Từ người “đưa quân” thành người “tìm đường”

Gần 44 năm sau ngày đất nước thống nhất, đến giờ, dù ở độ tuổi đã bên kia sườn dốc cuộc đời, những cựu thanh niên xung phong, dân quân thanh niên xung phong ngày nào vẫn tiếp tục làm việc của “người chỉ đường” cho người nhà của các liệt sĩ.

Bà Phan Thị Diệp (65 tuổi) trẻ nhất trong Hội cựu dân quân làng Long Đại kể, năm 1972, địch bắn trúng khẩu đội pháo 57. Một khẩu đội hy sinh cả năm đồng chí, một khẩu đội khác cũng bị bom văng trúng, hất văng cả năm chiến sĩ ra xa, bị thương. Dân quân thanh niên xung phong Long Đại đã chăm sóc, vận chuyển các đồng chí để chờ máy bay đưa họ ra Bắc để dưỡng thương.

“Đồng chí Phong (quê Hải Phòng) vì muốn tiếp tục đi chiến đấu nên đã quay trở lại. Dọc đường đi, anh hỏi thăm tên tuổi, nhà của tôi và đã tìm về thôn Long Đại. Do đơn vị anh bị bom đạn chết hết, pháo đã bị trúng bom vỡ tan nên anh nán lại Long Đại để chờ pháo từ bắc chuyển vào”, bà Diệp kể.

Không lâu sau khi nhận bàn giao pháo để lên đường, anh Phong đã hy sinh. “Nếu anh ấy chịu ra bắc thì đã sống”, bà Diệp lén lau nước mắt.

Trong những lá thư gửi về quê nhà, anh Phong có kể về o thanh niên xung phong tên Diệp với tất cả sự yêu thương trìu mến. Lần theo địa chỉ của lá thư, 15 năm sau, gia đình đồng chí Phong đã tìm về Long Đại gặp bà Diệp với một tâm nguyện được thắp nén hương tưởng nhớ tại chính nơi đồng chí đã ngã xuống. “Chúng tôi nhớ hết vị trí các đồng chí đã nằm lại ở mảnh đất Long Đại, Hiền Ninh này và cũng tận tay chôn cất các anh nguyên vẹn”, bà Diệp kể.

Sau giải phóng, nhiều người tìm về Long Đại. Những chiến sĩ năm nào về thăm các mệ, các o đã từng thổi cháo, đào hầm, chăm nuôi trong những ngày tháng gian khổ. Và giờ đây, những thân nhân của các liệt sĩ năm nào, cũng vẫn hằng năm tìm về để các mẹ, các o với người dân làng Long Đại. Nhiều người đã gọi các mẹ là mẹ của mình để phụng dưỡng khi còn sống và hương khói khi đã khuất.

60 năm sau khi Mỹ ném quả bom đầu tiên bắn phá miền Bắc bến phà Long Đại, Quảng Bình, những con người nơi đây giờ đã bước sang tuổi xế chiều, người mất, người còn, người thương tật. Cũng như bà Diệp, bà Thuật… các bà ở đây mỗi năm lại đi thắp hương cho các anh linh Anh hùng liệt sĩ tại nghĩa trang ba lần vào các dịp Tết Nguyên đán, 27-7 và 2-9. Họ thuộc hết tên các liệt sĩ nằm tại đây, để tiếp tục làm người chỉ đường cho thân nhân của họ.

Chiến tranh đã lùi xa, nhiều người đã khuất núi, nhưng người còn sống thì có người được hưởng chế độ, có người không. Cụ Thỉ (78 tuổi) chỉ vào bà Tuất (65 tuổi) và bà Diệp (65 tuổi) và bảo, cũng như hai o này, ở làng Long Đại, còn khoảng 20 cựu dân quân thanh niên xung phong hiện chưa có chế độ, chỉ bởi vì tình nguyện đi làm thanh niên xung phong, dân quân thanh niên xung phong khi chưa đủ 18 tuổi. “Không ít thiếu niên quân quả cảm của làng Long Đại chúng tôi xung phong đi làm cách mạng khi chỉ mới 15-16 tuổi như bà Tuất, bà Diệp giờ đây rất thiệt thòi khi chưa được Nhà nước công nhận, ghi công tặng thưởng Huân chương chống Mỹ”, cụ Thỉ chia sẻ.

Người dân Long Đại cũng có nguyện vọng được tôn tạo lại các di tích lịch sử đình làng đã bị bắn phá dữ dội trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Họ cũng đã chờ đợi suốt nửa thế kỷ qua, được lập một di tích lịch sử mang tên “Bến đưa quân” tại điểm đưa bộ đội qua sông ở bến phà Long Đại, để nhắc nhở với con cháu của Long Đại về một thời chiến đấu quả cảm, gan dạ ở chiến tuyến, vững vàng ở hậu phương của thế hệ cha ông.

Và một điều khao khát lớn lao vẫn hằn sâu trong tâm trí của những cựu thanh niên xung phong, dân quân thanh niên xung phong anh hùng năm nào là trong những năm tháng cuối đời, họ được một lần ra thăm Lăng Bác, để được báo công với Người về chiến công của những người con Long Đại đã kiên trung bám làng, nuôi quân, bảo đảm thông suốt con đường huyết mạch vận tải Bắc - Nam được trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ.