TỪ CẬU HỌC TRÒ NGHÈO ĐẾN VỊ PHÓ BẢNG THANH LIÊM
Sinh ra trong cảnh nghèo khó tại làng Hoàng Trù, thuộc xã Chung Cự, tổng Lâm Thịnh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An xưa, Nguyễn Sinh Sắc đã sớm thấu hiểu những nhọc nhằn của cuộc sống và giá trị của con đường học vấn. Tuổi thơ thiếu thốn không làm nhụt chí người học trò nghèo, trái lại càng hun đúc trong ông nghị lực vượt khó, tinh thần hiếu học và khát vọng vươn lên bằng tri thức. Với ý chí bền bỉ, ông miệt mài đèn sách, vượt qua bao gian nan để tiến thân trên con đường khoa cử. Năm 1901, ông đỗ Phó bảng trong kỳ thi Hội, ghi dấu một bước ngoặt quan trọng trên hành trình lập thân bằng tài năng và sự nỗ lực không ngừng. Thế nhưng, điều làm nên phẩm giá Nguyễn Sinh Sắc không chỉ là học vị hay công danh, mà chính là cốt cách thanh liêm, lòng tự trọng và tinh thần trọng dân. Dù bước chân vào chốn quan trường, ông vẫn giữ lối sống giản dị, không màng danh lợi, không chịu cúi mình trước cường quyền, luôn trăn trở trước cảnh đời cơ cực của người dân. Ông quan niệm việc làm quan phải gắn với trách nhiệm chăm lo cho dân, lấy đạo đức làm gốc, lấy sự công bằng làm thước đo phẩm giá. Bởi vậy, con đường làm quan của ông không phải hành trình tìm kiếm vinh hoa, mà là những tháng ngày đấu tranh giữa lương tâm người trí thức và những bất công của xã hội đương thời. Sau khi rời chốn quan trường, Nguyễn Sinh Sắc tiếp tục đi nhiều nơi, sống gần gũi với nhân dân, truyền bá kiến thức và tìm cách giúp đỡ những người nghèo khó. Cuộc đời ông là minh chứng cho sức mạnh của nghị lực, giá trị của tri thức và vẻ đẹp của một nhân cách không bị khuất phục trước tiền tài, quyền lực. Đặc biệt, tấm gương sống thanh bạch, yêu dân, trọng nghĩa của ông đã góp phần hình thành môi trường giáo dục gia đình giàu lòng yêu nước, ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình trưởng thành của người con Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này. Từ cậu học trò nghèo vươn lên đỗ Phó bảng đến một nhà nho yêu nước, Nguyễn Sinh Sắc đã để lại dấu ấn không chỉ bằng con đường học vấn mà còn bằng khí tiết của một người trí thức chân chính.
