Tứ Kiệt Cai Lậy – Những ngọn lửa không bao giờ tắt

Có những vùng đất đi qua bao mùa mưa nắng, nhưng ký ức về những con người đã sống, chiến đấu và hy sinh trên mảnh đất ấy thì không bao giờ phai nhạt.

Cai Lậy – vùng đất nằm giữa những dòng sông, những cánh đồng xanh mướt của miền Tây Nam Bộ – cũng có một câu chuyện như thế.

Đó là câu chuyện về Tứ Kiệt – bốn người anh hùng mà người dân quê hương vẫn trìu mến gọi là “Bốn Ông”: Trần Công Thận, Nguyễn Thanh Long, Trương Văn Rộng và Ngô Tấn Đước. Tên tuổi các ông đã hòa vào đất, vào nước, vào những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. 

Những người nông dân đứng lên vì quê hương

Cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp từng bước xâm chiếm Nam Kỳ, cuộc sống của người dân quê Cai Lậy bị đảo lộn. Trước cảnh nước mất, nhà tan, những người nông dân vốn quanh năm gắn bó với ruộng đồng đã không cam chịu cúi đầu.

Trong số đó có bốn người con của đất Nam Bộ: Trần Công Thận, Nguyễn Thanh Long, Trương Văn Rộng và Ngô Tấn Đước.

Các ông từng tham gia nghĩa quân của Thiên Hộ Dương, cùng nhân dân đứng lên chống quân xâm lược. Khi căn cứ Đồng Tháp Mười bị phá vỡ, nhiều người có thể đã lựa chọn trở về cuộc sống bình thường. Nhưng với Tứ Kiệt, cuộc chiến đấu chưa thể dừng lại khi quê hương vẫn còn bóng quân thù.

Các ông trở về vùng Cai Lậy – Cái Bè, tập hợp nghĩa quân, dựng căn cứ và tiếp tục phất cao ngọn cờ kháng chiến. 

Đó là một sự lựa chọn không dễ dàng.

Bởi phía sau con đường ra trận là gia đình, là người thân, là quê nhà. Nhưng phía trước lại là một dân tộc đang cần những người dám đứng lên.

Và các ông đã chọn con đường ấy.

Bốn con người – một ý chí

Mỗi người một quê quán, một hoàn cảnh, một vai trò, nhưng họ gặp nhau ở một điểm: lòng yêu nước và ý chí không khuất phục.

Ông Trần Công Thận, tự Phượng, được nhân dân tôn gọi là Ngươn soái Thận, là người có vai trò quan trọng trong việc tổ chức và lãnh đạo nghĩa quân.

Ông Nguyễn Thanh Long, còn gọi là Đề Long, sinh năm 1820 tại vùng Cẩm Sơn, Cai Lậy, được biết đến với vai trò tham mưu, góp phần đề ra kế sách cho nghĩa quân.

Ông Trương Văn Rộng quê Tân Lý Đông.

Ông Ngô Tấn Đước quê vùng Tân Hội, Cai Lậy.

Những người anh hùng ấy không xuất thân từ những cung điện hay trường võ danh tiếng. Họ là những con người của ruộng đồng, của xóm làng. Chính từ cuộc sống bình dị ấy, họ đã bước vào lịch sử bằng một khí phách phi thường. 

Người dân Nam Bộ có câu:

“Tịnh vi dân, động vi binh.”

Ngày thường là người dân bình dị. Khi đất nước cần, họ trở thành người lính.

Có lẽ đó chính là vẻ đẹp đặc biệt của những người anh hùng áo vải.

Những trận đánh giữa lòng quê hương

Dưới sự lãnh đạo của Tứ Kiệt, nghĩa quân Cai Lậy đã tổ chức nhiều trận đánh gây cho quân Pháp tổn thất đáng kể. Trong những chiến công được nhắc đến nhiều nhất có cuộc tiến công vào thành Mỹ Tho và trận đánh thiêu hủy đồn Cai Lậy. 

Hãy thử hình dung Cai Lậy của hơn một thế kỷ trước.

Những con đường đất còn nhỏ hẹp. Những mái nhà đơn sơ nép mình bên dòng sông. Ban ngày, người dân làm ruộng, làm vườn. Nhưng khi có giặc, những người nông dân lại trở thành nghĩa quân.

Đêm xuống, những con thuyền lặng lẽ xuôi theo dòng nước.

Những tiếng gọi khẽ trong đêm.

Những mái chèo khua nhẹ.

Và ở đâu đó giữa những cánh đồng, những người con Cai Lậy đang chuẩn bị cho một trận đánh mới.

Không có những khẩu súng hiện đại.

Không có hậu phương rộng lớn.

Không có một sức mạnh quân sự tương xứng với đối phương.

Thứ họ có là lòng dân, là sự am hiểu từng con rạch, bờ sông, xóm làng và quan trọng nhất là một niềm tin rằng quê hương mình không thể mãi chịu cảnh bị giày xéo.

