TỪ MÊ LINH ĐẾN LŨY LÂU – HÀNH TRÌNH CỦA MỘT NGỌN CỜ KHỞI NGHĨA

Nếu muốn tìm một hình ảnh tiêu biểu cho sức mạnh của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, có lẽ không gì thích hợp hơn hình ảnh một ngọn cờ từ Mê Linh lan rộng ra khắp các vùng đất của người Việt.

Mê Linh không chỉ là quê hương gắn với Trưng Trắc và Trưng Nhị. Sau thắng lợi của cuộc khởi nghĩa, nơi đây còn trở thành trung tâm chính trị của chính quyền do Trưng Trắc đứng đầu. Đền thờ Hai Bà Trưng tại Hạ Lôi ngày nay được xây dựng trên vùng đất gắn với ký ức lịch sử về Hai Bà và triều Trưng. Theo Cục Di sản văn hóa, đây là nơi thờ Trưng Trắc, Trưng Nhị cùng thân phụ, thân mẫu Hai Bà và nhiều tướng lĩnh tham gia cuộc khởi nghĩa.

Nhưng trước khi trở thành một trung tâm lịch sử, Mê Linh là nơi khởi nguồn của một quyết định lớn.

Đầu thế kỷ I, vùng đất Giao Chỉ nằm dưới sự cai trị của nhà Đông Hán. Chính quyền đô hộ tổ chức bộ máy cai trị và áp đặt các chính sách khiến đời sống người dân bản địa gặp nhiều khó khăn. Trong xã hội lúc đó, các thủ lĩnh địa phương vẫn giữ vai trò quan trọng. Sự bất mãn với chính quyền đô hộ dần tích tụ. Khi điều kiện xuất hiện, các lực lượng chống đối có cơ hội liên kết với nhau.

Trưng Trắc xuất thân từ dòng Lạc tướng Mê Linh, còn Trưng Nhị là người cùng bà chia sẻ cuộc đời và sự nghiệp. Truyền thống lịch sử ghi nhận hai bà có võ nghệ và bản lĩnh. Trưng Trắc kết hôn với Thi Sách, con trai Lạc tướng Chu Diên. Việc hai gia đình có vị thế ở hai địa phương khác nhau cũng cho thấy mối liên hệ giữa các lực lượng địa phương trước khi cuộc khởi nghĩa bùng nổ.

Khi Trưng Trắc và Trưng Nhị phất cờ khởi nghĩa vào năm 40, điều đặc biệt không nằm ở việc hai bà đơn độc đứng lên. Điều đặc biệt nằm ở chỗ lời hiệu triệu ấy nhận được sự hưởng ứng rộng lớn.

Theo các nguồn lịch sử, nghĩa quân từ nhiều nơi kéo về tụ nghĩa. Cuộc nổi dậy nhanh chóng vượt khỏi phạm vi Mê Linh, lan sang các quận huyện khác. Có nguồn tư liệu ghi nhận phong trào được hưởng ứng ở Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố và nhiều khu vực khác. Con số 65 thành thường được các tài liệu lịch sử Việt Nam sử dụng để thể hiện quy mô thắng lợi của cuộc khởi nghĩa.

Một trong những mục tiêu quan trọng là Luy Lâu. Đây là trung tâm cai trị của nhà Đông Hán ở Giao Chỉ. Khi nghĩa quân tiến công và giành thắng lợi, bộ máy cai trị của nhà Hán ở khu vực này bị đánh đổ. Tô Định, viên thái thú của nhà Đông Hán, phải chạy về phương Bắc. Thắng lợi ấy cho thấy sức mạnh của phong trào khi các lực lượng địa phương cùng hướng về một mục tiêu chung.

Nhưng chiến thắng không phải là điểm kết thúc.

Sau khi giành quyền kiểm soát, Trưng Trắc được suy tôn làm vua, đóng đô ở Mê Linh. Điều đó có nghĩa là cuộc khởi nghĩa không dừng lại ở việc đánh đuổi một số quan lại. Hai bà đã xây dựng một chính quyền tự chủ trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt. Nền độc lập ấy tồn tại trong khoảng ba năm trước khi nhà Đông Hán tổ chức cuộc đàn áp quy mô lớn.

Năm 42, Mã Viện được nhà Hán sai sang đàn áp. Quân đội của Hai Bà Trưng phải đối mặt với lực lượng mạnh hơn. Các trận đánh diễn ra ác liệt. Nghĩa quân chống trả quyết liệt nhưng dần phải rút lui. Những địa danh như Lãng Bạc, Cổ Loa và Cấm Khê gắn với giai đoạn cuối của cuộc chiến. Cuối cùng, năm 43, cuộc khởi nghĩa thất bại về mặt quân sự.

Nếu chỉ nhìn vào kết quả, có thể nói Hai Bà Trưng đã thất bại sau gần ba năm. Nhưng lịch sử không chỉ được đo bằng việc một cuộc chiến kết thúc như thế nào. Lịch sử còn được đo bằng những gì cuộc chiến ấy để lại.

Hai Bà Trưng đã để lại một tiền lệ đặc biệt: trong thời kỳ Bắc thuộc, người Việt hoàn toàn có thể tập hợp lực lượng, giành lại quyền tự chủ và xây dựng một chính quyền của mình. Quan trọng hơn, hai người đứng đầu phong trào ấy là phụ nữ.

Điều đó tạo nên một dấu ấn rất đặc biệt trong lịch sử dân tộc.

Từ Mê Linh, ngọn cờ khởi nghĩa đã đi qua những vùng đất rộng lớn. Có nơi nghĩa quân thắng trận, có nơi phải đối mặt với lực lượng mạnh hơn. Có lúc chiến thắng tưởng như đã nằm trong tay, rồi vài năm sau lại phải chiến đấu để bảo vệ nền độc lập vừa giành được. Nhưng dù cuộc chiến kết thúc, biểu tượng của nó vẫn còn.

Ngày nay, khi các lễ hội và hoạt động tưởng niệm Hai Bà Trưng được tổ chức, người dân không chỉ nhớ về một trận đánh xa xưa. Họ nhớ về một thời điểm mà người Việt đã đứng lên tự quyết định vận mệnh của mình. Năm 2025, lễ kỷ niệm 1.985 năm khởi nghĩa Hai Bà Trưng tại Mê Linh tiếp tục nhấn mạnh giá trị của cuộc khởi nghĩa như một biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí quật cường.

Mê Linh hôm nay đã trở thành một vùng đất hiện đại. Nhưng phía sau những con đường, những làng quê và cuộc sống bình yên là một ký ức rất cổ xưa: ký ức về hai người phụ nữ đã biến nơi đây thành điểm xuất phát của một trong những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất thời Bắc thuộc.

Ngọn cờ năm xưa đã không còn trong tay người cầm cờ. Nhưng tinh thần của nó vẫn còn trong ký ức dân tộc.