TỪ LỚP HỌC NHỎ ĐẾN TRANG SỬ LỚN - Câu chuyện về Anh hùng Phan Ngọc Hiển

Có một người thầy đã đến vùng đất tận cùng Tổ quốc

Năm 1931, giữa vùng đất rừng và biển còn nhiều gian khó của Cà Mau, một người thầy giáo trẻ xuất hiện tại Tân Ân – Rạch Gốc.

Ông là Phan Ngọc Hiển, sinh năm 1910. Mồ côi cha mẹ từ sớm, ông được người thân nuôi dưỡng, học tập rồi tốt nghiệp Trường Trung học Sư phạm Sài Gòn. Ở tuổi của một trí thức trẻ, ông có thể lựa chọn một cuộc sống ổn định với nghề dạy học. Nhưng khi đặt chân đến vùng đất cực Nam, ông đã lựa chọn một con đường khác: đem kiến thức của mình đến với nhân dân và từng bước tham gia hoạt động cách mạng.

Rạch Gốc khi ấy không phải một trung tâm đô thị sầm uất. Đó là vùng đất xa xôi, nơi cuộc sống của người dân gắn với rừng, biển và lao động nhọc nhằn.

Và chính ở nơi ấy, người thầy giáo trẻ bắt đầu công việc của mình.

Ông dạy học.

Nhưng công việc ông làm không chỉ dừng lại ở những bài học trên bảng.

Bởi đối với Phan Ngọc Hiển, con chữ phải mở được cánh cửa nhận thức, còn nhận thức phải hướng con người đến một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Dưới bóng cây me, những hạt giống đầu tiên được gieo xuống

Nếu Hòn Khoai là nơi tên tuổi Phan Ngọc Hiển đi vào lịch sử bằng một cuộc khởi nghĩa, thì trước đó rất lâu, tại Rạch Gốc đã có một “trận chiến” âm thầm hơn.

Đó là trận chiến của tư tưởng.

Phan Ngọc Hiển vừa dạy học, vừa tham gia phụ trách Công hội đỏ ở Rạch Gốc – Tân Ân, tìm hiểu đời sống công nhân, xây dựng cơ sở và gây dựng phong trào quần chúng. Ông chọn Cây me Rạch Gốc làm địa điểm gặp gỡ, hội họp và truyền đạt những tư tưởng tiến bộ đến nhân dân.

Không có tiếng súng.

Không có những cuộc đối đầu dữ dội.

Chỉ có những buổi gặp gỡ giữa người với người dưới bóng cây.

Nhưng chính từ những cuộc gặp gỡ ấy, nhiều thanh niên được giác ngộ, được tiếp cận với tư tưởng cách mạng và dần trở thành những người tham gia phong trào.

Cây me Rạch Gốc vì thế không chỉ là một địa điểm.

Nó trở thành chứng nhân cho một quá trình đặc biệt: từ một người truyền đạt tri thức đến một người thức tỉnh ý thức cách mạng trong quần chúng.

Ngày nay, địa điểm Cây me Rạch Gốc đã được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Nơi đây được ghi nhận là địa điểm gắn với sự hình thành và phát triển phong trào cách mạng ở vùng đất cực Nam, đồng thời gắn liền với tên tuổi Phan Ngọc Hiển.

Có lẽ không ai có thể biết chính xác một lời nói trong một buổi gặp gỡ năm xưa đã làm thay đổi cuộc đời của một người như thế nào.

Nhưng lịch sử cho thấy những “hạt giống” ấy đã thực sự nảy mầm.

Khi người thầy bị buộc phải rời bục giảng

Hoạt động của Phan Ngọc Hiển ngày càng tạo ảnh hưởng trong quần chúng.

Chính quyền thực dân không thể ngăn cản tư tưởng mà ông truyền bá bằng cách đơn giản.

Năm 1935, Phan Ngọc Hiển bị cấm dạy học.

Nhưng việc rời khỏi lớp học không có nghĩa là ông từ bỏ con đường mình đã chọn.

Ông chuyển sang làm báo, hoạt động tại nhiều tờ báo và tiếp tục tham gia công tác cách mạng. Sau đó, ông được kết nạp vào Đảng và sinh hoạt tại Chi bộ Đảng thị xã Cà Mau.

Từ phấn trắng và bảng đen, ông chuyển sang trang báo và hoạt động cách mạng.

Hình thức thay đổi.

Nhưng mục đích không thay đổi.

Đó vẫn là hành trình đem tư tưởng tiến bộ đến với con người.

