TỪ LỬA ĐẠN ĐẾN NGÀY NON SÔNG THỐNG NHẤT – QUÂN VÀ DÂN QUẢNG TRỊ (1972–1975)
Sau những tháng ngày chiến đấu vô cùng ác liệt trong năm 1972, quân và dân Quảng Trị bước vào chặng đường mới với những thử thách nặng nề nhưng cũng tràn đầy niềm tin vào ngày đất nước thống nhất. Chiến trường vừa trải qua những cuộc đụng độ quyết liệt, nhiều làng quê, ruộng đồng, đường sá, cầu cống và cơ sở dân sinh bị tàn phá, đời sống nhân dân gặp muôn vàn khó khăn. Tuy nhiên, ngay trong hoàn cảnh ấy, quân và dân Quảng Trị vẫn kiên cường bám đất, bám làng, khắc phục hậu quả chiến tranh, củng cố lực lượng và chuẩn bị cho những nhiệm vụ tiếp theo.
Trong những năm 1973 và 1974, mặc dù Hiệp định Paris được ký kết, chiến tranh tại Quảng Trị chưa thực sự chấm dứt. Các hoạt động quân sự và tranh chấp địa bàn vẫn diễn ra ở nhiều nơi. Quân và dân địa phương tiếp tục làm nhiệm vụ bảo vệ cơ sở, giữ vững địa bàn, nắm tình hình và phối hợp với các lực lượng vũ trang. Lực lượng dân quân, du kích tiếp tục canh gác, tuần tra, bảo vệ cán bộ, bảo vệ các khu dân cư và sẵn sàng chiến đấu khi có yêu cầu. Nhân dân vừa tham gia phục vụ chiến đấu, vừa khẩn trương khôi phục sản xuất, sửa chữa nhà cửa, khai hoang ruộng đất, khắc phục đường sá và từng bước ổn định cuộc sống sau những năm dài bị chiến tranh tàn phá.
Cùng với nhiệm vụ bảo vệ địa bàn, công tác khắc phục hậu quả chiến tranh được triển khai rộng rãi. Người dân tìm cách thu dọn những khu vực bị tàn phá, sửa chữa cầu đường, khôi phục ruộng đồng và xây dựng lại nhà cửa. Những người từng tham gia chiến đấu trở về cùng nhân dân lao động sản xuất, góp sức xây dựng lại quê hương. Các gia đình có người hy sinh, thương tật được quan tâm, chăm lo; những người bị thương trong chiến tranh tiếp tục được hỗ trợ để ổn định cuộc sống. Trong những năm tháng ấy, tinh thần đoàn kết của nhân dân càng được thể hiện rõ nét, bởi mỗi gia đình, mỗi thôn xóm đều hiểu rằng khôi phục cuộc sống cũng là một phần của nhiệm vụ cách mạng.
Bước sang năm 1975, tình hình chiến trường chuyển biến nhanh chóng. Những thắng lợi liên tiếp của quân và dân ta trên các chiến trường tạo nên thời cơ lịch sử để tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam. Quân và dân Quảng Trị tích cực chuẩn bị lực lượng, bảo đảm giao thông, vận chuyển lương thực, thuốc men và các nhu yếu phẩm phục vụ chiến đấu. Lực lượng dân quân, du kích, bộ đội địa phương cùng nhân dân nắm tình hình, bảo vệ cơ sở, giữ các tuyến đường và sẵn sàng phối hợp với lực lượng chủ lực khi có lệnh.
Khi cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 diễn ra, quân và dân Quảng Trị cùng cả nước bước vào thời khắc quyết định. Các lực lượng vũ trang phối hợp tiến công, mở rộng vùng giải phóng; nhân dân tích cực tham gia vận chuyển, dẫn đường, bảo đảm hậu cần, chăm sóc thương binh và bảo vệ cơ sở. Những con đường từng bị bom đạn cày xới lại trở thành tuyến vận chuyển phục vụ cuộc tiến công. Những người dân từng chịu cảnh sơ tán, ly tán nay trở về quê hương, cùng các lực lượng cách mạng tiếp quản địa bàn và giữ gìn an ninh trật tự.
Tháng 4 năm 1975, miền Nam được giải phóng, đất nước hoàn toàn thống nhất. Đối với quân và dân Quảng Trị, ngày đất nước thống nhất là thành quả của nhiều năm tháng chiến đấu và hy sinh. Từ những người lính trực tiếp chiến đấu đến dân quân du kích, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và những người dân âm thầm phục vụ phía sau, mỗi người đều góp một phần sức lực vào thắng lợi chung. Có người trở về sau chiến tranh với thương tật trên cơ thể; có người trở về với những ký ức không thể nào quên; và có những người mãi mãi nằm lại trên quê hương, để lại tuổi trẻ cho đất nước.
Sau ngày thống nhất, nhiệm vụ của quân và dân Quảng Trị chuyển từ chiến đấu sang khắc phục hậu quả chiến tranh và xây dựng cuộc sống mới. Những người lính trở về với gia đình, người dân bắt tay vào khai hoang, phục hồi sản xuất, sửa chữa nhà cửa, đường sá và trường học. Từ những vùng đất đầy hố bom, những làng quê từng chịu nhiều mất mát từng bước hồi sinh. Những ký ức đau thương được gìn giữ như một phần của lịch sử, đồng thời trở thành động lực để các thế hệ sau xây dựng quê hương ngày càng tốt đẹp hơn.
Giai đoạn 1972–1975 là chặng đường đặc biệt trong lịch sử Quảng Trị, nối liền từ những năm tháng khốc liệt của chiến trường đến ngày non sông thu về một mối. Những hy sinh của quân và dân Quảng Trị đã góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của dân tộc. Hôm nay, khi quê hương đã bước sang một thời kỳ phát triển mới, mỗi người càng thêm trân trọng giá trị của hòa bình, ghi nhớ công lao của các anh hùng liệt sĩ và những người đã cống hiến cho đất nước. Đó cũng là trách nhiệm để thế hệ hôm nay tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, đoàn kết, sáng tạo, chung sức xây dựng Quảng Trị ngày càng giàu đẹp, văn minh và phát triển.