Giây phút cuối cùng bên dòng Ba Rài

Nhưng cuộc chiến đấu không cân sức cuối cùng cũng đi đến hồi kết.

Sau thời gian dài bị bao vây và đàn áp, Tứ Kiệt cùng khoảng 150 nghĩa quân bị bắt. Quân Pháp dùng nhiều cách dụ dỗ, hứa hẹn vinh hoa phú quý, nhưng các ông không khuất phục. 

Ngày 14 tháng 2 năm 1871, nhằm ngày 25 tháng Chạp năm Canh Ngọ, bốn ông bị đưa ra xử trảm. Theo tư liệu lịch sử, sau khi hành quyết, quân Pháp còn đem đầu các ông bêu ở chợ Cai Lậy nhằm uy hiếp tinh thần nhân dân. 

Nhưng điều mà quân thù không thể hiểu được là:

Có thể chém đầu người anh hùng, nhưng không thể chém đứt tinh thần của một dân tộc.

Bởi càng muốn làm cho người dân sợ hãi, họ lại càng khiến hình ảnh Tứ Kiệt trở nên bất tử.

Nhân dân Cai Lậy đã âm thầm tìm cách gìn giữ hài cốt và thủ cấp của các ông, lập nơi thờ phụng, hương khói qua năm tháng. Từ lòng biết ơn ấy, Lăng Tứ Kiệt trở thành nơi người dân tìm về tưởng nhớ những người đã hy sinh vì quê hương. 

Một nén nhang – một lời tri ân

Hôm nay, giữa nhịp sống mới, Cai Lậy đã đổi thay rất nhiều.

Những con đường xưa nay đã rộng mở. Những ngôi nhà mới mọc lên. Trẻ em đến trường với những ước mơ trong trẻo. Người dân lao động, buôn bán, làm vườn, xây dựng quê hương từng ngày.

Nhưng ở một góc bình yên của quê nhà, Lăng Tứ Kiệt vẫn là nơi nhắc nhở mọi người về một thời máu lửa.

Nơi đây thờ bốn vị anh hùng: Long, Thận, Rộng, Đước. Hằng năm, vào ngày 25 tháng Chạp, nhân dân vẫn tổ chức lễ giỗ để tưởng niệm các ông.

Đứng trước lăng, nhìn những nén nhang nghi ngút khói, người hôm nay có thể tự hỏi:

Điều gì đã khiến những người nông dân năm xưa dám đối mặt với cái chết?

Có lẽ đó chính là tình yêu quê hương.

Một tình yêu không cần những lời nói lớn lao.

Chỉ đơn giản là không muốn nhìn quê hương mình bị giày xéo.

Không muốn người dân mình sống trong cảnh mất tự do.

Và khi Tổ quốc cần, họ sẵn sàng đặt sự sống của mình phía sau vận mệnh quê hương.

Thời hoa lửa vẫn còn trong ký ức

“Thời hoa lửa” thường được nhắc đến như những năm tháng của chiến tranh, của mất mát và hy sinh. Nhưng hoa lửa không chỉ là màu đỏ của máu và khói súng.

Đó còn là màu đỏ của lòng yêu nước.

Là ngọn lửa được truyền từ người này sang người khác, từ thế hệ trước đến thế hệ sau.

Tứ Kiệt Cai Lậy đã hy sinh từ rất lâu, nhưng câu chuyện của các ông vẫn còn đó.

Còn trong tên gọi của một vùng đất.

Còn trong những nén nhang của người dân mỗi mùa giỗ.

Còn trong mái lăng cổ kính.

Và còn trong ký ức của những người con Cai Lậy hôm nay.

Có thể thời gian phủ lên lịch sử những lớp bụi dày.

Có thể những người trẻ hôm nay không còn hình dung được tiếng súng của hơn một thế kỷ trước.

Nhưng chỉ cần còn một người nhớ đến các ông, ngọn lửa ấy vẫn chưa tắt.

Bởi lịch sử không chỉ nằm trong những trang sách.

Lịch sử còn nằm trong ký ức của nhân dân.

Và câu chuyện về Tứ Kiệt – bốn người con của đất Cai Lậy – chính là một câu chuyện như thế.

Một câu chuyện về lòng yêu nước.

Một câu chuyện về khí phách Nam Bộ.

Một câu chuyện về những người đã chọn hy sinh để quê hương được sống.

Để hôm nay, giữa một Cai Lậy thanh bình, chúng ta có thể cúi đầu trước anh linh các ông và tự nhủ:

Xin được sống xứng đáng với những gì cha ông đã hy sinh.

Xin cho ngọn lửa Tứ Kiệt – ngọn lửa của lòng yêu nước và tinh thần bất khuất – mãi cháy trong trái tim những thế hệ mai sau.

Bốn vị anh hùng đã khuất.

Nhưng tinh thần bất khuất của các ông vẫn còn sống mãi trên quê hương Cai Lậy.