Đó vẫn là hành trình tìm kiếm những người có chung khát vọng về một tương lai độc lập.

Và đó cũng là lúc người thầy giáo trẻ bước sang một vai trò lớn hơn mà có lẽ chính ông cũng không thể hình dung hết.

Những học trò không chỉ học chữ

Trong câu chuyện về Phan Ngọc Hiển, có một điều đặc biệt đáng nhớ.

Ông không chỉ để lại những bài học trên trang giấy.

Ông còn góp phần đào tạo nên những con người tham gia phong trào cách mạng.

Từ vùng đất Rạch Gốc, nhiều thanh niên được ông giác ngộ, vận động và bồi dưỡng. Một trong những người được nhắc đến trong các tư liệu lịch sử là Bông Văn Dĩa – người sau này tham gia Khởi nghĩa Hòn Khoai và tiếp tục có nhiều đóng góp trong hoạt động cách mạng.

Điều ấy khiến câu chuyện về Phan Ngọc Hiển trở nên đặc biệt.

Một người thầy không chỉ tạo ra học trò bằng kiến thức.

Ông còn góp phần tạo nên những con người có lý tưởng và trách nhiệm với quê hương.

Nếu một bài học trong lớp có thể thay đổi nhận thức của một học sinh, thì một lý tưởng được gieo vào tâm trí của cả một thế hệ có thể tạo nên sự thay đổi lớn hơn rất nhiều.

Có lẽ chính vì vậy mà lịch sử không chỉ nhớ đến Phan Ngọc Hiển với tư cách người chỉ huy Khởi nghĩa Hòn Khoai.

Lịch sử còn nhớ ông với hình ảnh “thầy giáo Hiển”.

Từ những hạt giống ấy đến Hòn Khoai

Tháng 6 năm 1940, Phan Ngọc Hiển được giao nhiệm vụ cùng một số đồng chí ra Hòn Khoai chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa.

Nếu chỉ nhìn vào đêm 13/12/1940, người ta có thể thấy một cuộc nổi dậy diễn ra nhanh chóng và quyết liệt.

Nhưng lịch sử không bắt đầu từ đêm hôm ấy.

Nó bắt đầu từ những năm tháng chuẩn bị âm thầm.

Từ những buổi gặp gỡ dưới Cây me Rạch Gốc.

Từ những công nhân được vận động.

Từ những thanh niên được giác ngộ.

Từ những cơ sở cách mạng được xây dựng.

Từ niềm tin được trao truyền từ người này sang người khác.

Và đến Hòn Khoai, những hạt giống ấy đã trở thành hành động.

Đêm 13/12/1940, cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai do Phan Ngọc Hiển trực tiếp lãnh đạo nổ ra. Lực lượng khởi nghĩa tiến công, làm chủ tình hình trên đảo và thu được vũ khí của đối phương.

Hòn Khoai trở thành một dấu mốc quan trọng trong lịch sử đấu tranh cách mạng ở Cà Mau.

Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào phía sau tiếng súng, người ta sẽ thấy một điều khác:

Một cuộc khởi nghĩa không tự nhiên xuất hiện.

Đằng sau nó là cả một quá trình chuẩn bị về tổ chức, con người, tư tưởng và niềm tin.

Và trong quá trình ấy có dấu chân của người thầy giáo năm nào.

Người thầy bước vào trang sử của Đất Mũi

Sau thắng lợi ban đầu, lực lượng khởi nghĩa trở về đất liền. Tuy nhiên, thực dân Pháp tổ chức phản công. Ngày 22/12/1940, Phan Ngọc Hiển cùng một số đồng chí bị địch bắt tại Khai Long.

Những tháng ngày sau đó là những ngày tháng tù đày và đối mặt với cái chết.

Ngày 12/7/1941, thực dân Pháp thi hành án tử hình đối với những chiến sĩ tham gia Khởi nghĩa Hòn Khoai cùng một số cán bộ cách mạng liên quan. Phan Ngọc Hiển là một trong những người bị xử tử tại sân vận động thị xã Cà Mau lúc bấy giờ.

Người thầy giáo trẻ đã không còn trở lại lớp học.

Nhưng những điều ông từng gieo xuống thì không mất đi.

Phong trào cách mạng ở vùng đất cực Nam tiếp tục phát triển.

Tên tuổi ông được đặt cho huyện Ngọc Hiển, cùng nhiều tuyến đường và trường học ở Cà Mau.

Một người thầy từng đứng trước học trò.

Sau này, tên ông lại đứng trên những tấm biển tên đường, tên trường, tên một vùng đất.

