Từ cuộc đời bác sĩ Đặng Thùy Trâm nghĩ về lòng tận tụy và trách nhiệm hôm nay

ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

TRANG NHẬT KÝ VƯỢT QUA KHÓI LỬA

Từ cuộc đời bác sĩ Đặng Thùy Trâm nghĩ về lòng tận tụy và trách nhiệm hôm nay

Chiến tranh thường được nhắc đến qua những trận đánh, những chiến công và những mốc son của lịch sử. Nhưng phía sau những trang sử ấy còn có biết bao con người âm thầm làm công việc của mình giữa hiểm nguy: người lính giữ chốt, người giao liên đưa tin, người dân che chở cán bộ và những y, bác sĩ giành giật sự sống cho thương binh. Trong số những câu chuyện khiến tôi suy ngẫm, cuộc đời bác sĩ Đặng Thùy Trâm và những trang nhật ký chị để lại đã gợi lên một vẻ đẹp đặc biệt: lòng nhân ái vẫn có thể tỏa sáng ngay giữa hoàn cảnh khốc liệt nhất.

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942, là bác sĩ công tác tại chiến trường Quảng Ngãi trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Chị rời cuộc sống của một người trí thức trẻ để đến nơi thiếu thốn thuốc men, trang thiết bị và luôn đối diện hiểm nguy. Ở chiến trường, công việc của người thầy thuốc không chỉ là chữa trị vết thương. Đó còn là giữ bình tĩnh giữa tiếng bom, tìm cách cứu người trong điều kiện ngặt nghèo và tiếp thêm niềm tin cho những người đang đau đớn, mất mát. Mỗi quyết định đều đòi hỏi kiến thức, lòng can đảm và sự tận tụy.

Điều làm câu chuyện của chị sống mãi không chỉ nằm ở nhiệm vụ nơi tuyến lửa, mà còn ở những trang nhật ký ghi lại suy nghĩ, tình cảm và nỗi niềm của một người trẻ. Trong đó có tình yêu quê hương, sự gắn bó với đồng đội, nỗi nhớ gia đình, những phút yếu lòng và cả quyết tâm tiếp tục công việc. Nhật ký giúp người đọc nhận ra rằng người làm nên lịch sử không phải những hình tượng xa vời, không biết mệt mỏi hay đau buồn. Họ cũng có những giằng co rất đời thường, nhưng vẫn lựa chọn sống có lý tưởng và làm tròn trách nhiệm của mình.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, bác sĩ Đặng Thùy Trâm hy sinh khi đang làm nhiệm vụ tại Quảng Ngãi. Chị ra đi khi mới 27 tuổi. Những cuốn nhật ký của chị được một người lính Mỹ giữ lại rồi sau này trở về với gia đình, để nhiều năm sau được xuất bản và đến với đông đảo bạn đọc. Hành trình của những trang viết ấy cho thấy ký ức chiến tranh có thể vượt qua biên giới và thời gian, nhắc nhở con người hôm nay về giá trị của sự sống, lòng nhân ái và khát vọng hòa bình. Khi đọc nhật ký, ta không chỉ biết thêm một câu chuyện lịch sử mà còn được gặp một con người bằng xương bằng thịt, có trái tim biết yêu thương và một ý chí đáng trân trọng.

Điều khiến tôi xúc động là ở chị, lòng yêu nước gắn liền với việc chăm sóc từng con người cụ thể. Trong hoàn cảnh chiến tranh, cứu chữa một thương binh hay cố gắng giữ sự sống cho một bệnh nhân không phải việc nhỏ. Đó là sự kiên trì trước thiếu thốn, là trách nhiệm không cho phép mình quay lưng trước nỗi đau của người khác. Câu chuyện ấy giúp tôi hiểu rằng lý tưởng lớn lao không chỉ được thể hiện qua những lời nói hùng hồn; lý tưởng còn hiện diện trong công việc thầm lặng, trong sự tận tâm và trong lựa chọn đặt lợi ích chung lên trên sự tiện nghi của bản thân.

