TỪ KÝ ỨC CỦA MỘT CÔ BÉ BA CHÚC ĐẾN LỜI CHỨNG CỦA NGƯỜI SỐNG SÓT

Nguyễn Thị Ngọc Sương sinh năm 1967 tại Ba Chúc, An Giang. Năm 1978, khi chiến tranh biên giới Tây Nam diễn ra, bà mới 11 tuổi. Những ngày tháng 4 năm ấy đã trở thành bước ngoặt lớn trong cuộc đời bà: cha mẹ và anh chị em bị sát hại, còn bản thân bà bị bắn nhưng may mắn sống sót.

Ba Chúc khi đó là một vùng dân cư nằm gần biên giới Việt Nam – Campuchia. Theo Báo An Giang, cuộc thảm sát Ba Chúc diễn ra từ ngày 18 đến ngày 30/4/1978, kéo dài 12 ngày và khiến 3.157 người dân bị sát hại. Đây là một trong những vụ thảm sát dân thường nghiêm trọng nhất xảy ra tại khu vực biên giới Tây Nam Việt Nam trong giai đoạn này.

Trong những ngày chiến sự, người dân Ba Chúc tìm đến các ngôi chùa để tránh các cuộc tấn công. Chùa Tam Bửu và chùa Phi Lai vốn là những địa điểm sinh hoạt tôn giáo quen thuộc của người dân địa phương, nhưng sau đó cũng trở thành nơi xảy ra các vụ sát hại.

Tại chùa Phi Lai, các tư liệu của Báo An Giang ghi nhận gần 300 người bị sát hại. Có 43 người tìm cách ẩn dưới bàn thờ, nhưng 40 người trong số đó bị giết bằng lựu đạn. Tại chùa Tam Bửu, hơn 800 người bị bắt và đưa đi khỏi chùa, sau đó bị sát hại tại nhiều địa điểm khác nhau.

Trong hoàn cảnh đó, Nguyễn Thị Ngọc Sương cũng trở thành nạn nhân nhưng may mắn sống sót. Khi ấy bà mới 11 tuổi. Theo các tư liệu báo chí, bà bị bắn ba lần vào vùng ngực và đầu. Cha mẹ cùng anh chị em của bà đều bị sát hại.

Một chi tiết được Sài Gòn Giải Phóng ghi lại là trong lúc xảy ra vụ việc, người cha của bà đã nằm đè lên người con gái để che chắn cho bà. Sau đó, ông bị sát hại, còn cô bé Nguyễn Thị Ngọc Sương sống sót.

Sau khi mất cha mẹ và anh chị em, bà Sương được Nhà nước chăm sóc, nuôi dưỡng. Từ một đứa trẻ 11 tuổi, bà tiếp tục trưởng thành và xây dựng cuộc sống của mình tại Ba Chúc. Về sau, bà kết hôn với ông Mai Văn Xưa. Báo chí những năm gần đây vẫn nhắc đến hai vợ chồng trong các bài viết về cuộc sống của những người sống sót sau thảm sát Ba Chúc.

Thông tin về các con của bà Sương hiện không được các nguồn báo chí mà mình sử dụng công bố cụ thể, vì vậy không thể xác định chính xác bà có bao nhiêu người con. Tuy nhiên, việc bà lập gia đình và tiếp tục sinh sống tại Ba Chúc cho thấy cuộc đời của bà đã tiếp tục trong nhiều thập niên sau sự kiện năm 1978.

Câu chuyện của Nguyễn Thị Ngọc Sương cũng nằm trong một bức tranh lớn hơn về những người sống sót tại Ba Chúc. Một nhân chứng khác được nhiều tư liệu nhắc đến là bà Hà Thị Nga, sinh năm 1939. Bà Nga sống sót nhưng mất cha mẹ, anh chị em, chồng, sáu người con và hơn 100 người trong dòng họ. Trường hợp của bà cho thấy thiệt hại của cuộc thảm sát đã ảnh hưởng đến cả những gia đình và dòng họ lớn trong cộng đồng.

