TỪ ĐIỂM CAO 772 ĐẾN ĐÀI HƯƠNG 468: NHỮNG NGƯỜI LÍNH TRỞ LẠI TÌM ĐỒNG ĐỘI

TỪ ĐIỂM CAO 772 ĐẾN ĐÀI HƯƠNG 468: NHỮNG NGƯỜI LÍNH TRỞ LẠI TÌM ĐỒNG ĐỘI

Có những cuộc hành quân kết thúc khi tiếng súng ngừng vang. Nhưng cũng có những cuộc hành quân kéo dài suốt hàng chục năm, khi người lính trở lại chiến trường không phải để chiến đấu, mà để tìm đồng đội còn nằm lại giữa núi rừng. Ở Mặt trận Vị Xuyên, từ điểm cao 772 đến đài hương 468, những bước chân ấy đã viết tiếp câu chuyện cảm động về tình đồng chí, sự hy sinh và lời hứa không bao giờ bỏ quên người đã khuất.

Khu tưởng niệm trên điểm cao 468, nơi những người lính Vị Xuyên trở về tưởng nhớ đồng đội đã hy sinh. Ảnh: Báo Dân trí.

Điểm cao 772 – nơi ký ức không bao giờ ngủ yên

Trong lịch sử cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang trước đây, là một trong những chiến trường khốc liệt nhất của những năm 1980. Những địa danh như 772, 685, 1509 hay bình độ 400 không chỉ là ký hiệu địa hình trên bản đồ quân sự, mà còn gắn với sự hy sinh của biết bao cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam.

Ngày 12/7/1984 là một dấu mốc đặc biệt đau thương.

Trong cuộc chiến đấu giành lại những vị trí trọng yếu ở khu vực biên giới, các đơn vị bộ đội Việt Nam, trong đó có Sư đoàn 356, đã phải đối mặt với hệ thống phòng ngự kiên cố và hỏa lực mạnh của quân Trung Quốc. Những đợt pháo kích dữ dội trút xuống các sườn núi, những cuộc tiến công diễn ra trên địa hình dốc đứng, hiểm trở.

Điểm cao 772 trở thành một trong những nơi giao tranh ác liệt nhất. Trung đoàn 876, Sư đoàn 356, tham gia chiến đấu tại khu vực này và chịu nhiều tổn thất.

Gần một nghìn cán bộ, chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh trong cuộc chiến đấu ngày 12/7/1984, theo số liệu thường được nhắc đến trong các tài liệu tưởng niệm Mặt trận Vị Xuyên.

Có những người được đồng đội đưa xuống tuyến sau. Nhưng cũng có những người mãi mãi nằm lại trên sườn núi, trong chiến hào, giữa những khe đá bị bom pháo cày xới.

Sau chiến tranh, núi rừng dần hồi sinh. Những vạt cây xanh phủ lên các trận địa cũ. Nhưng sự đổi thay của địa hình cũng khiến việc xác định nơi đồng đội ngã xuống trở nên vô cùng khó khăn.

Với những người lính sống sót, điểm cao 772 chưa bao giờ chỉ là một ngọn núi. Đó còn là nơi họ để lại những người bạn đã cùng chia nhau từng ngụm nước, từng khẩu phần ăn và cùng bước vào trận đánh sinh tử.

Cuộc điện thoại sau gần ba thập kỷ

Cuối tháng 3/2012, cựu chiến binh Chu Xuân Khiêm, nguyên chiến sĩ thông tin thuộc Đại đội 18, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356, nhận được cuộc điện thoại từ bà Lưu Thị Lan.

Bà là vợ liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 876, hy sinh tại điểm cao 772 ngày 12/7/1984.

Gần 28 năm đã trôi qua kể từ ngày chồng hy sinh, bà Lan cùng gia đình vẫn chưa tìm được phần mộ của ông. Những chuyến trở lại Hà Giang trước đó không mang lại kết quả như mong đợi.

Qua sự kết nối của các cựu chiến binh từng tham gia Mặt trận Vị Xuyên, cuối cùng bà đã liên lạc được với một người có thể giúp gia đình xác định nơi chồng ngã xuống.

Người ấy chính là ông Chu Xuân Khiêm.

Trong trận đánh năm 1984, ông Khiêm được giao nhiệm vụ bảo đảm thông tin liên lạc giữa Tiểu đoàn 3 và sở chỉ huy trung đoàn. Ông có mặt tại khu vực chiến đấu và trực tiếp chứng kiến những thời khắc cuối cùng của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu Thanh.

Khi nhận tin đồng đội hy sinh, ông đã báo cáo về sở chỉ huy để kịp thời duy trì hệ thống chỉ huy chiến đấu.

Trong điều kiện chiến sự quá ác liệt, đơn vị không thể đưa thi hài người tiểu đoàn trưởng về phía sau.

