2 tiến vào trung tâm thành phố.

Từ người nhiều năm sống trong bóng tối của những vỏ bọc tình báo đến người chỉ huy trong trận đánh cuối cùng, cuộc đời Tư Cang là một hành trình đặc biệt của người chiến sĩ cách mạng.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông dành nhiều thời gian viết sách, kể chuyện truyền thống và nói với thế hệ trẻ về những năm tháng chiến tranh. Ông từng chia sẻ rằng viết và kể lại lịch sử là để thế hệ sau hiểu hơn về sự hy sinh, mất mát và giá trị của hòa bình.

Một đời người đi qua chiến tranh, điều còn lại không chỉ là những chiến công, mà còn là trách nhiệm truyền lại ký ức lịch sử cho những người sinh ra trong hòa bình.

Nguồn tham khảo: Báo Quân đội nhân dân, bài “Nhà tình báo Tư Cang và những lần ‘vô-ra’ Sài Gòn”, 30-4-2025.