“Từ Giảng Đường Đến Dòng Sông Lửa”

Câu chuyện “Thời hoa lửa” Người lái đò cảm tử trên sông Ba Lòng Trong căn nhà nhỏ yên bình giữa lòng Hà Nội, ông Đỗ Quốc Phong, nguyên Chủ tịch Hội Cựu thanh niên xung phong TP.Hà Nội, chậm rãi lật giở từng trang ký ức. Má i tó c đá bá c má u thờ i giá n, nhưng khi nhá c về như ng ná m thá ng tuó i 20, đó i má t ó ng vá n rư c lề n ngó n lư á cu á mó t thờ i "xề dó c Trườ ng Sờ n đi cư u nườ c". Đó lá cá u chuyề n về chá ng thư sinh Há thá nh xề p bu t nghiề n lề n đườ ng, trờ thá nh ngườ i lá i đó cá m tư trề n dó ng só ng Bá Ló ng huyề n thó á i. Từ giảng đường đến chiến trường Ná m 1965, chá ng thá nh niề n Đó Quó c Phó ng tó t nghiề p cá p 3 tá i Trườ ng Ứ ng Hó á (Vá n Đì nh, Há Tá y cu ; ná y lá Há Nó i). Thờ i á y, tó t nghiề p phó thó ng lá cá mó t giá tá i tri thư c, cá nh cư á Đá i hó c Sư phá m đá ng ró ng mờ chá ó đó n nhưng giư á lu c tiề ng su ng vó ng về tư miề n Ná m ruó t thi t, tiề ng gó i cu á nó n só ng đá thó i thu c như ng chá ng trá i mườ i tá m, đó i mườ i gá c lá i giá c mờ đề n sá ch. Ngá y 13.7.1965, Đó Quó c Phó ng thá m giá Đó i thá nh niề n xung phó ng (TNXP) K53, đờ n vi đá c biề t vá duy nhá t cu á Đó á n thá nh niề n đườ c cư vá ó chiề n trườ ng miề n Ná m. Ô ng má ng thề ó há nh trá ng lá nhiề t huyề t cu á tuó i trề vá tá m hó n lá ng má n cu á ngườ i trá i Há Nó i. "Lu c đá u đi thì cu ng chưá cá m thu giá c sá u sá c đá u, chì biề t yề u nườ c, nghề thề ó tiề ng gó i thiề ng liề ng thì đi thó i", ó ng Phó ng nhờ lá i. Đờ n vi cu á ó ng đườ c huá n luyề n tá i Trườ ng Đó á n (Cá u Giá y, Há Nó i). Bườ c ngó á t thư c sư khiề n y chì cu á ó ng "hó á thề p" lá khi đá t chá n đề n Há Tì nh. Tá i đá y, ó ng tá n má t chư ng kiề n cá nh má y bá y đó i phườ ng nề m bó m vá ó mó t trườ ng má u giá ó . Hì nh á nh như ng đư á trề vó tó i ngá xuó ng, má u nhuó m đó trá ng sá ch vá sá n trườ ng đá thó i bu ng lề n ngó n lư á cá m hờ n tó t đó . "Tư nhiề n mì nh nghì , trề có n thề ná y má nó cu ng giề t. Lu c á y ló ng cá m thu mờ i thư c sư tró i dá y, biề n thá nh quyề t tá m sá t đá : phá i đi, phá i chiề n đá u đề bá ó về đó ng bá ó mì nh", ó ng Phó ng xu c đó ng kề . Những đêm không ngủ trên dòng Ba Lòng Sá u há nh trì nh dá i vá ó Đó Lề n (Thá nh Hó á ) ró i há nh quá n bó dó c thề ó dá i đá t miề n Trung, đờ n vi cu á ó ng Phó ng đó ng tá i phá n khu Tri Thiề n-Huề . Tá i đá y, ó ng xung phó ng lá m trinh sá t vá bá ó về há nh lá ng giá ó thó ng tá i khu vư c đườ ng 9. Nhiề m vu đá c biề t vá sá u đá m nhá t tró ng cuó c đờ i quá n ngu cu á ó ng chì nh lá thờ i giá n lá i đó trề n só ng Bá Ló ng - dó ng thườ ng nguó n cu á só ng Thá ch Há n, tì nh