Gần ba thập kỷ sau, cuộc điện thoại của người vợ liệt sĩ đã đánh thức một nhiệm vụ mà ông Khiêm luôn đau đáu: trở lại trận địa cũ, tìm người đồng đội chưa được trở về.

Trở lại 772 – tìm dấu vết giữa rừng sâu

Tháng 6/2012, sau những lần khảo sát và chuẩn bị, ông Chu Xuân Khiêm cùng cựu chiến binh Nguyễn Văn Kim, một số đồng đội từng thuộc Tiểu đoàn 3, bà Lưu Thị Lan và thân nhân liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh trở lại điểm cao 772.

Đây không phải một chuyến đi bình thường.

Địa hình sau nhiều năm đã thay đổi. Những con đường hành quân, công sự và chiến hào cũ không còn dễ nhận biết. Cây rừng phát triển trên vùng đất từng bị hỏa lực tàn phá dữ dội. Bên dưới lớp đất đá vẫn tiềm ẩn nguy cơ bom mìn, vật nổ còn sót lại.

Để xác định vị trí người đồng đội hy sinh, những cựu binh phải đối chiếu ký ức về trận đánh với các dấu tích còn lại của địa hình.

Theo hồi ức của ông Khiêm, sáng 12/7/1984, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Hữu Thanh chỉ huy đơn vị vận động tiến công. Khi giao tranh nổ ra, ông Thanh hy sinh tại vị trí cách hầm chỉ huy khoảng 15 mét.

Chi tiết ấy trở thành một căn cứ quan trọng cho việc khoanh vùng tìm kiếm.

Sau nhiều giờ dò tìm quanh khu vực được xác định, đoàn đã phát hiện một phần hài cốt cùng những vật dụng cá nhân.

Trong số đó có mảnh áo quân phục K82, sao mũ sĩ quan và một lọ thuốc sốt rét.

Lọ thuốc nhỏ bé mang ý nghĩa đặc biệt đối với ông Khiêm. Đó là vật dụng ông nhớ đã trao cho Tiểu đoàn trưởng Thanh vào buổi tối trước trận đánh.

Những hiện vật được tìm thấy, kết hợp với ký ức trực tiếp của người từng tham gia chiến đấu, trở thành căn cứ quan trọng giúp gia đình và đồng đội nhận lại người liệt sĩ.

Sau gần 28 năm, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh đã được đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ quê nhà.

Đối với người thân, đó là kết thúc của một hành trình tìm kiếm kéo dài hàng chục năm. Đối với những người lính sống sót, đó còn là sự thực hiện một nghĩa vụ thiêng liêng trước đồng đội.

Nhưng trên điểm cao 772, vẫn còn những người chưa được tìm thấy.

Các cựu chiến binh dâng hương tưởng nhớ những người đã ngã xuống tại chiến trường Vị Xuyên. Ảnh: Báo Quân đội nhân dân.

Những cuộc tìm kiếm chưa có ngày kết thúc

Việc tìm thấy hài cốt liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh tiếp thêm động lực cho những cựu chiến binh từng chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên.

Từ năm 2012, nhiều người tiếp tục trở lại chiến trường, cung cấp thông tin về vị trí đồng đội hy sinh, phối hợp với các lực lượng chức năng trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Đối với họ, mỗi ký ức còn nhớ được đều có thể trở thành một đầu mối quý giá. Một đoạn chiến hào, một vị trí đặt súng, một mỏm đá từng được sử dụng làm điểm quan sát có thể giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm giữa núi rừng rộng lớn.

Tháng 12/2017, sau sáu chuyến đi trong khoảng ba tháng, các cựu chiến binh đã góp phần tìm được hài cốt liệt sĩ Đinh Văn Chung, quê Phú Diễn, Hà Nội.

Cuối năm 2020, với thông tin và sự tham gia trực tiếp của các cựu chiến binh, bảy hài cốt liệt sĩ khác được tìm thấy tại khu vực điểm cao 772.

Những kết quả ấy cho thấy giá trị đặc biệt của lời kể nhân chứng. Khi chiến trường đã biến đổi theo thời gian, trí nhớ của người trực tiếp tham gia chiến đấu có thể hỗ trợ việc tái dựng vị trí trận địa và xác định những khu vực cần khảo sát.

Tuy nhiên, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ chưa bao giờ là công việc đơn giản. Những dấu tích được phát hiện cần được xử lý thận trọng, đối chiếu với hồ sơ quân nhân, thông tin từ gia đình, đơn vị và các phương pháp xác minh phù hợp.

Trên hết, công việc ấy phải bảo đảm an toàn trước bom mìn còn sót lại và được thực hiện theo quy trình của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với người lính trở về, mỗi kết quả tìm kiếm không chỉ mang ý nghĩa của một cuộc quy tập thành công. Đó còn là cơ hội giúp một gia đình có nơi thờ phụng, giúp một người mẹ, người vợ hoặc những người con vơi đi phần nào nỗi chờ đợi kéo dài qua nhiều năm tháng.

