TỪ ĐỒN ĐIỀN ĐỊA NGỤC ĐẾN VÙNG ĐẤT ANH HÙNG – HÀNH TRÌNH CÁCH MẠNG CỦA BẾN CỦI (1945 – 1975)

Nhắc đến Bến Củi hôm nay, người ta dễ nhìn thấy những vườn cao su xanh mướt, những con đường yên bình trải dài theo tỉnh lộ, nhưng ít ai hình dung rằng vùng đất ấy đã từng là một trong những nơi khốc liệt nhất của chiến tranh, nơi mà từng tấc đất, từng gốc cao su đều thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và cả máu của bao thế hệ người dân, đặc biệt là những người công nhân cao su – những con người đã từ thân phận bị bóc lột, áp bức vươn lên trở thành lực lượng nòng cốt của phong trào cách mạng địa phương .

Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, khi thực dân Pháp đẩy mạnh khai thác cao su ở miền Đông Nam Bộ, Bến Củi trở thành một trong những đồn điền được thành lập sớm, thu hút hàng ngàn người dân từ miền Bắc, miền Trung vào làm phu cao su, nhưng đó không phải là “đất hứa” như lời dụ dỗ ban đầu, mà là một địa ngục trần gian đúng nghĩa, nơi người công nhân phải lao động từ mờ sáng đến tối mịt, chịu cảnh đói khổ, bệnh tật, bị đánh đập, bóc lột tàn nhẫn, đến mức họ đã phải thốt lên trong câu ca dao đầy xót xa rằng:
“Trần gian địa ngục là đây – Đồn điền Bến Củi, nơi Tây giết người” .

Chính trong hoàn cảnh đó, tinh thần phản kháng bắt đầu hình thành, ban đầu còn rời rạc, tự phát nhưng ngày càng mạnh mẽ hơn, đặc biệt từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, phong trào công nhân Bến Củi đã có sự chuyển biến rõ rệt, từ những cuộc đấu tranh đòi quyền lợi kinh tế như chống đánh đập, đòi tăng lương, giảm giờ làm, đến những cuộc đình công quy mô lớn, tiêu biểu như cuộc đấu tranh năm 1936 sau cái chết oan của anh Nguyễn Văn Nam (5 Lùn), khi công nhân đồng loạt đình công đưa ra yêu sách buộc chủ Tây phải nhượng bộ .

Những năm 1940, trong bối cảnh đất nước chịu cảnh “một cổ hai tròng” khi Nhật đảo chính Pháp, đời sống nhân dân càng thêm cơ cực, nhưng cũng chính trong hoàn cảnh đó, phong trào cách mạng dần được khôi phục, các tổ chức Việt Minh phát triển mạnh, công nhân Bến Củi được giác ngộ, tổ chức lại và chuẩn bị lực lượng, để rồi khi thời cơ đến vào tháng 8 năm 1945, họ đã cùng với nhân dân toàn tỉnh đứng lên giành chính quyền, phá bỏ ách thống trị của thực dân, đưa toàn bộ đồn điền cao su về tay nhân dân, đánh dấu lần đầu tiên người công nhân thực sự làm chủ chính cuộc đời mình .

Nhưng độc lập chưa được bao lâu thì thực dân Pháp quay trở lại xâm lược, và từ cuối năm 1945, Bến Củi bước vào một giai đoạn mới đầy gian khổ, khi chiến tranh lan rộng, địch nhanh chóng chiếm lại các cơ sở kinh tế, lập đồn bốt, tăng cường kiểm soát, trong khi lực lượng cách mạng buộc phải rút vào rừng, xây dựng căn cứ, tổ chức kháng chiến lâu dài, và chính tại đây, Bến Củi trở thành một địa bàn chiến lược quan trọng, nơi vừa là tuyến phòng thủ, vừa là hành lang liên lạc, hậu cần cho toàn bộ khu căn cứ Dương Minh Châu .

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, người dân Bến Củi không chỉ trực tiếp tham gia chiến đấu mà còn thực hiện phương châm “vườn không nhà trống”, phá hoại cơ sở kinh tế của địch, nuôi giấu cán bộ, xây dựng cơ sở cách mạng ngay trong lòng địch, tạo nên một thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc, giúp cho lực lượng cách mạng có thể tồn tại và phát triển trong điều kiện vô cùng khó khăn.

Đến năm 1951, khi Trung ương Cục và các cơ quan lãnh đạo cách mạng về xây dựng căn cứ tại Dương Minh Châu, Bến Củi trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống căn cứ, vừa là vùng đệm bảo vệ, vừa là hành lang vận chuyển vũ khí, lương thực cho chiến trường, điều này càng khiến nơi đây trở thành mục tiêu càn quét ác liệt của địch, nhưng đồng thời cũng khẳng định vị trí chiến lược đặc biệt của vùng đất này trong toàn bộ cuộc kháng chiến .

Bước sang thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, chiến tranh ngày càng ác liệt hơn khi đối phương liên tục mở các cuộc hành quân quy mô lớn nhằm đánh phá căn cứ, nhưng với thế trận chiến tranh nhân dân, quân và dân Bến Củi vẫn kiên cường bám trụ, đánh địch trên mọi địa hình, từ rừng cao su đến sông suối, từ đấu tranh vũ trang đến chính trị, binh vận, góp phần làm thất bại nhiều cuộc càn quét lớn của địch .

Đặc biệt, ngày 25 tháng 10 năm 1965, quân và dân Bến Củi đã tự đứng lên giải phóng xã lần thứ nhất, một dấu mốc quan trọng thể hiện sự trưởng thành của lực lượng cách mạng tại chỗ, và cũng là minh chứng cho tinh thần kiên cường, chủ động tiến công của địa phương trong giai đoạn chiến tranh ác liệt .

Trong suốt những năm tháng ấy, không thể không nhắc đến những con người bình dị nhưng phi thường, từ những cụ già, em nhỏ đến những công nhân cao su, tất cả đều trở thành chiến sĩ cách mạng, trong đó nổi bật là đội thiếu niên Bến Củi – những “chiến sĩ nhỏ” đã mưu trí, dũng cảm tham gia đặt mìn, dẫn đường, làm giao liên, góp phần phá hủy hàng trăm xe tăng, xe quân sự của địch, đóng góp quan trọng vào việc bẻ gãy các cuộc hành quân lớn .

Và rồi, mùa Xuân năm 1975 lịch sử đã đến, khi thời cơ chín muồi, quân và dân Bến Củi cùng với lực lượng cách mạng trên toàn miền Nam đồng loạt tiến công, để đến ngày 13 tháng 3 năm 1975, Bến Củi trở thành xã đầu tiên của huyện Dương Minh Châu được giải phóng hoàn toàn, góp phần tạo nên thế trận thuận lợi cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 đi đến thắng lợi trọn vẹn .

Nhìn lại chặng đường từ 1945 đến 1975, có thể thấy rằng lịch sử Bến Củi không chỉ là những sự kiện chiến tranh mà còn là hành trình của con người, từ thân phận bị áp bức vươn lên làm chủ, từ những người công nhân lam lũ trở thành những chiến sĩ kiên cường, từ một đồn điền “địa ngục trần gian” trở thành một vùng đất anh hùng, nơi mà mỗi người dân đều góp phần viết nên trang sử vẻ vang của quê hương và của cả dân tộc