TỪ MỘT CHUYẾN ĐÒ TRÊN DÒNG THẠCH HÃN

TỪ MỘT CHUYẾN ĐÒ TRÊN DÒNG THẠCH HÃN

Có những dòng sông đi qua năm tháng, mang theo phù sa bồi đắp những bờ bãi bình yên. Nhưng cũng có những dòng sông mang trong mình ký ức của một thời đất nước đi qua chiến tranh. Dòng Thạch Hãn là một dòng sông như thế.

Tôi từng nghĩ chiến tranh là những trang sách lịch sử với những con số, những trận đánh và những mốc thời gian. Nhưng khi đọc câu chuyện về bà Nguyễn Thị Thu – một nữ du kích từng chèo đò đưa bộ đội vượt sông Thạch Hãn trong 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 – tôi nhận ra rằng phía sau những trang sử ấy là những con người bằng xương bằng thịt, cũng từng có tuổi trẻ, có tình yêu, có gia đình và những ước mơ riêng. Chính những con người bình dị ấy đã góp phần làm nên lịch sử của dân tộc.

Năm 1972, khi cuộc chiến ở Quảng Trị diễn ra ác liệt, bà Nguyễn Thị Thu mới 17 tuổi. Ở cái tuổi mà hôm nay nhiều người trẻ vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường, bà đã tham gia lực lượng du kích địa phương. Khi ấy, bà và ông Nguyễn Câu mới chỉ làm lễ dạm ngõ, chưa kịp tổ chức đám cưới. Chiến tranh đến, người đi vào Nam, người ở lại. Bà Thu cùng bố chồng ở lại bên dòng Thạch Hãn, dùng chiếc đò của gia đình để đưa bộ đội vượt sông, tiếp cận Thành cổ Quảng Trị.

Những chuyến đò ấy không hề bình yên. Ban ngày, máy bay và bom đạn liên tục oanh tạc. Những chuyến đò thường phải thực hiện trong đêm. Giữa màn đêm dày đặc, ánh sáng duy nhất đôi khi chỉ là những tia chớp lóe lên từ bom đạn. Trong hoàn cảnh ấy, chiếc đò nhỏ trở thành phương tiện đưa những người lính trẻ vượt qua dòng sông để tiến vào chiến trường.

Điều khiến tôi ám ảnh nhất trong câu chuyện ấy không phải là những con số của một trận chiến, mà là hình ảnh những người lính tuổi đời chỉ khoảng 18, 20. Họ là những sinh viên đang học tập ở Hà Nội, những người trẻ lẽ ra có thể đang sống những ngày tháng bình thường của tuổi thanh xuân. Nhưng chiến tranh khiến họ phải gác lại sách vở, khoác lên mình màu áo lính và lên đường.

Bà Thu kể rằng con đò của bà đã đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông, nhưng rất nhiều người trong số họ đã không trở về. Có những chiến sĩ bị thương nặng, vừa được đưa đến bờ đã hy sinh. Trong ký ức của bà, tiếng gọi “mẹ ơi” của những người lính trẻ vẫn còn đó dù hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Tôi nghĩ mãi về hai tiếng “mẹ ơi” ấy.

Có lẽ trong khoảnh khắc cận kề giữa sự sống và cái chết, người ta không còn nghĩ đến những điều lớn lao. Người lính trẻ cũng chỉ là một người con nhớ mẹ. Một người vừa mới rời khỏi giảng đường, một người chưa kịp sống hết tuổi trẻ của mình. Và cũng chính từ những con người rất đỗi bình thường ấy, chúng ta hôm nay mới có thể được sống trong một đất nước hòa bình.

Câu chuyện càng khiến tôi xúc động khi biết rằng 46 năm sau, bà Thu đã gặp lại một người chiến sĩ năm xưa. Ông Phạm Hùng, một cựu chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị, sau khi nhìn thấy hình ảnh về người đưa đò trên truyền hình đã nhớ lại cô gái du kích năm nào và quyết tâm tìm gặp. Một cuộc gặp gỡ sau gần nửa thế kỷ, giữa một người phụ nữ tóc đã bạc và một người lính năm xưa nay cũng đã trở thành một cụ ông. Thời gian đã thay đổi tất cả, nhưng ký ức về những chuyến đò năm ấy vẫn còn.

