TỪ ĐỀN ĐỨC THÁNH TRẦN Ở HÀ TĨNH, NHỚ VỀ MỘT VỊ ANH HÙNG DÂN TỘC

Có những nơi không cần phải quá lớn, nhưng mỗi bước chân đi qua đều khiến người ta chậm lại.

Đền Đức Thánh Trần ở Cổ Đạm, Nghi Xuân, Hà Tĩnh là một nơi như thế.

Ngôi đền là không gian tín ngưỡng, văn hóa của người dân địa phương, được lập để tưởng niệm Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Theo tư liệu được Báo Hà Tĩnh giới thiệu, đền đã tồn tại từ hàng trăm năm, gắn với đời sống văn hóa và tâm linh của người dân trong vùng. Năm 2021, đền được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Có lẽ điều đáng quý nhất của một di tích không nằm ở những bức tường hay mái ngói.

Giá trị lớn nhất nằm ở câu chuyện mà nó giúp con người nhớ lại.

Và câu chuyện ở Cổ Đạm dẫn chúng ta trở về thế kỷ XIII, về cuộc đời của Trần Quốc Tuấn – người mà nhân dân thường gọi kính trọng là Hưng Đạo Đại vương hay Đức Thánh Trần.

Theo các tài liệu lịch sử, Trần Quốc Tuấn sinh năm 1228, là con An Sinh Vương Trần Liễu và thuộc hoàng tộc nhà Trần. Ông nổi tiếng thông minh, có tài văn võ và trở thành một trong những vị tướng kiệt xuất của lịch sử Việt Nam. Trong những cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông, đặc biệt vào các năm 1285 và 1287–1288, ông giữ vai trò chỉ huy quan trọng.

Nhưng điều khiến nhân dân tôn kính ông không chỉ là chiến thắng.

Đó là nhân cách.

Đó là lòng trung với nước.

Đó là khả năng đặt vận mệnh quốc gia lên trên những mâu thuẫn riêng.

Đó là tư tưởng lấy dân làm gốc.

Và đó là tài năng quy tụ sức mạnh của cộng đồng khi đất nước đứng trước hiểm họa.

Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ ba, chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã trở thành một biểu tượng đặc biệt của nghệ thuật quân sự Việt Nam. Những nghiên cứu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho thấy trận chiến có quy mô rộng và sự đóng góp của nhân dân giữ vai trò quan trọng trong việc tạo nên thắng lợi.

Sau những năm tháng chiến tranh, Trần Quốc Tuấn không chỉ được nhớ đến bằng những trận đánh. Ông còn để lại những tư tưởng có giá trị lâu dài. Trong đó, “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc” là một tư tưởng thường được nhắc đến khi nói về cách ông nhìn nhận sức mạnh của quốc gia.

Ngày 20 tháng 8 năm Canh Tý, tức năm 1300, Hưng Đạo Đại vương qua đời. Sau khi ông mất, nhân dân nhiều nơi lập đền thờ để tưởng nhớ. Tại Hà Tĩnh, đền Đức Thánh Trần ở Cổ Đạm cũng trở thành một địa chỉ lưu giữ ký ức về vị anh hùng dân tộc ấy.

Hơn bảy trăm năm sau, những thế hệ trẻ đứng trước ngôi đền có thể không hình dung đầy đủ chiến trường Bạch Đằng năm xưa. Họ không nhìn thấy những con thuyền chiến, không nghe tiếng trống trận, không biết cảm giác của những người lính Đại Việt khi đối mặt với một đội quân xâm lược hùng mạnh.

Nhưng họ có thể cảm nhận được một điều khác.

Đó là giá trị của ký ức.

Một dân tộc không thể đi về tương lai nếu quên mất những người đã góp phần tạo nên quá khứ.

Đó cũng chính là ý nghĩa của “uống nước nhớ nguồn”.

Khi một đoàn viên thanh niên đến dâng hương tại di tích, điều quan trọng không phải chỉ là nghi lễ. Quan trọng hơn là sau nén hương ấy, người trẻ hiểu thêm một câu chuyện và tự đặt ra một trách nhiệm cho mình.

Cha ông đã giữ nước bằng những gì họ có.

Còn chúng ta sẽ xây dựng đất nước bằng những gì?

Có người sẽ trả lời bằng tri thức. Có người bằng nghề nghiệp. Có người bằng nghiên cứu khoa học. Có người bằng việc khởi nghiệp trên chính quê hương. Có người bằng những hoạt động tình nguyện. Có người đơn giản chỉ cố gắng trở thành một công dân tử tế.

Không có đóng góp nào là quá nhỏ nếu nó hướng về điều tốt đẹp.

Đó cũng là cách để lịch sử không nằm yên trong sách.

Một ngôi đền chỉ thực sự sống khi những thế hệ sau còn đến, còn tìm hiểu và còn kể lại câu chuyện của người xưa. Một di tích chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó giúp con người hôm nay hiểu mình là ai, mình đến từ đâu và mình có trách nhiệm gì với tương lai.

Vì thế, từ Cổ Đạm, câu chuyện về Trần Hưng Đạo có thể được kể tiếp theo một cách rất tự nhiên.

Không cần biến ông thành một nhân vật huyền thoại xa vời.

Hãy nhớ ông như một con người lịch sử: một vị tướng tài, một nhà tư tưởng quân sự, một người có ý thức sâu sắc về sức dân và là biểu tượng của lòng yêu nước, đoàn kết.

Hãy nhớ những chiến thắng của ông, nhưng cũng nhớ cách ông đối xử với những vấn đề lớn của quốc gia.

Hãy nhớ Bạch Đằng, nhưng cũng nhớ rằng phía sau một vị tướng là sức mạnh của cả dân tộc.

Hãy nhớ “Hịch tướng sĩ”, nhưng cũng nghe trong đó lời nhắc về trách nhiệm của mỗi cá nhân.

Và khi đứng trước đền Đức Thánh Trần ở Hà Tĩnh, hãy nhớ rằng nén hương của hôm nay không chỉ dành cho quá khứ.

Nó còn là lời hứa với tương lai.

Lời hứa rằng thế hệ trẻ sẽ không để những giá trị mà cha ông đã đánh đổi bằng mồ hôi, máu và cả tính mạng trở nên phai nhạt.

Lời hứa rằng lịch sử sẽ được tiếp nối bằng hành động.

Bởi những câu chuyện thời hoa lửa, dù thuộc thế kỷ XIII hay thế kỷ XX, cuối cùng đều hướng chúng ta về một điều: một đất nước có thể vượt qua thử thách khi những con người của đất nước ấy biết yêu quê hương, biết đoàn kết và biết sống có trách nhiệm.

Đó chính là thông điệp mà Trần Hưng Đạo để lại.

Và đó cũng là câu chuyện mà thế hệ trẻ hôm nay cần kể tiếp.