Đó có lẽ là một cách rất đặc biệt để lịch sử trả lời câu hỏi:

Một con người có thể để lại gì sau khi mình không còn nữa?

Không chỉ là một chiến công.

Mà còn là những con người tiếp nối.

Những địa danh ghi nhớ.

Những thế hệ biết đến câu chuyện.

Và một lý tưởng tiếp tục được truyền đi.

Bài học từ một người thầy

Ngày nay, chúng ta không còn sống trong hoàn cảnh của những năm tháng chiến tranh và đấu tranh giành độc lập.

Những người trẻ không phải cầm súng ra trận như thế hệ Phan Ngọc Hiển.

Nhưng điều đó không có nghĩa là câu chuyện của ông đã trở nên xa lạ.

Bởi điều đáng quý nhất trong cuộc đời ông không chỉ nằm ở một trận đánh.

Đó là tinh thần sống có mục đích.

Phan Ngọc Hiển từng là một người thầy.

Ông hiểu giá trị của tri thức.

Ông hiểu sức mạnh của thanh niên.

Ông hiểu rằng muốn thay đổi một vùng đất, trước hết phải thay đổi nhận thức của con người.

Vì vậy, ông bắt đầu từ những điều rất bình dị: một lớp học, một cuộc gặp gỡ, một buổi tuyên truyền, một người thanh niên được giác ngộ.

Những việc tưởng như nhỏ bé ấy, khi được thực hiện bền bỉ và gắn với một lý tưởng lớn, có thể tạo nên sức mạnh vượt xa giới hạn của một cá nhân.

Đó cũng là điều thế hệ trẻ hôm nay có thể suy ngẫm.

Không phải ai cũng có cơ hội làm nên một chiến công được ghi vào lịch sử.

Nhưng mỗi người đều có thể bắt đầu từ công việc của mình.

Một đoàn viên có thể bắt đầu bằng trách nhiệm với cộng đồng.

Một người cán bộ trẻ có thể bắt đầu bằng việc tận tâm với nhân dân.

Một người thầy có thể bắt đầu bằng một bài giảng đầy trách nhiệm.

Một người trẻ có thể bắt đầu bằng việc học tập, rèn luyện và sống tử tế.

Những việc ấy có thể rất nhỏ.

Nhưng lịch sử của Phan Ngọc Hiển cho chúng ta thấy rằng những điều lớn lao đôi khi bắt đầu từ chính những điều rất nhỏ.

Những hạt giống vẫn tiếp tục xanh

Có những người được nhớ đến bởi một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bởi một chiến thắng.

Còn Phan Ngọc Hiển, bên cạnh dấu ấn của Khởi nghĩa Hòn Khoai, còn được nhớ đến bởi hình ảnh một người thầy đã từng đi vào vùng đất xa xôi để gieo những hạt giống đầu tiên của niềm tin và lý tưởng.

Từ lớp học nhỏ năm nào, những hạt giống ấy lớn lên.

Từ Cây me Rạch Gốc, phong trào cách mạng được gây dựng.

Từ những thanh niên được giác ngộ, lực lượng cách mạng ngày càng trưởng thành.

Và từ Hòn Khoai, một dấu mốc lịch sử được ghi lại bằng máu và sự hy sinh.

Ngày 13/12/1940 sau này được chọn làm ngày truyền thống cách mạng của Đảng bộ, quân và dân tỉnh Cà Mau.

Thời gian có thể làm thay đổi cảnh vật.

Những lớp học cũ có thể không còn.

Những con người năm xưa có thể đã trở về với đất mẹ.

Nhưng những hạt giống của lý tưởng mà họ gieo xuống vẫn có thể tiếp tục xanh trong ký ức của các thế hệ.

Và có lẽ đó chính là điều đẹp nhất trong câu chuyện về người thầy giáo Phan Ngọc Hiển:

Ông bắt đầu bằng việc dạy những con người biết đọc chữ, nhưng cuối cùng đã để lại cho lịch sử một bài học lớn hơn – bài học về trách nhiệm của tuổi trẻ trước vận mệnh quê hương, đất nước.

Từ một lớp học nhỏ ở vùng đất cực Nam, một con người đã bước vào trang sử lớn của dân tộc.

Và câu chuyện ấy vẫn còn được kể hôm nay.

Để mỗi thế hệ trẻ khi nhìn về quá khứ không chỉ biết cúi đầu trước những người đã hy sinh, mà còn biết tự hỏi:

Mình sẽ gieo hạt giống gì cho ngày mai?