Có lẽ điều đặc biệt nhất của câu chuyện không nằm ở việc bà Thu đã làm một điều gì đó thật lớn lao. Bà chỉ chèo một chiếc đò nhỏ trên dòng sông quê mình. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, một chuyến đò bình thường lại mang theo sinh mạng của những người lính, mang theo niềm hy vọng về một ngày đất nước được hòa bình.

Nhìn lại câu chuyện ấy từ hôm nay, tôi càng hiểu rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có. Đằng sau hai chữ “hòa bình” là tuổi trẻ của biết bao con người đã gửi lại chiến trường. Là những gia đình chờ đợi. Là những người mẹ mất con. Là những người vợ chưa kịp có một đám cưới trọn vẹn. Là những người lính ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ và không có cơ hội trở về.

Vậy thế hệ trẻ hôm nay phải làm gì trước những hy sinh ấy?

Chúng ta không sống trong thời chiến nên không cần phải cầm súng ra trận như thế hệ cha anh. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta không có trách nhiệm với đất nước. Trách nhiệm của người trẻ hôm nay trước hết là biết trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã hy sinh để bảo vệ hòa bình ấy. Đó còn là trách nhiệm học tập, rèn luyện, sống có lý tưởng, có kỷ luật và biết đóng góp cho cộng đồng bằng khả năng của mình.

Tôi nghĩ, biết ơn không chỉ là xúc động khi nghe một câu chuyện chiến tranh hay thắp một nén hương trước một nghĩa trang liệt sĩ. Biết ơn còn là không để những ký ức ấy bị lãng quên. Là tìm hiểu lịch sử thay vì thờ ơ với lịch sử. Là biết mình đang được sống trong một cuộc sống mà thế hệ trước đã phải đánh đổi rất nhiều mới có được.

Và quan trọng hơn, người trẻ cần biết sống sao cho tuổi trẻ của mình có ý nghĩa. Thế hệ trước đã dùng tuổi trẻ để bảo vệ Tổ quốc trong những năm tháng khốc liệt nhất. Thế hệ hôm nay có thể dùng tuổi trẻ để học tập, sáng tạo, lao động, cống hiến và xây dựng quê hương. Mỗi người có một cách đóng góp khác nhau, nhưng điểm chung là không sống hoài, sống phí những năm tháng mà mình đang có.

Dòng Thạch Hãn hôm nay có lẽ vẫn chảy như bao dòng sông khác. Nước sông vẫn trôi, những chuyến đò vẫn có thể qua lại trong bình yên. Nhưng dưới dòng nước ấy là một phần ký ức của dân tộc. Có những người đã đi qua dòng sông và không bao giờ trở lại. Có một cô gái 17 tuổi đã dành những ngày tháng tuổi trẻ của mình cho những chuyến đò trong bom đạn. Và có những người, sau hơn nửa thế kỷ, vẫn nhớ về nhau như một phần không thể mất của cuộc đời.

Tôi không biết mình sẽ làm được điều gì thật lớn lao cho đất nước. Nhưng sau khi đọc câu chuyện về bà Nguyễn Thị Thu, tôi hiểu rằng thế hệ trẻ hôm nay không nhất thiết phải làm những điều phi thường. Điều quan trọng là phải biết trân trọng những gì mình đang có, sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội, không ngừng học tập và cố gắng trở thành một người có ích.

Bởi những người trẻ năm xưa đã trao lại cho chúng ta một đất nước hòa bình. Còn chúng ta – những người trẻ của hôm nay – có trách nhiệm trao lại cho thế hệ mai sau một đất nước tốt đẹp hơn.

Và có lẽ, đó cũng là cách thiết thực nhất để chúng ta trả lời những chuyến đò năm nào trên dòng Thạch Hãn: không quên, biết ơn và tiếp tục sống một tuổi trẻ xứng đáng với những người đã đi qua thời hoa lửa.