Quá ng Tri . Đá y lá điề m nu t giá ó thó ng huyề t má ch đề vá n chuyề n quá n, lườ ng thư c vá đá n dườ c tư Bá c vá ó Ná m vá cu ng lá nờ i bi tá p trung đá nh phá á c liề t nhá t. Há ng đề m, há ng chu c tá n há ng hó á vá nhiề u đó á n cá n bó , chiề n sì đá vườ t só ng trề n như ng chiề c đó đó c mó c chì chờ đườ c 6 - 7 ngườ i, giư á dó ng nườ c xiề t vá đá y só ng đá y đá ngá m. Quá n đó ng, há ng nhiề u má thuyề n đó c mó c thì bề , nề n ó ng Phó ng bá ó cá ó lá nh đá ó vá phó i hờ p vờ i du kì ch đi á phườ ng tó chư c lề n rư ng đó n cá y, lá m mó t có n đó lờ n. Viề c lá m đó vó cu ng giá n ná n, phá i vư á du ng rì u khó ề t ró ng ruó t ró i du ng lư á đó t đề tá ó hì nh. Má t hờ n 2 thá ng trờ i ró ng rá , mó t có n đó mờ i thá nh hì nh, dá i chư ng 8 - 10 m, đu sư c chờ mó t trung đó i khó á ng 30 ngườ i. Ô ng Phó ng nhờ lá i: "Hó c chề ó đó đó c mó c khó lá m. Đư ng trề n đó nó tró ng trá nh, khó ng cá n thá n lá lá t ngá y. Chu ng tó i phá i hó c cá ch đư ng chề ó chá n, tá y trá i du ng sá ó chó ng, tá y phá i du ng má i chề ó quá t nườ c. Phá i tá p cá thá ng trờ i mờ i dá m chờ quá n".Có ng viề c bá t đá u khi má n đề m dá n buó ng xuó ng, khó á ng 5 giờ chiề u đề n 3 - 4 giờ sá ng hó m sá u. Dó ng só ng Bá Ló ng về đề m lá rá nh giờ i mó ng má nh giư á sư só ng vá cá i chề t. Trề n trờ i, má y bá y trinh sá t vá B52 cu á My quá n thá ó liề n tu c. Dườ i só ng, dó ng nườ c chá y xiề t vá đá y rá y đá ngá m. "Mó i đề m chề ó khó ng biề t bá ó nhiề u chuyề n. Có như ng hó m chờ quá n vá ó , ró i lá i chờ thườ ng binh rá . Má u vá nườ c má t hó á vá ó dó ng só ng lá nh buó t", ó ng kề . Ky thuá t chề ó đó thờ i chiề n cu ng lá mó t nghề thuá t sinh tư . Khi má y bá y đó i phườ ng thá phá ó sá ng, cá ngườ i vá đó phá i bá t đó ng, lờ i du ng bó ng tó i vá dó ng chá y đề ngu y trá ng. Chì cá n mó t tiề ng đó ng má nh, há y mó t á nh lư á ló ề lề n, bó m đá n sề tru t xuó ng ngá y lá p tư c. Sư khó c liề t cu á chiề n trườ ng khó ng chì ná m ờ bó m đá n má có n ờ sư bá ó mó n thề xá c đề n cu ng cư c. Ô ng Phó ng kề có như ng đề m gó ng mì nh chề ó chó ng ngườ c dó ng nườ c lu , đưá bó đó i quá só ng á n tó á n. Cườ ng đó lá m viề c quá lờ n, á n uó ng khá m khó thiề u thó n, khiề n ó ng vá nhiề u đó ng đó i kiề t sư c. Ky niề m đá u thườ ng nhá t lá lá n chư ng kiề n đó ng đó i hy sinh ngá y trườ c má t. Mó t quá bó m rờ i tru ng há m tru á n cu á đờ n vi , cá c đó ng đó i hy sinh tá i chó , thi thề khó ng có n nguyề n về n. "Lu c á y khó ng có n biề t sờ lá gì nư á , chì thá y đá u xó t vá cá ng thề m quyề t tá m trá thu chó á nh ề m", ó ng Phó ng nó i. Tró ng như ng ná m thá ng khó c liề t á y, ó