TỪ KÝ ỨC CÁ NHÂN ĐẾN KÝ ỨC CỘNG ĐỒNG

Khi kể lại những ký ức của mình, Phùng Ngọc Hùng luôn nhấn mạnh rằng: ông không coi đó là câu chuyện riêng. Bởi những gì ông chứng kiến, cảm nhận và mang theo suốt cuộc đời cũng chính là ký ức chung của hàng vạn người dân Hồng Gai, Bãi Cháy và nhiều vùng đất khác trên cả nước trong những năm tháng lịch sử đầy biến động ấy.

Nạn đói năm 1945 không chỉ gieo rắc cái chết cho từng gia đình, mà còn phủ bóng u ám lên cả cộng đồng. Người dân khi ấy sống trong sự thiếu thốn triền miên, cùng chia sẻ từng bát cháo loãng, từng củ khoai khô, cùng chứng kiến người thân, hàng xóm lần lượt gục ngã. Với cậu bé Phùng Ngọc Hùng, ký ức về những xác người ven đường không phải hình ảnh của riêng ông, mà là hình ảnh chung của cả thị xã trong những ngày tăm tối nhất.

Ông nhớ rằng, dù đói khát và sợ hãi, người dân vẫn nương tựa vào nhau để sống sót. Có gia đình khá hơn một chút sẵn sàng sẻ bớt miếng ăn cho hàng xóm. Có những người mẹ, người cha dù bản thân kiệt sức vẫn cố gắng che chở trẻ nhỏ. Chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, tinh thần cộng đồng, sự đùm bọc lẫn nhau của người dân càng bộc lộ rõ ràng, trở thành điểm tựa tinh thần quý giá.

Khi Việt Minh về tuyên truyền, ký ức đau thương chung ấy nhanh chóng chuyển hóa thành ý chí chung. Người dân hiểu rằng, nếu không đứng lên giành lại chính quyền, nếu không tự quyết vận mệnh của mình, những bi kịch ấy sẽ còn tái diễn. Sự đồng lòng ấy đã tạo nên sức mạnh đặc biệt trong những ngày tổng khởi nghĩa. Không phân biệt già – trẻ, giàu – nghèo, tất cả đều chung một mục tiêu: giành lại quyền sống cho cộng đồng.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ký ức về những năm tháng đói khát không bị lãng quên, mà trở thành bài học chung. Người dân kể lại cho nhau nghe, nhắc nhở con cháu về một thời mất nước để càng trân trọng độc lập. Với Phùng Ngọc Hùng, mỗi lần hồi tưởng không phải là để gợi nỗi buồn, mà để giữ cho ký ức cộng đồng ấy không bị phai mờ theo thời gian.

Ông luôn tâm niệm rằng: nếu những ký ức ấy chỉ nằm trong lòng một vài nhân chứng rồi mất đi, thì lịch sử sẽ trở nên khô cứng. Chỉ khi được kể lại bằng những câu chuyện đời thường, bằng cảm xúc thật của người trong cuộc, ký ức cá nhân mới hòa vào ký ức cộng đồng, trở thành nền tảng tinh thần cho các thế hệ sau.