TỪ CON ĐƯỜNG LÀNG SEN ĐẾN CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC

TỪ CON ĐƯỜNG LÀNG SEN
ĐẾN CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC

Một hành trình bắt đầu từ miền quê Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An

“Có những con đường chỉ đưa con người từ nơi này đến nơi khác. Nhưng cũng có những con đường bắt đầu từ một miền quê nhỏ bé, rồi dẫn một con người đi qua cả một thời đại.”

Ở Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An, có một con đường làng bình dị như bao con đường khác của xứ Nghệ. Con đường ấy đi qua những hàng cây, những mái nhà đơn sơ, những cánh đồng và những mùa nắng gió khắc nghiệt. Hơn một thế kỷ trước, trên chính miền quê ấy, một cậu bé có tên Nguyễn Sinh Cung đã lớn lên. Khi ấy, có lẽ chẳng ai có thể hình dung rằng từ một mái nhà tranh nơi làng quê nghèo khó, cậu bé ấy sau này sẽ đi qua nhiều quốc gia, nhiều châu lục để tìm kiếm một con đường cho cả dân tộc Việt Nam.

Với tôi, câu chuyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ bắt đầu từ ngày Người ra đi tìm đường cứu nước, mà đã bắt đầu từ rất lâu trước đó, trên những con đường nhỏ ở quê hương Nghệ An.

1. TUỔI THƠ BÊN MÁI NHÀ TRANH XỨ NGHỆ

Chủ tịch Hồ Chí Minh, tên lúc nhỏ là Nguyễn Sinh Cung, sinh ngày 19 tháng 5 năm 1890 tại quê ngoại Hoàng Trù, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Người sinh ra trong một gia đình nhà Nho yêu nước, có truyền thống hiếu học và giàu lòng nhân ái.

Cha của Người là cụ Nguyễn Sinh Sắc, một nhà Nho có học vấn nhưng luôn gần gũi với những người dân nghèo. Mẹ là bà Hoàng Thị Loan, một người phụ nữ cần cù, chịu thương chịu khó, hết lòng chăm lo cho gia đình.

Ngôi nhà ba gian tại làng Hoàng Trù - quê ngoại, nơi Nguyễn Sinh Cung cất tiếng khóc chào đời và sống những năm đầu tuổi thơ. Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Tuổi thơ của Nguyễn Sinh Cung gắn với những mái nhà tranh đơn sơ, với tiếng võng đưa, tiếng khung cửi và những câu chuyện về cuộc sống của người dân quê. Đó không phải là một tuổi thơ giàu có hay đầy đủ về vật chất. Ngược lại, từ rất sớm, cậu bé đã được chứng kiến những khó khăn, cơ cực của người dân trong một đất nước đang chịu ách thống trị của thực dân.

Nghệ An vốn là vùng đất có truyền thống hiếu học và yêu nước. Con người nơi đây nổi tiếng với tính cách cần cù, thẳng thắn, kiên cường. Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, đời sống nhân dân còn vô cùng khó khăn; nhiều phong trào yêu nước liên tiếp nổ ra nhưng chưa thể giành lại độc lập. Những điều ấy dần in sâu vào tâm trí của Nguyễn Sinh Cung.

Từ một đứa trẻ sống giữa làng quê, cậu dần nhận ra rằng đằng sau những cánh đồng yên bình, những mái nhà tranh và những bữa cơm đạm bạc là cả một nỗi đau mất nước. Và có lẽ chính từ đó, một câu hỏi đã dần hình thành trong tâm trí của người thanh niên Nguyễn Tất Thành sau này: Làm thế nào để đất nước thoát khỏi cảnh nô lệ? Làm thế nào để nhân dân có được cuộc sống tự do, no ấm?

2. QUÊ HƯƠNG ĐÃ GIEO NHỮNG HẠT GIỐNG ĐẦU TIÊN

Khi tìm hiểu về cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi luôn có cảm giác quê hương Nghệ An đã để lại trong Người những dấu ấn rất sâu sắc: sự giản dị của một miền quê nghèo, tinh thần hiếu học trong một gia đình nhà Nho, sự chịu thương chịu khó của người mẹ, lòng tự trọng và thương dân của người cha, cùng truyền thống yêu nước bền bỉ của con người xứ Nghệ.

Những điều tưởng chừng rất bình thường ấy đã góp phần hình thành nên nhân cách của Nguyễn Sinh Cung từ những năm tháng đầu đời. Vì từng lớn lên giữa cuộc sống thiếu thốn, Người hiểu nỗi khổ của người lao động. Vì chứng kiến cảnh đồng bào chịu áp bức, Người càng trăn trở trước số phận của dân tộc.

