Từ cuốn nhật ký của nhà báo quáng gà (1)

Bản chụp trang đầu cuốn nhật ký của nhà báo Nghiêm Sỹ Thái được viết từ năm 1962. Ảnh do nhân vật cung cấp Câu chuyện bệnh quáng gà còn tạo một bước chuyển quyết định trong tư duy nghề nghiệp của anh, xuất phát từ lần “chạy khơi” của tòa soạn Báo Quân giải phóng Trị Thiên. Theo hướng dẫn, khi nhận được tin báo về các trận càn của Mỹ vào các căn cứ, cán bộ ta phải nhanh chóng tìm hầm bí mật chui xuống ẩn náu. Một lần nọ, Mỹ bất ngờ đổ quân bao vây. Tìm đến các hầm bí mật, các nhà báo phát hiện ra dấu hiệu báo “đã hết chỗ”. Nhiều miệng hầm còn có dấu vết khác lạ, chứng tỏ đã bị lộ. Chắc chắn có chỉ điểm hoặc một tên chiêu hồi nào đó đã khai báo sơ đồ hầm bí mật của ta. Chỉ còn một phương án thứ hai là “chạy khơi”-tức là chạy ra khỏi tọa độ bị càn càng xa càng tốt. Nhà báo trẻ Nghiêm Sỹ Thái chạy theo hướng có ánh trăng cho dễ nhìn đường đi. Anh ôm máy ảnh, đeo ba lô chạy về phía bãi cát đang rời rợi ánh trăng vàng. Nhưng chạy được gần 100m, anh đã nghe có tiếng quát “đứng lại”. Không phải tiếng địch mà là giọng Bắc, của người cùng cơ quan. Tiếng người rít lên, gằn giọng, đủ để cho anh hiểu: Phải quay ngược trở lại vị trí xuất phát, nhưng phải đặt đúng dấu bàn chân mình vừa chạy qua. Hóa ra anh đi lạc vào bãi mìn du kích ta gài. Người gài mìn đã hy sinh, không kịp bàn giao lại sơ đồ lỗ mìn. Trong khi quân địch đã áp sau lưng, đôi mắt quáng gà của anh lúc đó phải căng ra, làm việc hết công suất mới thấy vết chân cũ của mình đang bị gió thổi cát xóa mờ. Mồ hôi anh vã ra ướt đầm lưng áo. Anh đi ngược về phía có địch, ngực tức lên vì rón rén, nín thở và không biết sau mỗi bước chân mìn nổ lúc nào. Như có quý nhân phù trợ hay một phép màu nào đó đã diễn ra, anh đã thoát chết ngay giữa vòng vây của bãi mìn quân ta và những làn đạn của địch. Cũng sau lần chết hụt đó, chàng cử nhân văn chương quyết định tạm biệt với cảm hứng thi ca, không làm thơ nữa. Cuộc chiến đấu gian nan, khốc liệt trước mắt không cho phép phóng viên Nghiêm Sỹ Thái phiêu diêu, mơ mộng. Người làm báo chiến trường phải sống với tinh thần cảnh giác thường trực và lý trí tỉnh táo để tác nghiệp bằng các thể loại báo chí và ống kính thời sự. Tờ báo của anh có 3 người. Anh và Tô Nhuận Vỹ làm phóng viên, mỗi người phụ trách lấy tin viết bài nửa tỉnh. Tổng biên tập Nghiêm Nhơn kiêm luôn thư ký tòa soạn, chép tin đọc chậm, biên tập, chạy in và đảm nhiệm công việc phát hành. Báo phát hành qua đường giao liên, xuống các đơn vị và thôn xóm đồng bào vùng sâu, vùng xa. Các chiến sĩ giao liên dẫn đường thích hành trang gọn nhẹ, thường chỉ để công văn, giấy tờ cần chuyển cùng khẩu AK báng gấp. Họ rất ngại đeo thêm bọc báo nặng. Nhiều giao liên đã hy sinh vì những bọc báo gửi phát hành. Các tờ báo chiến trường Trị Thiên Huế thường chỉ in 200 số, vì không có nguồn giấy ổn định. Trong số các mặt hàng tiếp tế từ Bắc vào Nam, giấy in báo được xếp hàng ưu tiên thứ bảy. Để tận dụng hiệu quả thông tin báo chí, Nghiêm Sỹ Thao và các đồng nghiệp của ông, như Trần Mai Hạnh (tác giả các cuốn sách “Biên bản chiến tranh”, “Ngày tận thế”), Đặng Đình Loan (tác giả bộ tiểu thuyết “Đường thời đại”), Trần Hoàn (nhạc sĩ), thường gửi bài viết của mình ra Bắc, cho các tờ Quân đội nhân dân, Nhân Dân, Cứu quốc và Đài Tiếng nói Việt Nam... Nhiều bài báo của Nghiêm Sỹ Thái về các gương anh hùng, dũng sĩ được đọc nhiều lần trên đài, đã đến tai nhân vật và các đơn vị vùng giải phóng, làm nức lòng những người cầm súng. Và ngược lại, nhiều bạn bè, đồng nghiệp, người thân ở miền Bắc nghe đài, đọc báo thấy tên anh, biết anh còn sống đã gửi thư thăm hỏi, chúc mừng. Mỗi lá thư miền Bắc anh nhận được như nhận một món quà hậu phương vô giá.