Từ dân quân địa phương đến chiến sĩ pháo cao xạ

Sau Cách mạng Tháng Tám, Tô Vĩnh Diện tích cực tham gia các hoạt động của chính quyền cách mạng ở địa phương. Anh hăng hái học chữ, tham gia các buổi sinh hoạt chính trị, nhận thức rõ hơn về con đường giải phóng dân tộc. Năm 1946, khi thực dân Pháp trở lại xâm lược, anh gia nhập lực lượng dân quân xã và nhanh chóng được tín nhiệm bầu làm chỉ huy. Anh tổ chức canh gác, phục kích, bảo vệ xóm làng khỏi sự quấy nhiễu của địch. Trong những năm tháng ấy, anh luôn gương mẫu, đi đầu trong mọi công việc, được nhân dân tin yêu. Năm 1950, tại Thanh Hóa xảy ra một vụ bạo loạn do lực lượng phản động kích động. Tô Vĩnh Diện cùng nhiều dân quân bị bắt giữ. May mắn thay, bộ đội ta kịp thời giải cứu. Sau sự kiện ấy, anh chính thức được kết nạp vào Quân đội Nhân dân Việt Nam. Từ đây bắt đầu chặng đường binh nghiệp đầy thử thách nhưng cũng đầy vinh quang của anh. Anh chiến đấu ở nhiều vị trí, nhiều đơn vị, luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Năm 1953, trước yêu cầu chuẩn bị cho chiến dịch lớn, quân đội quyết định thành lập các đơn vị pháo cao xạ đầu tiên. Tô Vĩnh Diện được chọn đi học tập tại Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Trong thời gian tám tháng huấn luyện, anh luôn gương mẫu, học tập chăm chỉ, nắm vững kỹ thuật sử dụng pháo cao xạ 37 mm. Anh được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam và được cử làm trung đội phó. Tháng 12 năm 1953, anh cùng đơn vị về nước, ngay lập tức hành quân lên Điện Biên Phủ. Tại mặt trận, anh được điều về Đại đội 827 làm trung đội phó, trực tiếp phụ trách khẩu đội 3. Khẩu pháo 37 mm số hiệu 510681 trở thành “người bạn” thân thiết của anh và đồng đội. Từ một chiến sĩ dân quân địa phương, Tô Vĩnh Diện đã trưởng thành thành cán bộ pháo binh có trình độ, sẵn sàng nhận mọi nhiệm vụ khó khăn nhất. Hành trình ấy phản ánh rõ nét quá trình trưởng thành của người chiến sĩ cách mạng Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp, từ người nông dân nghèo khổ trở thành anh hùng dân tộc.