Điều làm nên sự đặc biệt ở Nguyễn Tất Thành không chỉ nằm ở lòng yêu nước. Trước Người, nhiều nhà yêu nước Việt Nam đã tìm cách cứu nước bằng những con đường khác nhau. Nguyễn Tất Thành lựa chọn một hướng đi mới: tự mình đi ra thế giới, quan sát, học hỏi và tìm hiểu nguyên nhân khiến dân tộc mất độc lập, từ đó tìm một con đường phù hợp cho Việt Nam.

3. RỜI LÀNG SEN - BƯỚC RA THẾ GIỚI

Ngày 5 tháng 6 năm 1911, tại Bến Nhà Rồng, người thanh niên Nguyễn Tất Thành lên con tàu Amiral Latouche-Tréville, làm công việc phụ bếp và bắt đầu hành trình ra nước ngoài. Khoảnh khắc ấy trở thành một dấu mốc lớn trong lịch sử dân tộc.

Từ một người thanh niên của một làng quê Nghệ An, Nguyễn Tất Thành bước vào một hành trình kéo dài hàng chục năm. Người đi qua nhiều quốc gia, làm nhiều công việc để sinh sống. Trong hành trình ấy, Người vừa lao động, vừa quan sát, vừa học hỏi và trực tiếp chứng kiến cuộc sống của người lao động ở nhiều nơi trên thế giới.

Người nhận ra rằng không chỉ nhân dân Việt Nam chịu áp bức, mà ở nhiều quốc gia khác, những người nghèo và các dân tộc thuộc địa cũng phải sống trong cảnh bất công. Từ đó, vấn đề cứu nước trong suy nghĩ của Nguyễn Tất Thành ngày càng được nhìn nhận sâu sắc hơn: độc lập dân tộc phải gắn với quyền sống, quyền tự do và phẩm giá của con người.

Năm 1919, với tên Nguyễn Ái Quốc, Người gửi bản “Yêu sách của nhân dân An Nam” tới Hội nghị Versailles, đòi những quyền tự do, dân chủ cơ bản cho nhân dân Việt Nam. Những yêu cầu ấy không được các cường quốc chấp nhận, nhưng trải nghiệm đó càng giúp Người hiểu rằng độc lập không thể trông chờ vào sự ban phát từ bên ngoài; dân tộc phải tự đấu tranh để giành lấy.

4. TÌM THẤY CON ĐƯỜNG CHO DÂN TỘC

Sau nhiều năm tìm kiếm, Nguyễn Ái Quốc tiếp cận tư tưởng của V.I. Lenin về vấn đề dân tộc và thuộc địa. Từ đây, Người dần xác định được con đường cách mạng phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam.

Đó không phải là một lựa chọn xuất hiện trong một sớm một chiều. Đó là kết quả của cả một hành trình: từ những câu hỏi hình thành nơi quê hương, đến những năm tháng bôn ba, lao động, quan sát và nghiên cứu thực tế. Con đường Người lựa chọn hướng tới mục tiêu giành lại độc lập cho dân tộc và đem lại quyền sống, tự do cho nhân dân.

Nhìn lại hành trình ấy, hình ảnh “con đường” mang một ý nghĩa đặc biệt. Con đường đầu tiên là con đường nhỏ ở Kim Liên, nơi Nguyễn Sinh Cung từng bước chân qua trong những năm tháng tuổi thơ. Rồi đến con đường rời quê hương, con đường từ Bến Nhà Rồng đưa Nguyễn Tất Thành ra thế giới, và cuối cùng là con đường cách mạng mà Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy cho dân tộc Việt Nam.

Từ một con đường rất nhỏ, đã mở ra một hành trình vô cùng lớn.

5. NGƯỜI ĐI XA NHƯNG QUÊ HƯƠNG VẪN Ở TRONG TIM

Sau nhiều năm hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành người lãnh đạo cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình, Người đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Từ cậu bé Nguyễn Sinh Cung của làng Kim Liên, Người đã trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhưng dù ở cương vị nào, Người vẫn giữ phong cách sống giản dị. Điều đó khiến tôi liên tưởng tới chính quê hương xứ Nghệ: mái nhà tranh, những đồ vật mộc mạc và một lối sống không cầu kỳ.

Sau hơn nửa thế kỷ xa quê, tháng 6 năm 1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Nghệ An và ngày 16 tháng 6 về thăm Kim Liên. Bốn năm sau, ngày 9 tháng 12 năm 1961, Người lại về thăm quê lần thứ hai. Những lần trở về ấy không chỉ là chuyến công tác của một vị Chủ tịch nước, mà còn là sự trở về của một người con với quê cha, đất mẹ, với bà con và những ký ức tuổi thơ.