ng cu ng nhiề u lá n chề t hu t nhưng má y má n thó á t ná n dó bó m đá n "trá nh" ó ng. Kỷ niệm với nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu Tró ng cá u chuyề n cu á mì nh, ó ng Phó ng nhá c nhiề u đề n như ng lá n gá p gờ cá c vi tườ ng lì nh cá p cá ó , tró ng đó có lá n ó ng chề ó đó đưá nguyề n Tó ng Bì thư Lề Khá Phiề u (khi á y lá Chì nh u y Trung đó á n 9) quá só ng. Ô ng nhờ má i hì nh á nh ó ng Lề Khá Phiề u đi kiề m trá , thá y ó ng Phó ng ó m yề u nhưng vá n kiề n cườ ng bá m tru bề n đó , đá đó ng viề n vá ghi nhá n tinh thá n du ng cá m cu á ngườ i lì nh trề thu đó . Cuó i ná m 1967, vờ i thá nh tì ch xuá t sá c, chiề n sì chề ó đó Đó Quó c Phó ng lá mó t tró ng 2 đá i biề u tiề u biề u cu á Đó i TNXP K53 đườ c đi dư Đá i hó i Chiề n sì thi đuá Quá n khu Tri Thiề n, nhá n bá ng khề n vá dá nh hiề u "Du ng sì quyề t thá ng". Sá u như ng ná m thá ng á c liề t nờ i chiề n trườ ng Tri Thiề n-Huề , ó ng Đó Quó c Phó ng đườ c cư rá Bá c đi hó c, tiề p tu c có ng hiề n tró ng ngá nh giá ó du c vá đá ó tá ó . Hó á bì nh lá p lá i, ó ng trờ về vờ i cuó c só ng đờ i thườ ng, má ng thề ó như ng về t thườ ng ló ng khó ng bá ó giờ lá nh há n. Há nh trá ng cu á ó ng lá như ng tá m huá n huy chườ ng má ng đá y trề n ngư c: Huá n chườ ng Chiề n sì về vá ng (há ng 2 vá há ng 3); Huá n chườ ng Chiề n sì giá i phó ng (há ng 2 vá há ng 3); Huá n chườ ng Khá ng chiề n há ng 3; Huá n chườ ng Chiề n có ng há ng 3 vá rá t nhiề u bá ng khề n, giá y khề n. Nghì hưu ná m 2004, nhưng ngườ i lì nh giá á y chưá bá ó giờ nghì ngờ i. Ô ng trờ thá nh Chu ti ch Hó i Cư u TNXP TP.Há Nó i (2005 - 2023); Ủ y viề n Đó á n Chu ti ch T.Ứ Hó i Cư u TNXP VN… "Mì nh có n só ng trờ về lá má y má n hờ n há ng vá n đó ng đó i ró i. Vì thề , mì nh phá i só ng sá ó chó xư ng đá ng vờ i hó ", ó ng tá m sư . Như ng cá u chuyề n cu á ó ng Đó Quó c Phó ng khó ng chì lá hó i ư c cu á mó t cá nhá n, má lá lá t cá t chá n thư c về mó t thề hề thá nh niề n Há Nó i há ó hó á má á nh du ng. Hó gá c lá i giá c mờ đề n sá ch, hiề n dá ng tuó i thá nh xuá n đề p nhá t chó đó c lá p, tư dó cu á Tó quó c. Chiề n trá nh đá lu i xá , nhưng hì nh á nh ngườ i lì nh trề Đó Quó c Phó ng chề ó chiề c thuyề n đó c mó c giư á mưá bó m bá ó đá n trề n dó ng só ng Bá Ló ng vá n má i lá biề u tườ ng đề p đề cu á chu nghì á á nh hu ng cá ch má ng. Đó lá minh chư ng só ng đó ng chó cá u thờ : "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước Mà lòng phơi phới dậy tương lai". Cuó c đờ i ó ng vá như ng đó ng đó i cu á ó ng, chì nh lá như ng bó ng hó á lư á rư c rờ nhá t, nờ giư á chiề n trườ ng khó c liề t đề má ng về mu á xuá n chó đá t nườ c hó m ná y.