Điểm cao 468 – nơi những người lính có chốn trở về

Song hành với hành trình tìm kiếm đồng đội, những cựu chiến binh Mặt trận Vị Xuyên còn ấp ủ mong muốn xây dựng một nơi tưởng niệm chung cho các liệt sĩ.

Điểm cao 468, thuộc khu vực thôn Nậm Ngặt, xã Thanh Thủy, được lựa chọn bởi vị trí đặc biệt của nó.

Từ nơi đây có thể nhìn về những điểm cao từng diễn ra các trận chiến đấu ác liệt như 772, 685 và 1509.

Ngày 11/7/2013, khi trở lại thắp hương tưởng nhớ đồng đội, các cựu chiến binh Sư đoàn 356 bày tỏ nguyện vọng xây dựng một đài hương trên điểm cao 468.

Nguyện vọng ấy nhận được sự hưởng ứng, hỗ trợ của các cấp và những người có chung tấm lòng tri ân.

Các cựu chiến binh, trong đó có ông Chu Xuân Khiêm, ông Nguyễn Văn Kim cùng nhiều đồng đội, tham gia vận động đóng góp, lựa chọn địa điểm và giám sát quá trình xây dựng.

Ngày 23/11/2013, đài hương tưởng niệm các liệt sĩ trên điểm cao 468 hoàn thành.

Một nơi thờ phụng chung đã hình thành giữa vùng đất từng thấm đẫm máu xương của những người lính bảo vệ biên giới.

Từ đây, thân nhân liệt sĩ và những người còn sống có thêm một địa chỉ để trở về, thắp nén hương tưởng nhớ những người chưa tìm được phần mộ.

Sau đó, nguyện vọng mở rộng khu tưởng niệm tiếp tục được quan tâm. Tháng 1/2016, công trình Đền thờ các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên được khởi công trên cơ sở đài hương đã có.

Ngày 25/6/2016, công trình chính thức khánh thành.

Từ một đài hương giản dị, điểm cao 468 trở thành không gian tưởng niệm trang nghiêm, nơi hội tụ tình cảm của cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và nhân dân trên khắp mọi miền đất nước.

Một cựu chiến binh thắp hương tri ân các anh hùng liệt sĩ tại Vị Xuyên. Ảnh: TTXVN/VietnamPlus.

Lời hẹn không được viết thành lời

Mỗi năm, đặc biệt vào dịp kỷ niệm ngày 12/7 và Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, những đoàn cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ lại trở về Vị Xuyên.

Nhiều người đã ở tuổi cao. Những bước chân không còn nhanh nhẹn như thuở hành quân, nhưng ký ức về đồng đội vẫn nguyên vẹn.

Họ gặp lại nhau giữa núi rừng, cùng nhắc tên những người đã hy sinh, ôn lại trận đánh năm xưa và chia sẻ những thông tin có thể giúp ích cho công tác tìm kiếm.

Đứng trên điểm cao 468 nhìn về phía 772, khoảng cách địa lý không quá xa, nhưng giữa hai địa danh ấy là cả một hành trình kéo dài nhiều thập kỷ.

Một bên là chiến trường nơi biết bao người lính đã ngã xuống. Một bên là nơi những người sống trở lại, mang theo lời tri ân và nguyện vọng tiếp tục tìm kiếm.

Ngày nay, các hoạt động tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn được tiếp tục bằng sự phối hợp của các cơ quan chức năng, lực lượng quân đội, chính quyền, nhân dân và những cựu chiến binh còn lưu giữ thông tin về chiến trường.

Mỗi hồ sơ được bổ sung, mỗi địa điểm được xác minh, mỗi hài cốt được tìm thấy đều góp phần làm sáng tỏ thêm một phần lịch sử, đồng thời xoa dịu những mất mát mà chiến tranh để lại.

Từ điểm cao 772 đến đài hương 468 là hành trình của những con người đã đi qua chiến tranh nhưng chưa bao giờ rời bỏ đồng đội trong ký ức.

Họ trở về không phải để tìm lại tuổi trẻ của mình. Họ trở về vì những người bạn đã mãi mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân.

Và khi những nén hương tiếp tục được thắp sáng trên điểm cao 468, câu chuyện về những người lính Vị Xuyên vẫn được trao truyền cho các thế hệ hôm nay: bảo vệ từng tấc đất biên cương đã phải đánh đổi bằng những hy sinh lớn lao, còn gìn giữ ký ức về người đã khuất là trách nhiệm của những người đang được sống trong hòa bình.

Bởi có những cuộc hành quân không kết thúc bằng ngày trở về của người lính, mà chỉ thực sự trọn vẹn khi đồng đội được tìm thấy và không một sự hy sinh nào bị lãng quên.