Từ chiến trường B2 về Hà Nội – Hoàng Văn Thái và kế hoạch đi tới ngày toàn thắng

Thời kỳ: 1973–1975.
1. Sau Paris – chiến tranh chưa kết thúc

Ảnh tư liệu: Lễ ký Hiệp định Paris ngày 27/1/1973 và những ngày quân Mỹ rút khỏi Việt Nam.

Nguồn: Tư liệu lịch sử về Hiệp định Paris của Báo Nhân Dân và các cơ quan thông tấn Việt Nam.

Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris được ký kết.

Những đơn vị quân chiến đấu Mỹ bắt đầu rút khỏi miền Nam.

Ngày 29/3/1973, quân đội Mỹ hoàn tất việc rút quân chiến đấu khỏi Việt Nam.

Nhưng đối với những người vừa bước ra khỏi chiến trường, đó chưa phải ngày hòa bình.

Một cuộc chiến khác bắt đầu hiện rõ: cuộc đấu tranh giành thế và lực sau khi quân Mỹ rút.

Quân đội Sài Gòn vẫn còn đó. Chính quyền Sài Gòn tiếp tục kiểm soát nhiều địa bàn. Những cuộc lấn chiếm vùng giải phóng diễn ra. Cục diện chiến trường thay đổi, nhưng mục tiêu cuối cùng của cách mạng chưa đạt được.

Với Hoàng Văn Thái, điều đó có nghĩa:

Ông vừa kết thúc một chặng đường ở B2 thì ngay lập tức phải bắt đầu một chặng đường khác.

2. “Mười Khang” trở về Bộ Tổng Tham mưu

Ảnh tư liệu: Thượng tướng Hoàng Văn Thái làm việc với Bộ Tư lệnh Công binh năm 1974.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân, chú thích ảnh xác định thời điểm năm 1974.

Sau tháng 1/1973, Hoàng Văn Thái trở về Bộ Tổng Tham mưu với cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng thứ nhất, phụ trách hai lĩnh vực đặc biệt quan trọng: tác chiến và chi viện chiến trường.

Đây là sự trở lại rất có ý nghĩa.

Bởi trước đó, ông đã có nhiều năm trực tiếp sống trong thực tế chiến trường miền Nam.

Ông đã biết chiến trường cần gì.

Biết một kế hoạch trên bản đồ khác với một kế hoạch ngoài thực địa như thế nào.

Biết một đơn vị chủ lực muốn đánh một chiến dịch lớn cần bao nhiêu đạn, bao nhiêu xe, bao nhiêu lương thực, bao nhiêu quân bổ sung.

Và hơn hết, ông hiểu rằng một chiến dịch không thể bắt đầu chỉ bằng một mệnh lệnh.

Nó phải được chuẩn bị từ nhiều tháng trước.

Từ con người.

Vũ khí.

Hậu cần.

Đường cơ động.

Thông tin liên lạc.

Công binh.

Pháo binh.

Xe tăng.

Không quân.

Và cả những phương án bảo đảm khi chiến dịch kéo dài ngoài dự kiến.

Đó chính là phần việc Hoàng Văn Thái đảm nhận khi trở lại cơ quan tham mưu chiến lược.

3. Từ những bài học B2 đến việc xây dựng các quân đoàn chủ lực

Ảnh tư liệu minh họa: Các đơn vị chủ lực và quân đoàn của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ 1973–1975.

Nguồn: Tư liệu Bộ Quốc phòng và Báo Quân đội nhân dân.

Một trong những thay đổi quan trọng sau Paris là xây dựng những lực lượng chủ lực cơ động lớn, có khả năng tiến hành tác chiến hiệp đồng binh chủng trên quy mô ngày càng cao.

Theo Bộ Quốc phòng, trên cơ sở đề xuất của Bộ Tổng Tham mưu, Quân ủy Trung ương và Bộ Chính trị quyết định lần lượt thành lập:

• Quân đoàn 1 – tháng 10/1973

Đây không phải chuyện riêng của Hoàng Văn Thái.

Đó là một quyết định của lãnh đạo chiến lược.