Bên cạnh đó còn có ông Bùi Văn Lê, thường được gọi là chú Ba Lê, cũng là một nhân chứng sống của Ba Chúc. Ông và vợ là bà Võ Thị Ngọc Châu đều sống sót qua biến cố năm 1978. Sau này, ông Ba Lê nhiều lần kể lại những gì mình chứng kiến và cung cấp thông tin cho các nhà báo khi họ tìm hiểu về Ba Chúc.

Không chỉ con người, những địa điểm gắn với sự kiện cũng được bảo tồn. Chùa Phi Lai được xây dựng từ năm 1877, còn chùa Tam Bửu được xây dựng từ năm 1882. Sau năm 1978, hai ngôi chùa cùng Nhà mồ Ba Chúc trở thành những địa điểm quan trọng để lưu giữ dấu tích của sự kiện. Năm 1980, chùa Tam Bửu, chùa Phi Lai và Nhà mồ Ba Chúc được công nhận là di tích quốc gia.

Nhà mồ Ba Chúc hiện lưu giữ hài cốt của 1.159 nạn nhân. Con số này là một phần trong tổng số 3.157 người dân bị sát hại trong những ngày tháng 4/1978. Những con số cụ thể này giúp hình dung quy mô của sự kiện, đồng thời cho thấy mỗi con số đều gắn với một con người và một gia đình.

Sau chiến tranh, Ba Chúc phải mất nhiều năm để khôi phục. Theo các tư liệu địa phương, 2.840 căn nhà bị đốt cháy hoặc phá hủy; nhiều trường học, trạm xá, công trình công cộng và cơ sở sản xuất cũng bị tàn phá. Người dân trở về và từng bước xây dựng lại nhà cửa, ruộng vườn và cuộc sống.

Trong quá trình ấy, những người sống sót như Nguyễn Thị Ngọc Sương tiếp tục sống ngay trên mảnh đất từng xảy ra biến cố. Bà không chỉ là người đã trải qua sự kiện khi còn nhỏ mà sau này còn trở thành một nhân chứng được nhiều đoàn, cơ quan và báo chí tìm đến để tìm hiểu về Ba Chúc.

Câu chuyện của bà Sương vì thế có thể được nhìn từ hai giai đoạn. Giai đoạn đầu là cô bé 11 tuổi sống sót sau một cuộc thảm sát và mất đi những người thân trong gia đình. Giai đoạn sau là cuộc đời của một người phụ nữ trưởng thành, lập gia đình với ông Mai Văn Xưa và tiếp tục sinh sống tại quê hương.

Đến nay, Ba Chúc đã thay đổi nhiều so với năm 1978. Những ngôi nhà mới được xây dựng, cuộc sống của người dân từng bước ổn định và các di tích được bảo tồn. Tuy nhiên, những nhân chứng như Nguyễn Thị Ngọc Sương, Hà Thị Nga hay ông Ba Lê vẫn có vai trò quan trọng trong việc giúp thế hệ sau hiểu rằng phía sau những con số như 3.157 nạn nhân là những gia đình, những con người và những câu chuyện cụ thể.

Nguyễn Thị Ngọc Sương là một trong những người đã đi qua sự kiện ấy từ khi còn là một đứa trẻ. Bà sống sót, trưởng thành, lập gia đình và tiếp tục cuộc sống tại Ba Chúc. Câu chuyện của bà cùng lời kể của những nhân chứng khác, những di tích còn lại và các số liệu được ghi chép trong tư liệu lịch sử tạo thành những nguồn tư liệu trực tiếp giúp thế hệ sau tìm hiểu về một sự kiện quan trọng trong lịch sử biên giới Tây Nam Việt Nam.

Nguồn tham khảo:

* Báo An Giang, “Kỳ 3: Những ký ức khó phai mờ”.

* Văn Nghệ An Giang, “Vươn lên từ miền chiến địa”.

* Sài Gòn Giải Phóng, “Tháng 7 - Mùa thương của người dân Ba Chúc”.

* Các tư liệu về di tích Chùa Tam Bửu, Chùa Phi Lai và Nhà mồ Ba Chúc.