Tư duy bứt phá giữa thời kỳ bao cấp

Giữa thập niên 1980, Việt Nam đứng trước cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, cơ chế quan liêu bao cấp kìm hãm mọi nguồn lực sản xuất. Với tư duy của một nhà khoa học thực tiễn, khi được giao trọng trách Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Phó Thủ tướng), Trần Đức Lương luôn trăn trở tìm cách cởi trói cho nền kinh tế, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng cơ bản.

Nhiều dự án lớn lúc bấy giờ bị đình trệ do thiếu vốn, cơ chế xin – cho rườm rà. Trong một cuộc họp gay gắt về việc phê duyệt một công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia, có ý kiến cho rằng nên hoãn lại vì "chưa có tiền lệ và sợ sai sót".

Trần Đức Lương đứng dậy, gõ nhẹ ngón tay lên bản đồ quy hoạch, dứt khoát nói:
— Nếu chúng ta cứ sợ sai mà không làm, đất nước sẽ mãi dậm chân tại chỗ. Luật pháp và cơ chế là do con người tạo ra để phục vụ sự phát triển, chứ không phải để trói buộc đôi tay của chúng ta. Tôi chịu trách nhiệm trước Hội đồng Bộ trưởng về dự án này. Hãy cho các kỹ sư, các doanh nghiệp quyền tự chủ, lấy hiệu quả thực tế làm thước đo!

Sự quyết đoán, dám nghĩ dám làm và tinh thần chịu trách nhiệm cá nhân của ông đã góp phần tháo gỡ nhiều "nút thắt" thể chế, tạo đà cho những công trình lớn của đất nước được khởi công, đón đầu làn sóng Đổi mới năm 1986.