Từ Cầu Cấm đến “bàn tay vàng” giữa trời đêm

Nhân vật: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Văn Nam, sinh năm 1948, quê xã Nghi Hải, huyện Nghi Lộc, nay thuộc phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
Vai trò: Chiến sĩ phòng không, trắc thủ và sĩ quan điều khiển tên lửa; trực tiếp bảo vệ Cầu Cấm, sân bay Vinh, Cửa Lò và tham gia chiến đấu trên bầu trời miền Bắc.

Bây giờ, người qua Cầu Cấm chỉ mất một quãng ngắn là sang được phía bên kia. Xe cộ nối nhau, nhà cửa đã mọc lên đông đúc, chẳng mấy ai hình dung nơi đây từng là một trọng điểm giao thông ngày đêm bị máy bay đánh phá.

Trong những người lính từng đứng gác bầu trời Cầu Cấm có chàng trai Hoàng Văn Nam, người con của làng biển Nghi Hải. Ông sinh năm 1948, lớn lên giữa tiếng sóng Cửa Lò và những mùa gió Lào rang rát. Thuở nhỏ, ông cũng như bao đứa trẻ miền biển: quen chân trần chạy trên cát, quen bữa cơm có cá biển, quen dáng mẹ ngồi chờ người nhà trở về sau một chuyến ra khơi.

Năm 1965, khi mới mười bảy tuổi, Hoàng Văn Nam đã khai tăng tuổi để được nhập ngũ. Cái tuổi lẽ ra còn ngồi trên ghế nhà trường, ông đã trở thành xạ thủ súng máy cao xạ 12,7mm thuộc Tỉnh đội Nghệ An. Đơn vị ông làm nhiệm vụ bảo vệ những mục tiêu quan trọng như Cầu Cấm, sân bay Vinh và vùng biển Cửa Lò.

Cầu Cấm khi ấy không chỉ là một cây cầu. Đó là con đường để những chuyến xe chở người, lương thực và hàng hóa tiếp tục đi về phía Nam. Cầu còn thì đường còn; đường còn thì tiền tuyến còn nhận được sức người, sức của từ hậu phương. Vì vậy, người lính phòng không phải luôn giữ đôi mắt hướng lên trời, bất kể ngày nắng chang chang hay đêm sương xuống lạnh buốt.

Ở quê, những người mẹ vẫn gánh rau ra chợ, những người cha vẫn vá lưới bên hiên nhà. Còn trên trận địa, người lính trẻ học cách giữ bình tĩnh trước tiếng động cơ vọng đến từ xa. Hoàng Văn Nam hiểu rằng phía sau mình là cầu, là đường, là xóm làng. Sự bình tĩnh ấy không phải tự nhiên mà có. Nó được rèn nên qua từng phiên trực, từng bữa cơm vội, từng đêm nằm nghe đất rung rồi lại đứng dậy kiểm tra khí tài.

Năm 1966, ông được cử đi học chuyển loại trắc thủ tên lửa SAM-2 tại rừng Yên Thế. Điều kiện học tập rất thiếu thốn. Những kiến thức kỹ thuật phức tạp nhiều khi được truyền đạt bằng sơ đồ vẽ tay, bên ngọn đèn dầu leo lét. Chàng trai làng biển phải học từng ký hiệu, nhớ từng quy trình và tập nhận biết những tín hiệu nhỏ trên màn hiện sóng.

Tháng 5 năm 1967, Hoàng Văn Nam trở thành trắc thủ cự ly trong kíp chiến đấu tên lửa. Từ năm 1967 đến 1969, ông cùng Tiểu đoàn 52, Trung đoàn 267 bảo vệ thành phố Hải Phòng. Tại trận địa Minh Kha, khả năng bám sát và phân biệt tín hiệu mục tiêu của ông ngày một vững vàng. Trong một lần đến thăm đơn vị, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã gọi những trắc thủ xuất sắc ấy là những “bàn tay vàng”.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào hai chữ “bàn tay vàng”, các cháu có thể nghĩ đó là một năng khiếu trời cho. Không phải đâu. Đằng sau đôi bàn tay ấy là bao đêm thức trắng, bao lần học đi học lại một bài kỹ thuật và bao phút giây phải tự nhắc mình không được cuống. Người xứ Nghệ thường bảo: việc chi khó, cứ bền lòng rồi cũng làm nên. Hoàng Văn Nam đã mang cái tính chịu khó ấy từ Nghi Hải vào quân ngũ.

Cuối năm 1971, đơn vị ông cơ động trở lại Nghệ An, bảo vệ tuyến giao thông chi viện chiến lược. Tháng 7 năm 1972, ông được giao nhiệm vụ sĩ quan điều khiển tên lửa. Đêm 18 tháng 12 năm ấy, tại trận địa Đất Thịt thuộc huyện Nghĩa Đàn cũ, bầu trời đầy những dải nhiễu phức tạp. Trong hoàn cảnh căng thẳng, ông cùng kíp chiến đấu bình tĩnh xác định mục tiêu, góp phần đánh trúng một máy bay B-52 vừa hoạt động trên hướng Hà Nội rồi bay ra biển.

Đó là một đêm rất dài. Nhưng khi trời sáng, có lẽ trong lòng người lính quê biển vẫn hiện lên Cầu Cấm, sân bay Vinh và bãi cát Nghi Hải. Bởi người lính đi xa đến đâu cũng mang quê hương theo mình. Họ bảo vệ một trận địa cụ thể, nhưng sâu xa hơn là bảo vệ mái nhà, ruộng lúa, con đường đến trường và những buổi chợ quê bình yên.

Sau chiến tranh, Hoàng Văn Nam tiếp tục học tập, làm công tác đào tạo sĩ quan chỉ huy kỹ thuật tên lửa – radar. Năm 1989, ông trở về quê, đảm nhiệm nhiều công việc tại địa phương. Năm 2015, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều đáng quý là người lính từng trải qua hơn một trăm trận đánh ấy không kể chuyện chiến tranh để con cháu say mê tiếng súng. Ông kể để mọi người hiểu hòa bình đã được đổi bằng những năm tháng tuổi trẻ của biết bao con người. Năm 2025, trong một cuộc gặp gỡ cựu chiến binh Việt Nam – Hoa Kỳ, ông đã gửi đi thông điệp về sự hòa giải và khát vọng hòa bình.

Ngày nay, đứng trên Cầu Cấm nhìn dòng xe qua lại, ta có thể không còn thấy trận địa năm xưa. Nhưng lịch sử vẫn nằm trong ký ức của những người lính như Hoàng Văn Nam. Từ chàng trai mười bảy tuổi giữ cầu, ông trở thành một người lính tên lửa xuất sắc. Và sau tất cả, điều ông muốn trao lại cho thế hệ trẻ không phải lòng căm thù, mà là sự tỉnh táo, trách nhiệm và lòng biết ơn đối với cuộc sống yên bình hôm nay.

Nguồn tư liệu đối chiếu: Báo Nghệ An – Anh hùng LLVTND Hoàng Văn Nam: Đi qua chiến tranh bằng ý chí, bản lĩnh, trách nhiệm.