Từ chối ghế Bộ trưởng vì "chưa làm được gì cho cách mạng"

Nguyễn Xiển sinh ngày 27 tháng 7 năm 1907 tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình Nho học lâu đời. Hồi còn học ở Trường Quốc học Vinh, ông là học sinh xuất sắc, đậu bằng Thành chung rồi ra Hà Nội học Trường Bưởi. Năm 1926, do tham gia cuộc bãi khóa để tang nhà cách mạng Phan Chu Trinh, ông bị đuổi học và bị cấm thi tú tài bản xứ. Nhưng ông cùng một số bạn bãi khóa quyết chí tự học, và đã đỗ đầu tú tài Tây ở Hà Nội, đoạt học bổng sang Pháp học tại Trường Đại học Toulouse, đỗ Cử nhân Khoa học sau khi bảo vệ một báo cáo khoa học về tích vi gần đúng vào tháng 8 năm 1932.

Sau khi về nước, ông ra Hà Nội dạy học tại các trường Thăng Long, Gia Long, Hồng Bàng, Trường Bưởi trong giai đoạn 1933-1935, vì ông không muốn làm quan cho triều đình Huế. Năm 1937, ông làm tập sự dự báo thời tiết ở Đài Thiên văn Phù Liễn, Kiến An, rồi năm 1941 được điều động trở lại làm kỹ sư, Giám đốc Đài, tích lũy những kinh nghiệm quý giá trong lĩnh vực khí tượng học còn non trẻ tại Việt Nam thời đó, nền tảng quan trọng cho những cống hiến sau này của ông.

Ngày 24 tháng 8 năm 1945, một cán bộ đến mời ông lên gặp Ủy ban Dân tộc Giải phóng, và Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đề nghị ông nhận chức Bộ trưởng Bộ Giao thông Công chính trong Chính phủ lâm thời. Nhưng ông đã khiêm tốn từ chối, với lý do rằng bản thân chưa làm được gì cho cách mạng, "mới chỉ gửi điện yêu cầu Bảo Đại thoái vị mà nhận một ghế Bộ trưởng thì dễ mang tiếng cơ hội". Ngày hôm sau, lại có người đến gọi ông đến gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau cuộc gặp đó, ông được giao giữ chức Chủ tịch Ủy ban Hành chính Bắc Bộ kiêm Giám đốc Nha Khí tượng, và ông gọi đây là thời điểm ngành khí tượng Việt Nam "thực sự ra đời".