Nhưng trong quá trình ấy, ông cùng tập thể lãnh đạo Bộ Tổng Tham mưu tham gia vào việc xây dựng kế hoạch tác chiến, xây dựng lực lượng và chuẩn bị các điều kiện để những binh đoàn chủ lực ấy có thể trở thành lực lượng quyết định trong các chiến dịch lớn.

Nếu những năm ở B2 là thời gian Hoàng Văn Thái dùng lực lượng đang có để đánh những trận chiến khốc liệt, thì giai đoạn này ông phải làm một việc khác:

chuẩn bị một lực lượng đủ mạnh cho một cuộc chiến mà ông biết rằng sẽ có quy mô lớn hơn rất nhiều.

4. Không chỉ chuẩn bị quân – phải chuẩn bị cả chiến trường

Ảnh tư liệu: Đoàn xe vận tải trên tuyến Trường Sơn trong những năm cuối kháng chiến chống Mỹ.

Nguồn: Tư liệu lịch sử của Bộ Quốc phòng và Thông tấn xã Việt Nam.

Một đội quân lớn muốn tiến công phải có một hậu phương lớn phía sau.

Sau Paris, công việc của Bộ Tổng Tham mưu không chỉ là nghiên cứu cách đánh.

Phải tính đến chi viện chiến trường.

Phải củng cố các tuyến giao thông chiến lược.

Phải xây dựng các cơ sở hậu cần.

Phải đưa quân bổ sung vào chiến trường.

Phải tích lũy đạn dược, nhiên liệu, lương thực và phương tiện.

Bộ Quốc phòng đánh giá giai đoạn sau Paris là thời kỳ Bộ Tổng Tham mưu vừa xây dựng lực lượng, vừa hoàn chỉnh mạng đường chiến lược và cơ sở hậu cần, chuẩn bị cho cuộc quyết chiến chiến lược.

Hoàng Văn Thái phụ trách tác chiến và chi viện chiến trường.

Điều đó khiến công việc của ông gắn chặt hai vấn đề:

Đánh thế nào?

và

Lấy gì để đánh?

Hai câu hỏi tưởng như khác nhau, nhưng trong chiến tranh chúng là một.

Một kế hoạch tốt mà không có đạn thì không thể thắng.

Một lực lượng mạnh nhưng không đưa được đến chiến trường đúng lúc cũng không thể thắng.

Vì thế, người làm tham mưu chiến lược phải nhìn thấy cả trận đánh trước mắt lẫn con đường hàng trăm, hàng nghìn cây số phía sau nó.

5. Năm 1974 – bản kế hoạch bắt đầu có hình hài

Ảnh tư liệu: Từ phải sang: Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Thượng tướng Song Hào, Thiếu tướng Vũ Xuân Chiêm và Thượng tướng Hoàng Văn Thái bàn kế hoạch giải phóng Tây Nguyên năm 1975.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân, ảnh tư liệu.

Năm 1974, những dấu hiệu trên chiến trường ngày càng rõ.

Quân đội Sài Gòn vẫn còn đông và được trang bị mạnh.

Nhưng họ bắt đầu bộc lộ những điểm yếu.

Trong khi đó, lực lượng cách mạng từng bước mở rộng vùng kiểm soát, đánh chiếm nhiều vị trí quan trọng.

Những thắng lợi như Thượng Đức và đặc biệt là Đường 14 – Phước Long tạo thêm cơ sở thực tiễn để đánh giá khả năng can thiệp trở lại của Mỹ.

Từ giữa năm 1974, Bộ Tổng Tham mưu đẩy nhanh việc xây dựng kế hoạch tác chiến chiến lược.

Ngày 21/7/1974, tại Đồ Sơn, một cuộc họp quan trọng do Lê Duẩn chủ trì đã đánh giá thời cơ chiến lược và giao Bộ Tổng Tham mưu nghiên cứu kế hoạch giải phóng miền Nam.

Đến 26/8/1974, dự thảo kế hoạch tác chiến chiến lược được Tổ trung tâm Cục Tác chiến hoàn thành.

Kế hoạch lúc đầu được tính theo hai bước:

1975: tiến công lớn, tạo chuyển biến quyết định.

