TỪ CHÍ LÀM QUAN ĐẾN CHÍ LÀM THẦY THUỐC
Bùi Linh Phương
Có những con người sinh ra trong một gia đình mà con đường công danh dường như đã được trải sẵn trước mắt. Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là một người như vậy.
Sinh ra trong một gia đình có truyền thống khoa bảng, cha từng đỗ tiến sĩ và làm quan lớn dưới triều Lê, bản thân Lê Hữu Trác từ nhỏ đã được học hành. Ông từng theo cha lưu học ở Kinh kỳ Thăng Long, nổi tiếng là người hay chữ và đã thi đỗ Tam trường.
Nhưng cuộc đời ông không đi theo con đường mà hoàn cảnh gia đình có thể mở ra.
Năm 19 tuổi, cha mất, ông phải thôi học về chịu tang. Sau đó, ông nhập ngũ, theo nghiệp kiếm cung. Thế nhưng chỉ vài năm sau, ông nhận ra đó không phải con đường phù hợp với chí hướng của mình.
Ông rời quân ngũ.
Quyết định ấy đánh dấu một bước ngoặt quan trọng. Từ chỗ hướng đến những con đường thường gắn với công danh, ông lựa chọn một cuộc đời khác: học nghề thuốc.
Chính trải nghiệm bệnh tật đã góp phần đưa ông đến với y học. Sau nhiều năm chữa bệnh không khỏi, ông được điều trị tại nhà thầy thuốc Trần Độc. Trong thời gian này, ông đọc sách y học và dần nhận ra năng lực cũng như ý nghĩa của nghề thuốc.
Khi sức khỏe hồi phục, ông càng quyết tâm theo đuổi nghề y.
Ông trở về Hương Sơn, dựng một ngôi nhà nhỏ ven rừng và bắt đầu những năm tháng miệt mài nghiên cứu.
Đó là một lựa chọn thể hiện rõ tư tưởng của Hải Thượng Lãn Ông: lười với công danh phú quý nhưng không lười với tri thức và việc chữa bệnh cứu người.
Biệt hiệu “Lãn Ông” vì thế mang một ý nghĩa đặc biệt. Cái “lười” ấy không phải là sự lười biếng, càng không phải sự thiếu chí tiến thủ. Đó là sự từ bỏ những ham muốn về danh lợi để theo đuổi một lý tưởng mà ông cho là có ý nghĩa hơn.
Trong nhiều năm, ông đọc sách, nghiên cứu y lý, chữa bệnh và tích lũy kinh nghiệm. Ông không chỉ trở thành thầy thuốc mà còn mở trường đào tạo người làm nghề y.
Ngay cả khi danh tiếng đã vang xa, ông vẫn tiếp tục công việc nghiên cứu và biên soạn sách.
Năm 1781, khi được mời ra Thăng Long chữa bệnh cho Trịnh Cán, ông có cơ hội tiếp xúc với chốn Kinh kỳ và quyền lực. Nhưng cuộc đời ông không vì thế mà thay đổi chí hướng.
Qua “Thượng Kinh ký sự”, hình ảnh một người thầy thuốc đi giữa chốn quyền quý nhưng vẫn giữ được sự tỉnh táo, không bị cuốn vào danh lợi càng trở nên rõ nét.
Từ chí làm quan đến chí làm thầy thuốc, đó không chỉ là sự thay đổi nghề nghiệp. Đó là sự lựa chọn về giá trị sống.
Lê Hữu Trác đã lựa chọn tri thức thay cho danh lợi, lựa chọn người bệnh thay cho quyền lực, lựa chọn sự cống hiến thay cho cuộc sống phú quý.
Và lịch sử đã chứng minh giá trị của lựa chọn ấy.
Ông không để lại cho hậu thế một chức tước lớn hay một cơ nghiệp quyền quý. Ông để lại một di sản y học đồ sộ và một tấm gương về việc sống đúng với điều mình tin là có ích cho con người.
