TỪ "NGÀY THỀ ĐỘC LẬP" ĐẾN TRÁI TIM NHÀ SỬ HỌC

NGÀY 2/9/1945 QUA KÝ ỨC CẬU BÉ 10 TUỔI LÊ VĂN LAN: TỪ "NGÀY THỀ ĐỘC LẬP" ĐẾN TRÁI TIM NHÀ SỬ HỌC

Đối với nhà sử học Lê Văn Lan, buổi chiều ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình là một cột mốc định mệnh thay đổi cuộc đời ông. Khi ấy, ông mới là một cậu bé lên mười, chưa hề biết rằng mình đang đứng giữa một bước ngoặt vĩ đại của dân tộc. Những hiểu biết sâu sắc và sự xúc động về mặt khoa học chỉ đến sau này khi ông dấn thân vào con đường nghiên cứu. Nhưng trong tâm trí đứa trẻ năm đó, ngày Lễ Độc lập vẫn vẹn nguyên những mảng màu rực rỡ và những chi tiết vô cùng hồn nhiên.

Biển người rực đỏ và cái nắng như đổ lửa

Chiều ngày mùng 2 tháng 9 năm đó, bầu trời Hà Nội trong vắt, nắng vàng rực rỡ nhưng oi ả vô cùng. Cậu bé Lê Văn Lan được mẹ và chị gái dắt tay hòa vào dòng người cuồn cuộn đổ về phía Quảng trường Ba Đình.

Đó là một không gian mênh mông, rợp trời cờ đỏ sao vàng và các loại biểu ngữ. Vì thời tiết quá nóng, ba mẹ con ông chen chúc dưới một bóng râm nhỏ của bụi cây ven quảng trường để vừa tránh nắng, vừa hồi hộp ngóng về phía lễ đài. Xung quanh ông, hàng chục vạn người dân từ khắp các ngả đường, người mặc áo dài, người mặc quần soóc, ai nấy đều hừng hực một khí thế chưa từng có.

Tiếng hô vang dậy và ý nghĩa của "Ngày thề"

Đúng 14 giờ, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các thành viên Chính phủ lâm thời bước lên lễ đài, cả quảng trường như bùng nổ trong tiếng reo hò. Trong ký ức non nớt của một đứa trẻ, hình ảnh vị lãnh tụ hiện ra xa xa nhưng giọng nói qua hệ thống loa phóng thanh thì vô cùng trầm ấm, rõ ràng.

Nhà sử học Lê Văn Lan nhớ lại, khoảnh khắc thiêng liêng nhất không chỉ là lúc Bác đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, mà chính là lúc hàng vạn con người cùng đồng thanh cất tiếng hô vang lời thề giữ vững quyền tự do. Ông chia sẻ: “Chính vì thế, ngày ấy ban đầu được người dân gọi là Ngày thề độc lập, về sau mới chính thức trở thành ngày Quốc khánh”. Đó là lời thề đồng lòng của cả một dân tộc vừa rũ bùn đứng dậy tự giải phóng chính mình.

Những chi tiết hồn nhiên của tuổi thơ

Bên cạnh bầu không khí trang nghiêm, ký ức của cậu bé 10 tuổi năm ấy vẫn có những góc nhìn vô cùng ngây thơ. Giữa lúc hàng vạn người đang chăm chú lắng nghe, đứa trẻ Lê Văn Lan lại bị thu hút bởi những điều rất giản dị xung quanh: tiếng sột soạt của những tà áo, bước chân dịch chuyển của dòng người né nắng dưới bóng cây, hay ánh mắt lấp lánh đầy hy vọng của người mẹ và người chị đi cùng. Chính sự hòa quyện giữa cái vĩ đại của lịch sử và cái bình dị của đời sống đã làm cho ký ức ấy sống động, không bao giờ phai nhạt.

Sứ mệnh của một nhân chứng sống

Trải qua nhiều thập kỷ, cậu bé đứng dưới bụi cây ngày nào đã trở thành một trong những nhà sử học hàng đầu Việt Nam. Mỗi dịp tháng 9 về, khi lật mở lại những trang tư liệu cũ, ông lại như được sống lại buổi chiều mùa thu năm 1945 ấy. Đối với ông, việc có mặt tại Quảng trường Ba Đình ngày đó không chỉ là sự may mắn, mà còn là một cơ duyên lịch sử, tiếp thêm ngọn lửa đam mê để ông cống hiến trọn đời cho việc nghiên cứu và gìn giữ dòng chảy lịch sử của dân tộc