Từ một cuốn sổ đến hàng triệu trái tim: hành trình nhật ký Nguyễn Văn Thạc

Từ một cuốn sổ đến hàng triệu trái tim: hành trình nhật ký Nguyễn Văn Thạc

NHÂN VẬT: Nguyễn Văn Thạc     |     MỐC TƯ LIỆU: 2005

Có những trang giấy được viết để một người nhớ ngày hôm nay, rồi bất ngờ trở thành di sản cho rất nhiều người của ngày mai. Nhật ký Nguyễn Văn Thạc là câu chuyện như thế: cuốn sổ được giữ trong gia đình nhiều năm trước khi đến với bạn đọc rộng rãi.

Nguyễn Văn Thạc nhập ngũ năm 1971, ghi nhật ký về đời sống người lính và những suy nghĩ của tuổi trẻ. Trước khi ra chiến trường, anh gửi lại cuốn sổ. Anh hy sinh năm 1972, còn trang viết tiếp tục ở bên người thân như một phần rất riêng của gia đình.

Năm 2005, cuốn nhật ký được công bố với tên “Mãi mãi tuổi hai mươi”. Báo Tuổi Trẻ đã đăng những câu chuyện của người biên tập và người thân để giúp bạn đọc biết thêm hành trình tư liệu từ bản thảo viết tay đến cuốn sách. Việc xuất bản không làm thay đổi quá khứ, nhưng đưa lời của một người đã khuất tới những bạn trẻ chưa từng gặp anh.

Một bức ảnh, cuốn sổ hoặc đồ vật còn lại sau chiến tranh thường rất nhỏ, nhưng khoảng đời nó lưu giữ lại vô cùng lớn. Khi tìm hiểu Nguyễn Văn Thạc, em càng thấy rõ sự khác biệt giữa đọc lại lời kể qua trí nhớ và nhìn thấy vật chứng có niên đại, nguồn gốc. Kỷ vật đáng quý không phải vì lúc nào cũng nguyên vẹn, mà vì đã vượt qua bao lần chuyển nhà, thay đổi của xã hội và nỗi đau riêng của gia đình để được trao lại cho người khác tìm hiểu.

Theo em, điều xúc động nhất không chỉ là những câu chữ được in đẹp. Đó còn là hành động nhiều năm âm thầm bảo quản cuốn sổ để ngày sau vẫn có thể đọc được nét chữ thật. Gia đình, người sưu tầm, biên tập viên và nhà xuất bản đều góp phần trao lại ký ức.

Có thể có nhiều người cùng kể về Nguyễn Văn Thạc, nhưng không phải nguồn nào cũng có giá trị như nhau. Một bài phỏng vấn nhân chứng, hồ sơ bảo tàng hoặc tài liệu cơ quan lưu trữ cho phép kiểm tra chi tiết tốt hơn một bài đăng không ghi xuất xứ. Vì thế, chúng em ưu tiên nguồn chính thống, đọc toàn bộ ngữ cảnh trước khi chọn chi tiết đưa vào bài. Giữ cho câu chuyện chính xác cũng là giữ gìn danh dự của những người được tưởng nhớ.

Từ câu chuyện ấy, em muốn biết gia đình mình đang giữ những tấm ảnh hay lá thư nào của ông bà. Việc hỏi chuyện người thân một cách tôn trọng có thể giúp chúng em hiểu lịch sử không chỉ ở bảo tàng xa xôi.

Đọc xong tư liệu về Nguyễn Văn Thạc, em nhận thấy cảm xúc của mình có cả tự hào lẫn nỗi buồn. Tự hào vì đã có nhiều người dám nhận phần việc khó khăn; buồn vì chiến tranh lấy đi những tuổi trẻ và để lại mất mát cho gia đình. Hai cảm xúc ấy không hề trái ngược. Chúng nhắc em rằng tưởng nhớ một con người cũng là biết trân trọng sự sống, biết gìn giữ tình bạn và không xem nhẹ giá trị của hòa bình.

Những người cùng thời với Nguyễn Văn Thạc có thể đã kể về hoàn cảnh rất khó hình dung đối với tuổi học trò hiện nay. Vì vậy, khi trình bày trước lớp, em muốn giải thích thêm các từ ngữ như đơn vị, địa danh, nhiệm vụ và mốc thời gian thay vì đọc lướt qua. Một bản đồ nhỏ, dòng thời gian hay thẻ hiện vật có thể giúp mọi người đặt các chi tiết đúng chỗ. Khi hiểu bối cảnh, chúng em mới cảm nhận được ý nghĩa của hành động một cách công bằng.

Chi đội sẽ thực hiện dự án “Kỷ vật kể chuyện” với sự đồng ý của gia đình, ghi đúng người cung cấp, ngày tháng và phân biệt rõ lời kể gia đình với thông tin đã được kiểm chứng bằng tài liệu.

Liên đội có thể dành một buổi sinh hoạt để mỗi nhóm giới thiệu một tư liệu liên quan đến Nguyễn Văn Thạc, nói rõ người viết, ngày công bố và lý do mình tin cậy nguồn đó. Sau phần giới thiệu, các nhóm cùng đặt câu hỏi, bổ sung thông tin và chọn một hành động cụ thể phù hợp lứa tuổi: đọc sách, giúp bạn, giữ lời hứa với tập thể hoặc tham gia hoạt động đền ơn đáp nghĩa do nhà trường tổ chức. Bài học sẽ đọng lại lâu hơn khi đi cùng một việc làm.

TƯ LIỆU THAM KHẢO & ẢNH MINH HỌA CẦN BỔ SUNG

[1] tuoitre.vn — mở bài tư liệu gốc

[2] tuoitre.vn — mở bài tư liệu gốc