1976: tổng công kích, tổng khởi nghĩa, giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Nhưng lịch sử đã diễn biến nhanh hơn dự kiến.

6. Hoàng Văn Thái và những lần sửa kế hoạch

Ảnh tư liệu minh họa: Các cuộc họp của lãnh đạo Đảng và quân đội trong quá trình quyết định kế hoạch chiến lược 1974–1975; ảnh không được sử dụng để xác định riêng Hoàng Văn Thái nếu chú thích gốc không nêu rõ.

Nguồn: Tư liệu lịch sử của Bộ Quốc phòng và Báo Nhân Dân.

Đây có lẽ là một trong những phần quan trọng nhất trong câu chuyện của Hoàng Văn Thái sau Paris.

Kế hoạch không phải một văn bản viết một lần rồi đặt lên bàn.

Nó được nghiên cứu, sửa chữa, bổ sung theo tình hình chiến trường.

Theo tư liệu của Bộ Quốc phòng, Hoàng Văn Thái cùng Lê Trọng Tấn và Tổ trung tâm Bộ Tổng Tham mưu tham gia quá trình chuẩn bị kế hoạch chiến lược từ những bản dự thảo trước đó cho đến bản được hoàn chỉnh cuối năm 1974.

Đây là công việc rất khác với chỉ huy một trận đánh.

Người chỉ huy chiến dịch phải trả lời:

Ngày mai đánh đâu?

Nhưng người làm kế hoạch chiến lược phải trả lời:

Nếu đánh ở đây, địch sẽ phản ứng thế nào?

Nếu địch rút, ta tiến đến đâu?

Nếu Mỹ can thiệp trở lại thì sao?

Lực lượng nào sẽ đánh?

Đưa lực lượng ấy đến bằng đường nào?

Đạn dược đủ cho bao lâu?

Nếu thời cơ xuất hiện sớm hơn thì toàn quân có chuyển sang thế tiến công ngay được không?

Đó là những câu hỏi mà cơ quan tham mưu chiến lược phải giải quyết.

Và Hoàng Văn Thái, với hàng chục năm kinh nghiệm từ những chiến trường lớn, là một trong những người có trách nhiệm trực tiếp với công việc ấy.

7. Cuộc họp lịch sử cuối năm 1974

Ảnh tư liệu: Tư liệu về các cuộc họp Bộ Chính trị cuối năm 1974 – đầu năm 1975, thời điểm quyết định kế hoạch chiến lược giải phóng miền Nam.

Nguồn: Báo Nhân Dân và Bộ Quốc phòng.

Từ 18/12/1974 đến 8/1/1975, Bộ Chính trị họp mở rộng bàn về tình hình và nhiệm vụ chống Mỹ, cứu nước.

Tại đây, Hoàng Văn Thái và Lê Trọng Tấn báo cáo Kế hoạch chiến lược giải phóng miền Nam.

Kế hoạch được thông qua với phương án giải phóng miền Nam trong hai năm 1975–1976, đồng thời dự kiến nếu thời cơ xuất hiện thì có thể hoàn thành ngay trong năm 1975.

Điểm đáng chú ý là:

Những người làm kế hoạch chưa thể biết rằng chỉ vài tháng sau, kế hoạch hai năm sẽ được rút xuống còn vài tháng.

Họ chỉ có thể chuẩn bị tất cả những gì có thể.

Chuẩn bị lực lượng.

Chuẩn bị hậu cần.

Chuẩn bị phương án.

Chuẩn bị các hướng tiến công.

Chuẩn bị cho một cuộc chiến lớn.

Và quan trọng nhất:

chuẩn bị để nếu thời cơ xuất hiện thì không được bỏ lỡ.

Đó chính là tư duy của cơ quan tham mưu chiến lược.

8. Buôn Ma Thuột – thời cơ xuất hiện

Ảnh tư liệu: Bộ đội tiến vào Buôn Ma Thuột trong Chiến dịch Tây Nguyên tháng 3/1975.

Nguồn: TTXVN và tư liệu lịch sử được Báo Nhân Dân công bố.

