Từ cuốn nhật ký của nhà báo quáng gàGiữa những ngày giá lạnh cuối đông năm 2024, các cựu chiến binh sinh viên Trường Đại học Tổng hợp truyền nhau câu hỏi: Có ai biết đồng đội hay đồng ngũ cùng ra trận với mình tên là Nghiêm Sỹ Thao không. Trong danh sách 108 liệt sĩ của trường có liệt sĩ Nghiêm Sỹ Thao không? Phía Mỹ đang muốn tìm địa chỉ gia đình ông Nghiêm Sỹ Thao để trao lại cuốn nhật ký thu được ở vùng chiến sự phía Tây Thừa Thiên Huế cách đây hơn nửa thế kỷ... Lan tỏa nhật ký thời chiến tranh Cuốn nhật ký bằng tranh Qua mấy tháng chưa thấy hồi âm và câu chuyện trả lại nhật ký Nghiêm Sỹ Thao đang rơi vào quên lãng. Tình cờ một ngày đầu xuân mới, chúng tôi thấy một Facebooker có tên gần giống: Nghiêm Sỹ Thái. Hồi hộp đọc những nội dung được đăng tải gần đây, “cánh thám tử chúng tôi” đã hình dung ra cuộc chiến đấu gian nan, khốc liệt của nhà báo Nghiêm Sỹ Thái-chủ nhân trang Facebook nói trên từng trải qua. Anh sinh năm 1942 tại Hà Tĩnh, trong gia đình có truyền thống yêu nước. Cha anh luôn động viên các con trai đủ tuổi là nhập ngũ. Thế mới có chuyện cậu bé 9 tuổi Nghiêm Sỹ Thái đã phải làm “anh cả” trong nhà, vì 3 người anh đã nối nhau gác bút nghiên vào bộ đội. Năm 1965, Nghiêm Sỹ Thái cùng 12 sinh viên năm thứ ba Khoa Văn, Trường Đại học Tổng hợp tình nguyện vào Nam. Họ được đặc cách tốt nghiệp, nhận bằng cử nhân văn chương, đi vào chiến trường với tư cách nhà báo Thông tấn xã Giải phóng. Trong buổi tiễn đưa họ, lớp trưởng bắt nhịp hát bài “Giải phóng miền Nam” để lấy khí thế. Nhưng bài hát chỉ hùng tráng giữa chừng thì yếu dần rồi bật lên thành tiếng khóc. Qua tiếng khóc, cả lớp nhanh chóng điều tra ra 3 cặp đôi yêu nhau. Cuộc tiễn đưa các nhà báo trẻ đã làm lộ 3 mối tình vụng trộm lâu nay. Trong khi ấy, tân phóng viên Nghiêm Sỹ Thái không khóc vì chưa kịp thầm yêu trộm nhớ một ai. Ra đi nhẹ gánh, không có “mối tình vắt vai” nhưng vai anh vẫn trĩu nặng vì trót mang trong ba lô quá nhiều sách và bộ đồ làm ảnh. Vượt Trường Sơn, dọc đường anh phải “thanh lý” dần những bộ tiểu thuyết cùng các tập thơ. Còn chiếc máy ảnh và bộ dụng cụ in tráng phim, các tập giấy ảnh, phim cuộn là anh nâng niu như một thứ vũ khí bất ly thân.
Nhà báo Nghiêm Sỹ Thái chia sẻ cảm xúc khi nhận lại cuốn nhật ký bị thất lạc. Ảnh: MẠC YÊN Đến ngày hành quân thứ 7, đoàn được phân đi các mặt trận khác nhau. Đoàn của Nghiêm Sỹ Thái có 20 người, được chia về mặt trận Thừa Thiên Huế. Kết thúc chặng đường hành quân ban ngày, đoàn bước vào chặng đường bí mật, phải hành quân đêm. Đeo ba lô đi được vài phút, anh đã bị lạc đội hình. Chiến sĩ giao liên và trưởng đoàn hành quân quay lại tìm, anh mới thú thật mình bị bệnh quáng gà từ bé. Trong cơn mệt mỏi và giận dữ, vị chỉ huy lên tiếng quát: Một sự giả dối tổ chức? Khi khám sức khỏe tại sao không thú thật bệnh tật để làm báo ở nhà, ra chiến trường làm gì, làm khổ người khác? Nghe quát mắng, anh tự ái nhưng vẫn phải nén chịu, ngoan ngoãn cầm lấy sợi dây rừng và mẩu lân tinh buộc sau ba lô người chỉ huy. Bước thấp bước cao, anh cầm đầu dây bước đi như một người mù. Có thể coi đêm hành quân đó là đêm anh bị vết thương đầu tiên trong chiến tranh. Một vết thương lòng đau đớn hơn bởi đó là tiếng mắng của chính “quân mình”. Nhưng nỗi tự ái lại như tăng động lực cho anh thêm ý chí rèn luyện và chiến thắng chính bản thân mình. Ý chí quyết thắng đó còn gắn liền với một hy vọng tuy mơ hồ nhưng vẫn có khả năng trở thành hiện thực. Đó là hy vọng gặp gỡ 3 người anh đang cùng chiến đấu trên chiến trường. Một trong số đó là anh trai cả, chính là Chính ủy Nghiêm Kình mà sau đã trở thành nguyên mẫu của nhân vật Chính ủy Kinh trong tiểu thuyết “Dấu chân người lính” của nhà văn Nguyễn Minh Châu.
