Tư Cang – Người chỉ huy trong bóng tối

Sinh năm 1928 tại Bà Rịa, Nguyễn Văn Tàu sớm tham gia phong trào cách mạng và trải qua những năm tháng chiến đấu trước khi tập kết ra Bắc năm 1954. Đến năm 1961, ông trở lại miền Nam, mang theo một nhiệm vụ đặc biệt: hoạt động trong lòng đối phương và xây dựng mạng lưới tình báo phục vụ cuộc kháng chiến. Tháng 4/1962, ông được giao chỉ huy Cụm tình báo H.63, tổ chức quy tụ những chiến sĩ hoạt động bí mật với những thân phận khác nhau giữa Sài Gòn.

Trong mạng lưới ấy, Phạm Xuân Ẩn là một mắt xích đặc biệt quan trọng. Dưới sự chỉ huy của Tư Cang, Ẩn hoạt động dưới vỏ bọc một nhà báo, tiếp cận giới chính trị, quân sự và báo chí để thu thập những thông tin có giá trị chiến lược. Nhưng H.63 không chỉ có một người. Phía sau những tài liệu được chuyển về căn cứ là sự phối hợp của nhiều chiến sĩ, từ người giao liên, người tổ chức liên lạc đến những người trực tiếp hoạt động trong các cơ quan của đối phương. Mỗi người đảm nhận một vai trò riêng, và chỉ cần một mắt xích bị lộ, cả mạng lưới đều có thể rơi vào nguy hiểm.

Tư Cang hiểu rằng làm chỉ huy tình báo không đơn giản là giao nhiệm vụ rồi chờ báo cáo. Ông phải cân nhắc từng quyết định, đánh giá những nguy cơ mà cấp dưới có thể gặp phải và giữ cho đường dây liên lạc không bị đứt đoạn. Ông từng nhắc nhở đồng đội rằng đã bước vào tổ chức tình báo thì phải chuẩn bị tinh thần đối diện với hiểm nguy. Đằng sau sự bình tĩnh của người chỉ huy là trách nhiệm đối với từng con người đang hoạt động giữa vòng vây của đối phương.

Một trong những câu chuyện đáng nhớ nhất về Tư Cang là việc ông góp phần giải cứu Mười Hương khỏi nhà tù vào năm 1963. Khi người đồng đội bị giam giữ và đối mặt với những cuộc thẩm vấn khắc nghiệt, Tư Cang cùng những người liên quan tìm cách tạo điều kiện để ông trở về. Theo những hồi ức được báo chí ghi lại, cuộc giải cứu có sự hỗ trợ về vật chất của một nhà tư sản yêu nước nhằm vận động người canh giữ. Đó là một nhiệm vụ đầy rủi ro, bởi chỉ một sơ suất cũng có thể khiến kế hoạch thất bại và những người tham gia bị phát hiện.

Sau này, khi nhắc lại câu chuyện ấy, Tư Cang vẫn dành cho Mười Hương sự kính trọng sâu sắc. Giữa những người từng hoạt động trong bóng tối, tình đồng đội không nhất thiết được thể hiện bằng những lời nói lớn lao. Đôi khi, nó nằm trong quyết định chấp nhận nguy hiểm để cứu một người đang gặp nạn, hay trong sự tin tưởng được giữ vững qua những năm tháng đầy biến động.

Năm 1975, Tư Cang tiếp tục đảm nhiệm vai trò Chính ủy cánh Bắc Lữ đoàn 316, lực lượng đặc công biệt động tham gia chiến dịch giải phóng Sài Gòn. Sau chiến tranh, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2006. Những chiến công của ông và Cụm tình báo H.63 trở thành một phần đáng chú ý trong lịch sử tình báo Việt Nam.

Điều làm nên câu chuyện của Tư Cang không chỉ là những tài liệu tình báo được chuyển về căn cứ hay những nhiệm vụ được hoàn thành giữa lòng địch. Đó còn là bản lĩnh của một người chỉ huy biết đặt niềm tin vào đồng đội, biết gánh lấy trách nhiệm trước những quyết định khó khăn và không quên những người đã cùng mình đi qua hiểm nguy. Trong thế giới mà nhiều chiến công phải giữ kín suốt hàng chục năm, Tư Cang đã dành cả cuộc đời để làm công việc âm thầm ấy — một người chỉ huy đứng phía sau những huyền thoại, nhưng chính ông cũng là một phần của lịch sử.