Ngày 10/3/1975, Buôn Ma Thuột bị đánh chiếm.

Nhưng điều quan trọng không chỉ là một thành phố được giải phóng.

Điều quan trọng là phản ứng của đối phương.

Quân đội Sài Gòn bắt đầu rút khỏi Tây Nguyên.

Thế phòng thủ chiến lược bị phá vỡ.

Một kế hoạch từng tính trong hai năm bắt đầu đứng trước khả năng thực hiện nhanh hơn rất nhiều.

Đây chính là lúc giá trị của công tác tham mưu được thể hiện.

Bởi nếu không có một kế hoạch đã nghiên cứu từ trước, khi thời cơ xuất hiện sẽ không thể lập tức chuyển sang một phương án mới.

Nhưng Bộ Tổng Tham mưu đã có sẵn cơ sở.

Có lực lượng.

Có các quân đoàn.

Có tuyến chi viện.

Có các phương án chiến lược.

Và có những người đã dành nhiều tháng, nhiều năm để chuẩn bị cho chính khoảnh khắc này.

9. Từ “hai năm” đến “một năm” – rồi đến những ngày thần tốc

Ảnh tư liệu: Bộ đội và phương tiện cơ động trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975.

Nguồn: TTXVN và tư liệu Bộ Quốc phòng.

Sau Tây Nguyên, Huế – Đà Nẵng tiếp tục sụp đổ với tốc độ rất nhanh.

Thế trận thay đổi từng ngày.

Những người làm tham mưu phải liên tục cập nhật tình hình.

Kế hoạch cũ không còn đủ.

Phương án mới phải được hình thành.

Lực lượng phải chuyển hướng.

Đường vận tải phải mở rộng.

Đạn dược phải đưa tới trước.

Các quân đoàn phải cơ động với tốc độ chưa từng có.

Bộ Quốc phòng đánh giá chính quá trình chuẩn bị trước đó đã giúp toàn quân nhanh chóng chuyển sang phương án “đón thời cơ”, rút ngắn thời gian giải phóng miền Nam.

Và trong guồng máy ấy, Hoàng Văn Thái tiếp tục phụ trách công việc tác chiến và chi viện.

Ông không phải người duy nhất quyết định.

Ông cũng không phải người trực tiếp chỉ huy tất cả các cánh quân.

Nhưng ông là một trong những người ở trung tâm của bộ máy tham mưu chiến lược, nơi các báo cáo từ chiến trường được tổng hợp thành quyết định, và quyết định lại được chuyển thành mệnh lệnh, lực lượng, đạn dược và phương tiện.

10. Những ngày cuối cùng trước Sài Gòn

Ảnh tư liệu: Hoàng Văn Thái trong các hoạt động chỉ đạo, chuẩn bị cho Tổng tiến công năm 1975; tư liệu ảnh của Báo Quân đội nhân dân.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân.

Khi chiến trường chuyển nhanh về hướng Sài Gòn, công việc chi viện trở nên đặc biệt cấp bách.

Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, trong những tháng đầu năm 1975, Hoàng Văn Thái cùng các cơ quan Bộ Quốc phòng đôn đốc giải quyết những yêu cầu của các chiến trường phía Nam: quân số, vũ khí, đạn dược, quân trang, quân dụng, lương thực và thực phẩm. Ông còn làm việc với các bộ, tổng cục thuộc Chính phủ để thống nhất kế hoạch huy động sức người, sức của, phục vụ trận quyết chiến chiến lược giải phóng Sài Gòn – Gia Định.

Đây là một hình ảnh khác của người tướng từng lăn lộn ở B2.

Không còn là “Mười Khang” giữa rừng miền Đông.

Không còn những đêm bên bản đồ chiến trường Campuchia.

Bây giờ, ông đứng ở một trung tâm chỉ huy cách chiến trường hàng nghìn cây số.

Nhưng công việc vẫn là một:

đưa lực lượng đến đúng nơi, đúng lúc và bảo đảm cho họ đủ sức chiến đấu.

11. Và ngày 30 tháng 4

Ảnh tư liệu: Xe tăng Quân Giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975.

