Từ người đào địa đạo Phú Thọ Hòa đến vị tướng sống sót sau trận phục kích đẫm máu trên sông Vàm Cỏ

Lê Văn Dọn sinh ngày 10/7/1925 tại làng Phú Thọ Hòa, tỉnh Gia Định (nay thuộc phường Phú Thọ Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh). Sinh ra trong bối cảnh đất nước còn chìm dưới ách thống trị của thực dân, ông sớm tham gia các phong trào yêu nước và cách mạng.

Tháng 5/1945, ông gia nhập Thanh niên Cứu quốc và tích cực tham gia phong trào đấu tranh giành chính quyền tại khu vực Gò Vấp – Hóc Môn trong những ngày sôi động của Cách mạng Tháng Tám. Năm 1946, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, chính thức bước vào con đường hoạt động cách mạng chuyên nghiệp.

Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, Lê Văn Dọn gia nhập Vệ quốc đoàn và trực tiếp tham gia chiến đấu trên nhiều mặt trận ở vùng ven Sài Gòn như Gò Vấp, Hóc Môn và các địa bàn lân cận.

Năm 1947, cùng đồng chí Lâm Quốc Đăng và nhiều cán bộ, chiến sĩ khác, ông tham gia xây dựng Địa đạo Phú Thọ Hòa. Công trình này được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá là hệ thống địa đạo quân sự đầu tiên ở Nam Bộ, ra đời trước cả hệ thống địa đạo Củ Chi nổi tiếng sau này.

Địa đạo không chỉ là nơi trú ẩn, cất giấu vũ khí mà còn là căn cứ chiến đấu quan trọng của lực lượng kháng chiến trong những năm đầu chống thực dân Pháp.

Bước sang thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Tám Lê Thanh tiếp tục là một trong những cán bộ chủ chốt tham gia xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam.

Ông trực tiếp tham gia chỉ huy nhiều trận đánh lớn như Minh Thạnh, Dầu Tiếng và đặc biệt là trận Tua Hai đầu năm 1960. Đây được xem là một trong những chiến thắng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phong trào cách mạng miền Nam.

Chiến thắng Tua Hai đã giúp lực lượng cách mạng thu được số lượng lớn vũ khí, trang bị quân sự, tạo điều kiện thuận lợi cho phong trào Đồng Khởi bùng nổ và lan rộng trên khắp miền Nam.

Cũng trong năm 1960, ông tham gia ban lãnh đạo lâm thời của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Từ đây, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Trung đoàn trưởng Đoàn 180 An ninh vũ trang miền Nam, Phó Tư lệnh kiêm Chính ủy Phân khu 1, Chính ủy Quân khu Sài Gòn – Gia Định, Chỉ huy trưởng lực lượng An ninh vũ trang miền Nam, Phó Tư lệnh Công an Nhân dân Vũ trang, Phó Tư lệnh Quân khu 7 và Phó Tư lệnh Bộ đội Biên phòng.

Một trong những sự kiện đặc biệt nhất trong cuộc đời quân ngũ của ông diễn ra vào cuối năm 1969.

Khi đang cùng Chính ủy Hoàng Minh Đạo vượt sông Vàm Cỏ Đông để về Trung ương Cục miền Nam dự họp, đoàn công tác bất ngờ rơi vào trận phục kích của Hải quân Mỹ.

Trong đêm tối, cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt. Các xuồng chở cán bộ, chiến sĩ liên tiếp bị hỏa lực đối phương bắn trúng. Nhiều chiến sĩ và cán bộ cấp cao đã anh dũng hy sinh, trong đó có nhà tình báo nổi tiếng Hoàng Minh Đạo.

Giữa tình thế hết sức hiểm nghèo, Tám Lê Thanh là vị chỉ huy duy nhất thoát khỏi trận phục kích ấy. Việc sống sót sau trận đánh được nhiều đồng đội xem là một điều kỳ diệu giữa chiến tranh.

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, ông tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng trong lực lượng vũ trang.

Trên các cương vị công tác, ông tham gia xây dựng hệ thống đồn biên phòng khu vực phía Nam, chỉ đạo công tác bảo vệ biên giới Tây Nam, góp phần tổ chức lực lượng đấu tranh chống các cuộc tấn công của tập đoàn Khmer Đỏ, đồng thời tham gia xây dựng lực lượng Bộ đội Biên phòng trong những năm đầu sau chiến tranh.

Năm 1991, ông được phong quân hàm Trung tướng.

Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng và chiến đấu, Trung tướng Lê Văn Dọn được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Quân công các hạng, Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến chống thực dân Pháp, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Năm 2015, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân nhằm ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc của ông đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc.

Ngày 11/3/2006, Trung tướng Lê Văn Dọn từ trần tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 81 tuổi.

Cuộc đời của ông là hành trình gắn liền với nhiều chặng đường lịch sử quan trọng của Nam Bộ và đất nước, từ những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, xây dựng địa đạo Phú Thọ Hòa, tham gia lãnh đạo phong trào Đồng Khởi cho đến công cuộc bảo vệ biên giới và xây dựng lực lượng vũ trang sau ngày đất nước thống nhất.

Tên tuổi Trung tướng Tám Lê Thanh mãi là biểu tượng của lòng trung thành với cách mạng, bản lĩnh của người chỉ huy trận mạc và tinh thần cống hiến trọn đời vì độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam.

Nguyên Trực (tổng hợp)