“Tư lệnh” Lê Đức Thọ trên mặt trận ngoại giao Paris

Trong lịch sử ngoại giao hiện đại Việt Nam, Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ (bí danh Sáu), tên thật Phan Đình Khải, được xem là một trong những nhân vật có vai trò đặc biệt quan trọng tại Hội nghị Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Dù trên danh nghĩa chỉ giữ cương vị cố vấn, ông được giới nghiên cứu và đồng chí, đồng đội ví như “vị tư lệnh” trên mặt trận ngoại giao – người trực tiếp tham gia điều hành, dẫn dắt nhiều cuộc đấu trí quyết liệt với phía Mỹ.

Ông sinh ngày 10-10-1911 tại xã Địch Lễ, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định. Trưởng thành từ phong trào cách mạng, đồng chí Lê Đức Thọ sớm trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Đảng, gắn bó qua nhiều giai đoạn kháng chiến đầy thử thách.

Tháng 5-1968, khi đang giữ cương vị Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam, ông được Bộ Chính trị điều động ra Hà Nội, giao nhiệm vụ đặc biệt: phụ trách công tác đấu tranh ngoại giao, làm Cố vấn đặc biệt của đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Paris, trực tiếp tham gia các cuộc đàm phán với đại diện Chính phủ Mỹ nhằm tìm kiếm giải pháp chấm dứt chiến tranh.

Cũng trong giai đoạn này, đồng chí Xuân Thủy được giao làm Trưởng đoàn đàm phán chính thức của Việt Nam tại Paris. Sự phối hợp giữa hai nhà lãnh đạo đã tạo nên một thế trận ngoại giao chặt chẽ, linh hoạt và đầy bản lĩnh, góp phần quan trọng vào tiến trình đấu tranh trên bàn đàm phán.

Dù trên danh nghĩa là cố vấn, nhưng thực tế đồng chí Lê Đức Thọ giữ vai trò điều hành và chỉ đạo chiến lược trong nhiều nội dung quan trọng. Nhiều người từng tham gia đoàn đàm phán gọi ông là “Tư lệnh mặt trận ngoại giao” – người chịu trách nhiệm định hướng và giữ vững lập trường trong những thời điểm căng thẳng nhất của cuộc đàm phán kéo dài nhiều năm.

Theo hồi ức của ông Lưu Văn Lợi – người từng làm thư ký của Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ tại Paris – những cuộc làm việc giữa phía Việt Nam và phía Mỹ thường kéo dài hàng giờ liền, có khi hơn 10 tiếng đồng hồ liên tục. Phía Mỹ, với đại diện tiêu biểu là Henry Kissinger, thường lựa chọn các buổi làm việc vào ban đêm hoặc kéo dài đến rạng sáng, với hy vọng tạo sức ép về thể lực và tâm lý đối với đoàn Việt Nam.

Tuy nhiên, mọi toan tính ấy đều không đạt được kết quả như mong muốn. Cố vấn Lê Đức Thọ vẫn giữ được sự tỉnh táo, bản lĩnh và sự kiên định trong từng lập luận. Ông kiên quyết bảo vệ quan điểm của Việt Nam, không để bất kỳ sức ép nào làm thay đổi mục tiêu chiến lược đã đề ra.

Chính Henry Kissinger sau này cũng nhiều lần thừa nhận trên các diễn đàn quốc tế về sự sắc sảo và bản lĩnh của đối phương trên bàn đàm phán. Ông từng nói rằng việc đối diện với Lê Đức Thọ là một cuộc đấu trí thực sự căng thẳng, đòi hỏi sự tập trung và bản lĩnh cao độ.

Cuộc đấu trí tại Hội nghị Paris không chỉ là cuộc thương lượng ngoại giao đơn thuần, mà còn là sự tiếp nối của cuộc đấu tranh trên chiến trường, nhưng bằng một hình thức mới – đấu tranh chính trị và ngoại giao. Trong cuộc đấu ấy, vai trò của Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần cùng đoàn Việt Nam đi đến những kết quả mang tính lịch sử.

Hình ảnh “Tư lệnh” Lê Đức Thọ trên bàn đàm phán Paris vì thế đã trở thành một biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và ý chí kiên cường của ngoại giao Việt Nam trong thế kỷ XX – một mặt trận không tiếng súng nhưng đầy cam go và quyết liệt.