Hình ảnh Người đi giữa những lối nhỏ của làng, hỏi thăm bà con, nhớ từng mái nhà, từng người quen khiến câu chuyện về Bác trở nên rất gần gũi. Dù đã đi qua nhiều châu lục và gánh trên vai trọng trách của cả dân tộc, trong sâu thẳm, Người vẫn là một người con của Nghệ An.

6. CON ĐƯỜNG LÀNG SEN HÔM NAY

Ngày nay, khi đến Khu di tích Kim Liên, chúng ta vẫn có thể nhìn thấy những không gian gắn với thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những mái nhà tranh, hàng cây, lối đi và những kỷ vật giản dị đưa người tham quan trở lại một thời kỳ đã cách chúng ta hơn một thế kỷ.

Đứng trước những hình ảnh ấy, điều khiến tôi ấn tượng nhất không phải sự đồ sộ, mà chính là sự giản dị. Thật khó hình dung rằng từ một nơi bình dị như thế, một con người đã bắt đầu hành trình đi tìm con đường giải phóng cho cả dân tộc.

Đối với một người con Nghệ An như tôi, Làng Sen không chỉ là một địa điểm lịch sử. Đó còn là lời nhắc nhở rằng những điều lớn lao đôi khi có thể bắt đầu từ những nơi rất bình thường: một cậu bé ở một làng quê nghèo có thể mang trong mình những câu hỏi lớn; một người thanh niên có thể rời quê với hai bàn tay gần như trắng nhưng mang theo một khát vọng không hề nhỏ.

7. TỪ CÂU CHUYỆN CỦA NGƯỜI NGHĨ VỀ THẾ HỆ TRẺ HÔM NAY

Thế hệ trẻ hôm nay không phải sống trong hoàn cảnh đất nước mất độc lập như thế hệ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chúng tôi được học tập trong trường lớp, được tiếp cận khoa học và công nghệ, được đi đến nhiều nơi và có những cơ hội mà các thế hệ trước từng phải đánh đổi rất nhiều để có được.

Nhưng chính vì vậy, câu chuyện về hành trình của Nguyễn Tất Thành càng khiến tôi suy nghĩ. Ngày trước, Người ra đi để tìm câu trả lời cho câu hỏi: làm thế nào để cứu nước? Ngày nay, mỗi người trẻ cũng có những câu hỏi của riêng mình: mình sẽ học gì, làm gì, đóng góp điều gì cho gia đình, quê hương và đất nước?

Có thể những câu hỏi của chúng tôi nhỏ hơn rất nhiều, nhưng bài học về sự chủ động tìm kiếm con đường của chính mình vẫn còn nguyên giá trị. Nguyễn Tất Thành không chấp nhận đi theo một lối mòn chỉ vì những người đi trước từng chọn nó. Người quan sát, học hỏi, trải nghiệm và kiên trì tìm ra con đường phù hợp.

Là một người trẻ sinh ra và lớn lên trên quê hương Nghệ An, tôi cảm thấy tự hào khi vùng đất của mình đã góp phần nuôi dưỡng một con người có ảnh hưởng lớn đến lịch sử dân tộc. Nhưng sự tự hào chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó trở thành động lực để mỗi người học tập nghiêm túc hơn, sống có trách nhiệm hơn, biết trân trọng lịch sử và gìn giữ những giá trị mà thế hệ đi trước đã để lại.

LỜI KẾT - MỘT CON ĐƯỜNG, MỘT CUỘC ĐỜI, MỘT DÂN TỘC

Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ những ngày Nguyễn Sinh Cung còn là một cậu bé ở quê hương Kim Liên. Con đường làng năm ấy đã đổi khác, cảnh vật xung quanh cũng không còn nguyên vẹn như xưa. Nhưng câu chuyện bắt đầu từ con đường ấy vẫn còn được kể lại.

Một cậu bé sinh ra dưới mái nhà tranh.
Một người thanh niên mang trong mình nỗi đau mất nước.
Một chuyến đi bắt đầu từ Bến Nhà Rồng.
Một hành trình bôn ba qua nhiều quốc gia.
Và cuối cùng là một con đường dẫn dân tộc Việt Nam tới độc lập.

Bởi vậy, mỗi khi nghĩ về Làng Sen, tôi không chỉ nghĩ đến một địa danh lịch sử. Tôi nghĩ đến một điểm bắt đầu - điểm bắt đầu của một con người, của một hành trình và hơn hết là của một khát vọng lớn lao.

Từ con đường nhỏ ở Làng Sen, Nguyễn Sinh Cung đã bước ra thế giới. Và sau rất nhiều năm tìm kiếm, Người đã trở về với một con đường dành cho cả dân tộc Việt Nam.