TỪ CHÂN ĐẤT ĐẾN BẦU TRỜI TỔ QUỐC

Trong những năm tháng chiến tranh, có những người lính đi vào lịch sử bằng những trận đánh trên mặt đất, có người gắn với những chiến hào, những ngọn đồi, những con đường Trường Sơn. Nhưng cũng có những người đã chiến đấu trên một chiến trường đặc biệt – giữa bầu trời đầy bom đạn. Trong số những phi công tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam, Nguyễn Văn Bảy là một cái tên để lại nhiều dấu ấn. Từ một chàng trai Nam Bộ xuất thân từ gia đình nông dân, ông đã trở thành phi công lái MiG-17, trực tiếp tham gia những trận không chiến ác liệt và bắn rơi 7 máy bay Mỹ. Câu chuyện của ông là một câu chuyện đẹp về nghị lực, lòng yêu nước và hành trình vượt lên chính mình.

Nguyễn Văn Bảy sinh ngày 2 tháng 2 năm 1936 tại vùng Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp. Tên thật của ông là Nguyễn Văn Hoa. Sinh ra trong một gia đình nông dân, tuổi thơ của ông gắn với ruộng đồng và cuộc sống lao động bình dị của miền Tây Nam Bộ. Khi đất nước chìm trong chiến tranh, chàng trai Nguyễn Văn Bảy sớm lựa chọn con đường đi theo cách mạng. Năm 17 tuổi, ông tham gia kháng chiến và trở thành bộ đội địa phương ở Lai Vung.

Những năm tháng đầu đời quân ngũ đã rèn luyện ở ông sự gan dạ, tính kỷ luật và ý chí vượt khó. Sau Hiệp định Genève năm 1954, Nguyễn Văn Bảy tập kết ra miền Bắc. Từ một người lính bộ binh, cuộc đời ông sau đó bước sang một hướng hoàn toàn mới.

Năm 1960, Nguyễn Văn Bảy được chuyển từ bộ binh sang lực lượng không quân và được cử đi học lái máy bay ở nước ngoài. Đối với một người xuất thân từ ruộng đồng, việc trở thành phi công là một thử thách rất lớn. Máy bay chiến đấu, kỹ thuật hàng không, những bài học về khí động học, điều khiển và chiến thuật không chiến đều là những điều hoàn toàn mới mẻ. Nhưng bằng nghị lực và quyết tâm, ông từng bước vượt qua quá trình huấn luyện. Năm 1965, ông hoàn thành đào tạo và trở về nước, bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ bầu trời miền Bắc.

Từ đây, cuộc đời người nông dân Nam Bộ Nguyễn Văn Bảy gắn với chiếc MiG-17 và những trận không chiến khốc liệt.

Chiến trường trên không không có chiến hào để ẩn nấp. Mỗi lần cất cánh là một lần người phi công phải đối mặt trực tiếp với hiểm nguy. Trên bầu trời, mọi quyết định đều diễn ra trong thời gian rất ngắn. Chỉ một khoảnh khắc chậm trễ, một phán đoán sai hoặc một thao tác không chính xác cũng có thể phải trả giá bằng chính mạng sống.

Trong những năm 1965–1968, Nguyễn Văn Bảy thường xuyên tham gia trực chiến và chiến đấu trên bầu trời miền Bắc. Theo Báo Quân đội nhân dân, ông đã có 94 lần xuất kích, trực tiếp quần thảo với máy bay Mỹ 13 lần và bắn rơi 7 máy bay Mỹ. Trong số đó có 2 chiếc F-105 và 5 chiếc F-4. Với những chiến công ấy, ngày 1 tháng 1 năm 1967, ông được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những con số ấy nếu chỉ nhìn trên giấy có thể rất ngắn gọn, nhưng phía sau mỗi lần xuất kích là cả một cuộc chiến sinh tử.

Đó là những giờ phút người phi công phải giữ bình tĩnh khi máy bay đối phương xuất hiện. Là những vòng lượn ở độ cao lớn, những cú tăng tốc, những lần tiếp cận mục tiêu trong tiếng cảnh báo và tiếng động cơ. Là khoảnh khắc phải quyết định rất nhanh giữa việc tiến công, tránh né hay bảo toàn lực lượng. Và sau mỗi trận chiến, người phi công trở về không chỉ mang theo niềm vui chiến thắng mà còn mang theo ký ức về những đồng đội đã không trở về.

Nguyễn Văn Bảy được đồng đội và nhiều thế hệ sau này nhắc đến với hình ảnh một phi công có bản lĩnh, bình tĩnh và giàu kinh nghiệm. Nhưng điều đặc biệt làm nên câu chuyện của ông lại bắt đầu từ một xuất thân rất giản dị. Ông không bước vào bầu trời từ một gia đình giàu có hay một môi trường đặc biệt. Ông đi lên từ người lính, từ ruộng đồng Nam Bộ và từ những năm tháng chiến tranh gian khổ.

Chính vì vậy, hành trình từ “chân đất” đến buồng lái máy bay chiến đấu càng trở nên đáng nhớ.

Trong chiến tranh, một phi công giỏi không chỉ cần lòng dũng cảm. Người phi công phải có trình độ kỹ thuật, khả năng quan sát, phản xạ nhanh và đặc biệt là khả năng làm chủ bản thân trong những tình huống cực kỳ căng thẳng. Nguyễn Văn Bảy đã cùng đồng đội từng bước tích lũy kinh nghiệm chiến đấu, biến những bài học trên thao trường thành bản lĩnh trong thực tế.

Sau năm 1967, ông không còn trực tiếp tham gia chiến đấu thường xuyên như trước mà chuyển sang công tác chỉ huy, huấn luyện và đào tạo thế hệ phi công mới. Kinh nghiệm của một người từng trực tiếp đối mặt với máy bay đối phương trở thành vốn quý để truyền lại cho lớp phi công trẻ.

Đó cũng là một dạng chiến đấu khác.

Nếu trước đây ông trực tiếp điều khiển máy bay lao vào những trận không chiến, thì sau này ông đứng phía sau buồng lái để truyền lại kinh nghiệm cho đồng đội. Những bài học về kỹ thuật, chiến thuật, cách xử trí tình huống và bản lĩnh trong chiến đấu được ông trao lại cho những thế hệ tiếp theo.

Năm tháng chiến tranh tiếp tục trôi qua. Đất nước bước vào những giai đoạn chiến đấu mới. Nguyễn Văn Bảy tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị trong lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam. Sau năm 1975, ông tham gia công tác chỉ huy, trong đó có nhiệm vụ tiếp quản sân bay Cần Thơ và tham gia công tác chỉ huy, điều hành các sân bay phía Nam. Ông cũng tham gia nhiệm vụ trong thời kỳ bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế.

Nhưng dù đảm nhiệm nhiều vị trí khác nhau, hình ảnh người phi công MiG-17 vẫn là một phần đặc biệt trong ký ức về ông.

Điều khiến câu chuyện Nguyễn Văn Bảy trở nên gần gũi không chỉ là những chiến công trên bầu trời. Đó còn là sự bình dị của một con người bước ra từ cuộc sống lao động. Ông từng là một người nông dân, một người lính bộ binh, rồi trở thành phi công chiến đấu. Con đường ấy cho thấy trong chiến tranh, hoàn cảnh xuất thân không quyết định giới hạn của một con người. Quan trọng hơn là ý chí, sự rèn luyện và tinh thần dám nhận nhiệm vụ.

Có lẽ vì vậy mà hình ảnh Nguyễn Văn Bảy thường được nhắc đến với tên gọi “người anh hùng chân đất”. Đằng sau cái tên ấy không phải là sự đối lập giữa người nông dân và người phi công, mà là câu chuyện về một người từ đồng ruộng bước lên bầu trời để chiến đấu cho Tổ quốc.

Ngày 22 tháng 9 năm 2019, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tá Nguyễn Văn Bảy qua đời, khép lại cuộc đời 83 năm với nhiều năm tháng gắn bó cùng quân đội và Không quân nhân dân Việt Nam. Lễ tang ông được tổ chức trọng thể; đồng đội và nhân dân nhớ về ông như một người lính giàu tình nghĩa, sống bình dị và đã dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng.

Nhưng một người lính chỉ thực sự rời khỏi cuộc đời khi không còn ai nhớ đến họ. Với Nguyễn Văn Bảy, những câu chuyện về ông vẫn còn được kể lại. Đó là câu chuyện của một người thanh niên Nam Bộ đi theo cách mạng từ tuổi 17; câu chuyện của một người lính bộ binh trở thành phi công; câu chuyện của 94 lần xuất kích và 7 chiến công trên bầu trời; câu chuyện của một người thầy truyền kinh nghiệm cho thế hệ phi công sau mình.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Văn Bảy, thế hệ trẻ hôm nay có thể nhận ra một bài học giản dị: ước mơ chỉ trở thành hiện thực khi con người biết biến quyết tâm thành hành động. Từ ruộng đồng đến buồng lái máy bay là một khoảng cách rất lớn, nhưng ông đã vượt qua bằng học tập, rèn luyện và ý chí.

Chiến tranh đã lùi xa. Bầu trời hôm nay đã trở lại bình yên. Những chiếc máy bay chiến đấu không còn phải cất cánh để đối đầu với những cuộc không kích như trong những năm tháng ấy. Nhưng câu chuyện của những phi công thế hệ trước vẫn còn nguyên giá trị.

Bởi họ không chỉ bảo vệ bầu trời bằng máy bay và vũ khí. Họ bảo vệ bầu trời bằng lòng can đảm, bằng trí tuệ và bằng niềm tin rằng phía sau mình là quê hương, là đồng bào, là Tổ quốc.