TỪ CẬU BÉ HỌC CHƯA HẾT LỚP BA ĐẾN TRẬN KHÔNG CHIẾN NGÀY 26 THÁNG TƯ

Ngày 26/4/1966, trên vùng trời Võ Nhai, một chiếc MiG-17 của Không quân nhân dân Việt Nam bước vào cuộc không chiến với máy bay Mỹ. Người điều khiển chiếc tiêm kích ấy là Nguyễn Văn Bảy, một phi công xuất thân từ vùng quê Đồng Tháp. Trận đánh đánh dấu lần đầu tiên ông bắn rơi máy bay đối phương, mở đầu một chuỗi chiến công khiến tên tuổi ông trở nên nổi tiếng trong lịch sử không quân Việt Nam.

Ít ai hình dung rằng người phi công ấy từng gặp rất nhiều khó khăn khi bắt đầu học lái máy bay. Nguyễn Văn Bảy tên thật là Nguyễn Văn Hoa, sinh năm 1936 ở Lai Vung, Đồng Tháp. Ông tham gia kháng chiến khi còn trẻ, sau đó tập kết ra Bắc. Khi được chọn đi đào tạo phi công, trình độ văn hóa của ông còn hạn chế. Chính ông từng kể rằng việc học các phép tính cũng không dễ dàng.

Đối với một người học lái máy bay chiến đấu, trở ngại ấy rất lớn. Công việc đòi hỏi tiếp thu kiến thức kỹ thuật, điều khiển thiết bị phức tạp, xử lý tình huống trong thời gian ngắn. Nguyễn Văn Bảy phải bổ túc văn hóa và trải qua huấn luyện chuyên môn. Những hồi ức của ông cho thấy chặng đường từ người lính bộ binh đến buồng lái không phải một sự chuyển đổi dễ dàng.

Trong thời gian huấn luyện, ông còn gặp vấn đề về khả năng thích nghi với chuyển động của máy bay. Những lần bay đầu, ông thường bị say, nôn ói và phải tìm cách khắc phục. Thay vì coi đó là dấu hiệu không thể trở thành phi công, Nguyễn Văn Bảy tiếp tục rèn luyện. Dần dần, người thanh niên từng học chưa hết lớp ba đã làm chủ những yêu cầu của chương trình đào tạo chiến đấu.

Năm 1965, Nguyễn Văn Bảy trở về nước, công tác tại Trung đoàn Không quân tiêm kích 923. Ông lái MiG-17, loại máy bay có những đặc điểm kỹ thuật khác biệt với các máy bay phản lực hiện đại mà không quân Mỹ sử dụng. Trong không chiến, việc lựa chọn thời điểm tiếp cận, giữ đội hình và khai thác ưu thế cơ động có ý nghĩa quyết định.

Trước ngày 26/4/1966, Nguyễn Văn Bảy đã tham gia những trận chiến đấu đầu tiên. Trong trận không chiến ngày 7/10/1965, máy bay của ông bị trúng nhiều mảnh tên lửa, để lại hàng chục lỗ thủng trên thân. Ông vẫn điều khiển máy bay hạ cánh an toàn. Đó là kinh nghiệm chiến đấu khắc nghiệt của người phi công trong giai đoạn đầu đối đầu với máy bay Mỹ.

Trận ngày 26/4/1966 diễn ra khi biên đội phát hiện máy bay đối phương trên vùng trời Võ Nhai. Theo bài viết của Báo Quân đội nhân dân, Nguyễn Văn Bảy chủ động tiếp cận đội hình đối phương. Ông lựa chọn mục tiêu, bám sát và sử dụng hỏa lực ở cự ly phù hợp. Hai loạt đạn từ MiG-17 đã bắn hạ một chiếc F-4.

Đây là một chiến công quan trọng nhưng không thể hiểu nó chỉ qua kết quả bắn rơi máy bay. Trong cuộc không chiến, người phi công phải tính toán liên tục: vị trí của đồng đội, hướng bay đối phương, tốc độ tiếp cận, khoảng cách sử dụng vũ khí và khả năng rút khỏi trận đánh. Một quyết định chậm hoặc sai có thể khiến máy bay bị đối phương bắn hạ.

Nguyễn Văn Bảy từng chia sẻ với các nhà báo quân đội về những kinh nghiệm chiến đấu của mình. Ông nhấn mạnh việc chủ động tiếp cận, sử dụng ưu thế của máy bay và giữ sự bình tĩnh. Đó là những bài học được hình thành từ huấn luyện và thực tế, không phải khả năng xuất hiện một cách tự nhiên. Người từng sợ máy bay khi học lái đã trở thành người có thể xử lý tình huống chiến đấu giữa bầu trời.

Sau trận Võ Nhai, Nguyễn Văn Bảy tiếp tục tham gia nhiều cuộc không chiến. Trong các năm 1966–1967, ông được ghi nhận trực tiếp bắn rơi bảy máy bay Mỹ. Tuy nhiên, những chiến công ấy luôn gắn với hoạt động của cả biên đội, lực lượng dẫn đường, chỉ huy và bảo đảm kỹ thuật ở sân bay. Không một phi công nào chiến đấu hoàn toàn tách biệt khỏi sự phối hợp ấy.

Năm 1967, Nguyễn Văn Bảy được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau chiến tranh, ông tiếp tục công tác trong quân đội rồi trở về cuộc sống gần gũi với ruộng vườn miền Tây Nam Bộ. Hình ảnh người phi công từng có những trận không chiến dữ dội sau này chăm sóc cây trái khiến nhiều người xúc động bởi sự giản dị.