Những trang nhật ký cũng nhắc chúng ta nhìn lịch sử bằng sự chân thực và lòng trân trọng. Người trẻ trong chiến tranh không chỉ có lòng quả cảm mà còn có những ước mơ bình dị, những phút nhớ nhà và mong muốn được sống một cuộc đời trọn vẹn. Nhìn thấy những điều ấy, thế hệ hôm nay càng hiểu rằng hòa bình là thành quả quý giá, không thể xem như điều hiển nhiên. Tưởng nhớ người đã hy sinh không có nghĩa là chỉ dừng lại ở xúc động; điều quan trọng hơn là biết chuyển hóa cảm xúc ấy thành cách sống tử tế, có trách nhiệm và biết quan tâm đến cộng đồng.

Với đoàn viên, thanh niên, tinh thần tiếp nối có thể bắt đầu từ những việc gần gũi: học tập nghiêm túc, rèn luyện năng lực, giữ lời hứa, làm việc đến nơi đến chốn và sẵn sàng chung tay khi tập thể cần. Lòng yêu nước trong thời bình không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều lớn lao. Đó có thể là không thờ ơ trước khó khăn của người khác, biết bảo vệ môi trường, ứng xử văn minh, tôn trọng pháp luật và sử dụng kiến thức của mình để giải quyết những vấn đề thiết thực. Một hành động nhỏ nhưng chân thành, được duy trì lâu dài, có thể tạo ra giá trị cho gia đình, nhà trường và xã hội.

Với người làm giáo dục, câu chuyện của bác sĩ Đặng Thùy Trâm còn gợi mở một cách dạy lịch sử giàu ý nghĩa. Khi học sinh được tiếp cận nhật ký, thư từ, hình ảnh và lời kể có nguồn gốc rõ ràng, các em không chỉ ghi nhớ sự kiện mà còn học cách lắng nghe, đồng cảm và suy nghĩ về lựa chọn của con người trong hoàn cảnh khó khăn. Giáo viên có thể giúp các em đặt câu hỏi: Điều gì khiến một người vẫn tận tâm khi điều kiện thiếu thốn? Làm thế nào để thể hiện trách nhiệm trong cuộc sống hằng ngày? Qua đó, lịch sử trở thành bài học sống động về lòng nhân ái, tinh thần cống hiến và nghị lực.

Việc kể lại những câu chuyện thời chiến cũng cần sự trung thực. Các chi tiết về cuộc đời, công tác và ngày hy sinh của nhân vật cần được đối chiếu với tư liệu đáng tin cậy; những đoạn trích nhật ký phải ghi đúng nguyên văn và nêu rõ nguồn. Không nên thêm lời thoại hoặc tình tiết chưa được xác minh chỉ để làm câu chuyện xúc động hơn. Bởi sự tôn trọng lớn nhất dành cho người đã khuất chính là giữ gìn sự thật về cuộc đời họ, để ký ức được truyền lại bằng hiểu biết và lòng thành kính.

Thời gian có thể làm phai màu trang giấy, nhưng những suy nghĩ chân thành được viết ra giữa chiến tranh vẫn có sức lay động nhiều thế hệ. Cuộc đời bác sĩ Đặng Thùy Trâm nhắc tôi rằng lòng nhân ái không yếu mềm trước gian khó; trái lại, chính tình thương có thể trở thành nguồn sức mạnh để con người bền bỉ làm điều đúng đắn. Chúng ta hôm nay không phải đối diện với bom đạn như thế hệ đi trước, nhưng vẫn có những thử thách của riêng mình. Hãy sống có ích, làm việc bằng trách nhiệm và đối xử với nhau bằng sự tử tế. Đó cũng là cách để những trang nhật ký năm xưa tiếp tục được đọc bằng hành động trong cuộc sống hôm nay.

Tam Bình, ngày 27 tháng 10 năm 2026

Tác giả

Đỗ Minh Phương

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Đặng Thùy Trâm, Nhật ký Đặng Thùy Trâm, Nhà xuất bản Hội Nhà văn (đối chiếu ấn bản sử dụng khi trích dẫn trực tiếp).

• Tư liệu giới thiệu về cuộc đời và sự hy sinh của bác sĩ Đặng Thùy Trâm tại các cơ quan lưu trữ, bảo tàng và cơ quan báo chí chính thống.

• Bài viết được biên soạn theo chủ đề “Câu chuyện thời hoa lửa”. Khi bổ sung ảnh, trích đoạn nhật ký hoặc tư liệu lưu trữ, cần ghi rõ tên tư liệu, đơn vị lưu giữ/ấn phẩm, năm xuất bản và trang (nếu có).

Câu chuyện thời hoa lửa  •