Nguồn: TTXVN và tư liệu lịch sử quốc gia.

Ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc.

Sài Gòn được giải phóng.

Đất nước bước vào một thời kỳ mới.

Và Hoàng Văn Thái đứng trong hàng ngũ những người đã góp phần chuẩn bị và tổ chức sức mạnh quân sự đưa cuộc chiến đến thắng lợi cuối cùng.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, ông giữ cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng thứ nhất, đồng thời là Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng chi viện cho chiến trường. Khi Văn Tiến Dũng vào Nam trực tiếp chỉ huy chiến trường, Hoàng Văn Thái trên thực tế đảm nhiệm một phần trọng trách của Tổng Tham mưu trưởng tại hậu phương chiến lược.

Nhưng chiến thắng ấy không thuộc về một cá nhân.

Nó là kết quả của cả một hệ thống.

Bộ Chính trị.

Quân ủy Trung ương.

Bộ Tổng Tư lệnh.

Bộ Tổng Tham mưu.

Các quân đoàn.

Các quân khu.

Các chiến trường.

Hậu phương miền Bắc.

Và hàng triệu người đã góp sức cho cuộc chiến.

Hoàng Văn Thái là một mắt xích rất quan trọng trong hệ thống ấy.

KẾT – TỪ NGƯỜI LÍNH CHIẾN TRƯỜNG ĐẾN NGƯỜI GIỮ BẢN ĐỒ CHIẾN LƯỢC

Ảnh tư liệu: Đại tướng Hoàng Văn Thái – một trong những nhà tham mưu, chỉ huy quân sự chủ chốt của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân, Bộ Quốc phòng.

Có một điều rất đẹp trong cuộc đời quân sự của Hoàng Văn Thái.

Ông bắt đầu sự nghiệp bằng việc xây dựng cơ quan tham mưu của một đội quân còn non trẻ.

Ông đi qua Biên giới.

Hòa Bình.

Tây Bắc.

Thượng Lào.

Điện Biên Phủ.

Rồi vào Nam.

Trở thành “Mười Khang”.

Đứng trong rừng miền Đông.

Đi qua Mậu Thân.

Chen-la.

Nguyễn Huệ.

Và sau Hiệp định Paris, ông trở về nơi mà nhiều thập niên trước ông từng góp phần đặt những viên gạch đầu tiên:

Bộ Tổng Tham mưu.

Lần trở về ấy không phải để nghỉ ngơi.

Nó là để chuẩn bị cho trận đánh cuối cùng.

Từ năm 1973 đến đầu năm 1975, ông cùng tập thể Bộ Tổng Tham mưu tham gia xây dựng lực lượng, chuẩn bị hậu cần, nghiên cứu kế hoạch chiến lược và tạo thế, tạo lực cho thời cơ cuối cùng.

Và khi thời cơ đến, những gì đã chuẩn bị suốt nhiều năm được đưa vào thực tế.

Buôn Ma Thuột.

Huế.

Đà Nẵng.

Xuân Lộc.

Sài Gòn.

Ngày 30/4/1975, tiếng súng lớn của cuộc chiến tranh kéo dài hàng chục năm đã im.

Một người từng sống phần lớn cuộc đời trong chiến tranh lại trở về với công việc của người xây dựng quân đội trong hòa bình.

Nhưng trước khi bước sang trang mới, ông đã hoàn thành một trong những công việc lớn nhất của đời mình:

từ những bản đồ chiến trường, cùng cả hệ thống tham mưu chiến lược biến một quyết tâm chính trị thành một lực lượng đủ mạnh để nắm lấy thời cơ và đi đến ngày toàn thắng.

Đó chính là câu chuyện của Hoàng Văn Thái sau Hiệp định Paris.

Không phải câu chuyện của một người tướng một mình làm nên chiến thắng.

Mà là câu chuyện của một người tham mưu lão luyện đứng giữa guồng máy chiến tranh, nối chiến trường với hậu phương, nối kế hoạch với lực lượng, và nối thời cơ với hành động.

Và đôi khi, những người đứng sau bản đồ lại chính là những người phải nhìn thấy trước ngày mà cả đất nước đang chờ đợi.