Từ người lính trẻ đến người chính trị viên

Chú sinh tháng 3 năm 1941, là con ông Phan Văn Tình và bà Đặng Thị Trân, quê ở Giai Lạc, Nghệ An. Trước khi nhập ngũ, chú từng làm công nhân nông trường. Cuộc sống của một thanh niên thời ấy có lẽ gắn với lao động và gia đình, với những công việc quen thuộc nơi quê nhà. Nhưng đất nước bước vào những năm tháng chiến tranh, nhiều thanh niên phải tạm gác lại cuộc sống riêng để lên đường. Tháng 2 năm 1960, chú cũng trở thành một trong những người trẻ khoác lên mình bộ quân phục, bắt đầu cuộc đời của một người lính.

Những ngày đầu trong quân đội chắc hẳn là một sự thay đổi lớn. Từ cuộc sống lao động ở nông trường, chú bước vào môi trường có kỷ luật nghiêm ngặt, có huấn luyện, có nhiệm vụ và có những người đồng đội cùng chung lý tưởng. Người lính phải học cách thích nghi với những điều mới, phải rèn luyện sức khỏe, bản lĩnh và ý thức tổ chức. Đó là quá trình không thể hoàn thành trong một sớm một chiều. Mỗi ngày trong quân ngũ là một bước trưởng thành, nhất là đối với những thanh niên còn rất trẻ.

Tháng 7 năm 1961, chỉ khoảng một năm rưỡi sau ngày nhập ngũ, chú được kết nạp vào Đảng. Đến tháng 7 năm 1962, chú trở thành đảng viên chính thức. Với gia đình, những mốc thời gian ấy có lẽ là niềm tự hào rất lớn. Một người con từ quê nhà bước vào quân đội, rồi được tổ chức ghi nhận quá trình phấn đấu của mình. Nhưng với chú, đó cũng là một trách nhiệm mới. Được đứng trong hàng ngũ của Đảng không chỉ là một dấu mốc trong lý lịch mà còn gắn với yêu cầu phải gương mẫu hơn, có trách nhiệm hơn với đồng đội và nhiệm vụ được giao.

Điều đáng chú ý là con đường trưởng thành ấy diễn ra trong chiến tranh. Những người lính thời đó không được rèn luyện trong một môi trường bình thường. Họ vừa học tập, vừa thực hiện nhiệm vụ; vừa trưởng thành trong tổ chức, vừa phải đối diện với những thử thách thực tế của chiến trường. Mỗi nhiệm vụ đều có thể đặt con người trước những tình huống khó khăn. Vì vậy, việc từ một thanh niên mới nhập ngũ trở thành một cán bộ chính trị ở cấp đại đội là cả một chặng đường đáng trân trọng.

Sau thời gian huấn luyện, chú từng mong muốn được vào B để trực tiếp chiến đấu với quân Mỹ. Nhưng nhiệm vụ đưa chú về đơn vị phòng không bảo vệ vùng trời quê hương. Tại đây, chú tiếp tục công tác và trưởng thành. Có thể chú không được thực hiện đúng mong muốn ban đầu, nhưng nhiệm vụ nào cũng đòi hỏi sự cố gắng. Người lính không chỉ chiến đấu bằng sức khỏe hay vũ khí mà còn phải có tinh thần, ý chí và trách nhiệm. Với vai trò chính trị viên đại đội, chú còn phải quan tâm đến tư tưởng, tinh thần và sự đoàn kết của cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị.

Tôi nghĩ chính quá trình ấy đã tạo nên một Phan Văn Quyền khác với chàng trai rời quê nhập ngũ năm 1960. Từ một người thanh niên từng làm công nhân nông trường, chú trở thành một người lính có quá trình phấn đấu trong quân ngũ, được kết nạp Đảng và sau đó đảm nhiệm cương vị chính trị viên đại đội. Nếu ngày nhập ngũ đánh dấu bước ngoặt đầu tiên của cuộc đời thì những năm tháng sau đó chính là quá trình chú khẳng định mình trong môi trường quân đội.

Những thông tin ấy càng trở nên có ý nghĩa khi đặt bên cạnh tuổi đời của chú. Chú sinh năm 1941 và hy sinh ngày 8 tháng 12 năm 1970, tức là khi mới ba mươi tuổi. Chỉ trong khoảng mười năm quân ngũ, chú đã đi qua nhiều cột mốc quan trọng của một người lính. Từ ngày đầu nhập ngũ đến khi trở thành đảng viên chính thức, rồi giữ chức vụ chính trị viên đại đội, tất cả đều diễn ra trong một giai đoạn đất nước còn chiến tranh.

Tôi chưa từng gặp chú nên không thể biết hết những suy nghĩ của chú trong những năm tháng ấy. Nhưng khi nhìn vào những thông tin được lưu lại, tôi có thể hình dung phần nào con đường mà chú đã đi. Đó không chỉ là con đường từ quê nhà đến đơn vị, mà còn là quá trình từ một thanh niên trở thành một người lính có trách nhiệm. Những dòng chữ trên giấy báo tử vì thế không chỉ ghi lại ngày cuối cùng của cuộc đời chú mà còn vô tình lưu giữ một phần hành trình mà chú đã trải qua.

Ngày 8 tháng 12 năm 1970, chú hy sinh trong khi chiến đấu với máy bay Mỹ tại chiến trường phía Nam. Tờ giấy báo tử ghi chức vụ của chú là Trung úy, chính trị viên đại đội. Đằng sau chức danh ấy là mười năm quân ngũ, là những ngày tháng rèn luyện, là quá trình phấn đấu và là niềm tin mà tổ chức, đồng đội đã dành cho một người lính quê Giai Lạc.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những người từng sống cùng thời với chú dần thưa vắng. Nhưng những dòng thông tin còn lại vẫn giúp thế hệ sau hiểu thêm về con người chú. Tôi không muốn chỉ nhớ chú bằng một ngày hy sinh. Tôi muốn nhớ cả chặng đường chú đã đi trước ngày ấy: từ một thanh niên quê nhà, trở thành người lính, rồi trở thành đảng viên và một cán bộ chính trị trong đơn vị.

Có lẽ đó chính là phần đời mà chiến tranh không thể xóa đi. Chú đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những năm tháng phấn đấu trong quân ngũ đã để lại một dấu ấn rõ ràng về một người lính biết trưởng thành trong nhiệm vụ, được đồng đội và tổ chức tin tưởng. Và hôm nay, từ những dòng chữ ít ỏi còn lại, gia đình tôi có thêm một cách để nhớ về chú – không chỉ như một liệt sĩ, mà như một người thanh niên đã từng dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ để sống và cống hiến trong quân