Từ chàng đánh cá xứ Cổ Trai đến bậc đế vương – Mạc Đăng Dung và dấu ấn canh tân trên đất Cảng
Sinh ra tại vùng đất biển Cổ Trai (Kiến Thụy, Hải Phòng), Mạc Đăng Dung từ một chàng thanh niên nghèo làm nghề đánh cá đã vươn lên nhờ tài thao lược võ nghệ, trở thành Võ Trạng nguyên và từng bước gây dựng vương triều Mạc. Ông không chỉ mở ra một triều đại có nhiều chính sách canh tân cởi mở về kinh tế, thương mại biển và giáo dục khoa bảng, mà còn đưa quê hương Cổ Trai - Hải Phòng trở thành Dương Kinh – đô thị ven biển sầm uất bậc nhất thời bấy giờ.
Mạc Đăng Dung (1483–1541) sinh ra tại làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương (nay là xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng). Xuất thân trong một gia đình chài lưới nghèo ven biển, từ nhỏ ông đã sớm làm quen với sóng gió, rèn luyện được một thân thể cường vạng, sức vóc hơn người cùng tính cách phóng khoáng, dũng cảm. Dưới triều vua Lê威穆 (Lê Uy Mục), triều đình tổ chức thi tuyển võ sĩ, Mạc Đăng Dung lặn lội lên kinh đô dự thi, trổ tài múa côn, phóng ngọn giáo sắt và đoạt danh hiệu Đô võ trạng nguyên (Trạng nguyên Võ). Ông được tuyển vào đội Đô vệ, cầm dù theo hầu vua, bắt đầu bước chân vào chốn binh nghiệp.
Bằng tài thao lược quân sự xuất chúng, lòng dũng cảm và sự khéo léo trong ứng xử, Mạc Đăng Dung nhanh chóng thăng tiến qua nhiều chức vụ quan trọng, trở thành Vũ Chinh hầu, rồi Thái sư Bàng Quốc công – vị tướng nắm toàn bộ binh quyền triều đình. Giữa lúc nhà Lê suy tàn, trong triều gian thần lũng đoạn, các phe phái tranh giành quyền lực đẩy nhân dân vào cảnh lầm than, năm 1527, Mạc Đăng Dung đã lên ngôi hoàng đế, lập ra triều đại nhà Mạc.
Trở thành bậc đế vương, Mạc Đăng Dung vẫn luôn đau đáu hướng về quê hương Cổ Trai – Kiến Thụy. Ông đã cho xây dựng Cổ Trai thành Dương Kinh – kinh đô thứ hai của nhà Mạc bên cạnh Đông Kinh (Thăng Long). Dương Kinh không chỉ là một trung tâm chính trị - quân sự phòng thủ hướng ra biển mà còn trở thành một đô thị cảng biển thương mại vô cùng sầm uất thời bấy giờ. Triều đại nhà Mạc dưới sự khởi lập của ông đã thực hiện nhiều chính sách canh tân tiến bộ: trọng dụng nhân tài qua các kỳ thi khoa bảng (đào tạo nên những danh nhân như Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Dữ), khuyến khích phát triển thủ công nghiệp, thương nghiệp biển và tôn trọng đời sống văn hóa tự do của nhân dân.
Sau khi làm vua được 3 năm, với tầm nhìn chiến lược, ông nhường ngôi cho con trai Mạc Đăng Doanh để lên làm Thái thượng hoàng, trực tiếp về sống tại Dương Kinh (Kiến Thụy) để chỉ đạo việc xây dựng quê hương và củng cố tuyến phòng thủ hướng biển. Khi nhà Minh đe dọa xâm lược, bằng sự nhún nhường chiến lược tài tình, ông đã hóa giải thành công nguy cơ chiến tranh, giữ vững hòa bình cho dân tộc.
Thái tổ Mạc Đăng Dung và vương triều Mạc đã để lại những dấu ấn đậm nét trong lịch sử dân tộc nói chung và vùng đất Hải Phòng nói riêng. Khu di tích Vương triều Mạc tại Kiến Thụy hôm nay cùng tinh thần cởi mở, hướng ra biển lớn của ông mãi là niềm tự hào sâu sắc của nhân dân thành phố Cảng.
