TỪ NGƯỜI NÔNG DÂN CHÂN ĐẤT ĐẾN HUYỀN THOẠI BẦU TRỜI

Có những người hùng bước ra từ những nơi rất đỗi bình thường. Không phải từ một gia đình danh giá, cũng chẳng phải từ những giảng đường lớn hay những môi trường đặc biệt. Họ lớn lên giữa ruộng đồng, quen với bùn đất, cây trái và những công việc giản dị của người dân quê. Rồi chiến tranh đến, đất nước cần người, và chính những con người bình thường ấy lại bước vào những cuộc chiến phi thường.

Ở vùng đất Lai Vung, Đồng Tháp, từng có một người thanh niên như thế. Ông tên thật là Nguyễn Văn Hoa, sinh ngày 2 tháng 2 năm 1936 tại ấp Hậu Thành, xã Hòa Thành, huyện Lai Vung, tỉnh Sa Đéc, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp. Ông là người con thứ bảy trong một gia đình có đông anh chị em. Vì người Nam Bộ thường gọi con cái theo thứ tự trong gia đình, cái tên “Bảy” dần trở thành tên gọi quen thuộc, rồi sau này trở thành cái tên gắn với một trong những phi công nổi tiếng nhất của Không quân nhân dân Việt Nam.

Nhưng trước khi trở thành phi công, Nguyễn Văn Bảy chỉ là một cậu bé nông dân.

Tuổi thơ của ông gắn với quê hương miền Tây và một gia đình lao động. Việc học khi ấy không phải điều dễ dàng đối với một cậu bé nhà nghèo. Ông chỉ học hết lớp 3 rồi nghỉ. Cuộc sống phía trước có lẽ sẽ tiếp tục theo con đường của rất nhiều thanh niên nông thôn Nam Bộ thời ấy: làm ruộng, làm vườn, dựng gia đình và sống cuộc đời bình dị bên quê nhà.

Thế nhưng lịch sử đã đưa ông sang một hướng khác.

Năm 1953, khi mới 17 tuổi, Nguyễn Văn Bảy rời quê đi theo cách mạng. Một năm sau, ông cùng đơn vị tập kết ra miền Bắc. Từ một thanh niên miền Nam quen với ruộng đồng, ông bắt đầu cuộc sống quân ngũ và làm quen với một thế giới hoàn toàn khác.

Những năm đầu trong quân đội, không ai có thể nghĩ rằng người lính trẻ ấy sau này sẽ ngồi trong buồng lái một chiếc máy bay chiến đấu.

Năm 1960, quân đội tuyển chọn người để đào tạo phi công. Nguyễn Văn Bảy được lựa chọn và chuyển từ bộ binh sang lực lượng không quân. Đây là một bước ngoặt lớn trong cuộc đời ông. Bởi để trở thành phi công, người lính không chỉ cần sức khỏe mà còn phải học rất nhiều kiến thức mà một người mới học hết lớp 3 như ông chưa từng được tiếp xúc.

Ông phải học bổ túc văn hóa để đáp ứng yêu cầu đào tạo. Sau đó, ông được đưa sang Liên Xô học lái máy bay phản lực. Từ những chiếc máy bay huấn luyện ban đầu, ông từng bước làm quen với MiG-15 rồi MiG-17. Con đường từ một người lính bộ binh đến buồng lái máy bay chiến đấu không hề đơn giản. Nhưng Nguyễn Văn Bảy đã vượt qua khoảng cách rất lớn về trình độ học vấn và kỹ thuật để trở thành một phi công thực thụ.

Tháng 4 năm 1965, ông tốt nghiệp và trở về nước.

Lúc này, chiến tranh đã bước vào một giai đoạn ngày càng ác liệt. Không quân Mỹ mở rộng các hoạt động đánh phá miền Bắc. Bầu trời Việt Nam trở thành một chiến trường đặc biệt, nơi những phi công Việt Nam phải đối đầu với các loại máy bay hiện đại của đối phương.

Nguyễn Văn Bảy được biên chế vào Trung đoàn Không quân tiêm kích 923. Chiếc MiG-17 trở thành phương tiện chiến đấu gắn bó với ông trong những năm tháng ấy.

Những trận không chiến trên bầu trời diễn ra trong thời gian rất ngắn nhưng mức độ nguy hiểm vô cùng lớn. Phi công phải phát hiện đối phương, đánh giá hướng bay, tìm vị trí thích hợp và quyết định thời điểm khai hỏa chỉ trong những khoảnh khắc. Một sai lầm nhỏ có thể khiến chiếc máy bay của chính mình không bao giờ trở về.

Nguyễn Văn Bảy chọn một cách đánh đặc biệt: áp sát đối phương để tăng khả năng bắn trúng.

Trong hai năm 1966 và 1967, ông thực hiện 94 lần xuất kích, trực tiếp tham gia 13 trận không chiến và bắn rơi 7 máy bay Mỹ, gồm 2 chiếc F-105 và 5 chiếc F-4. Với thành tích ấy, ông trở thành một trong những phi công Việt Nam đạt đẳng cấp “Ace” trong chiến tranh.

Mỗi lần cất cánh là một lần đặt mạng sống của mình giữa bầu trời.

Những con số “94 lần xuất kích”, “13 trận không chiến”, “7 máy bay bị bắn rơi” nếu chỉ đọc trên một trang sách có thể trở nên khô khan. Nhưng phía sau mỗi lần xuất kích là một chuyến bay mà người phi công không biết chắc mình có trở về hay không. Phía sau mỗi trận không chiến là những giây phút mà khoảng cách giữa sống và chết có thể chỉ tính bằng một cú đổi hướng hoặc một loạt đạn.

Đặc biệt, những chiếc F-4 mà Nguyễn Văn Bảy đối đầu là những máy bay chiến đấu hiện đại của Mỹ. Trong những trận đánh ấy, ông không có ưu thế về mọi mặt. Chính cách đánh áp sát, sự bình tĩnh và khả năng xử lý tình huống đã giúp người phi công xuất thân từ một vùng quê Đồng Tháp lập nên những chiến công đặc biệt.

Đầu năm 1967, khi mới 31 tuổi, Nguyễn Văn Bảy được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi được tuyên dương, ông mang quân hàm Thượng úy, là Đại đội phó Đại đội 1 Không quân thuộc Trung đoàn 923.

Nhưng điều thú vị trong câu chuyện về Nguyễn Văn Bảy lại nằm ở chỗ: người phi công ấy không bao giờ tự biến mình thành một huyền thoại.

Sau năm 1967, ông không tiếp tục trực tiếp chiến đấu như trước mà chuyển sang công tác huấn luyện, đào tạo và truyền lại kinh nghiệm cho các phi công trẻ. Ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, trải qua nhiều cương vị, trong đó có Trung đoàn trưởng Không quân, Phó Tư lệnh Sư đoàn và Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục được giao nhiệm vụ. Năm 1975, ông tham gia tiếp quản sân bay Cần Thơ và sau đó tham gia quản lý, điều hành một số sân bay ở miền Nam. Ông cũng tham gia nhiệm vụ trong chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và thực hiện nghĩa vụ quốc tế.

Rồi đến một ngày, người phi công từng tung hoành trên bầu trời trở về với cuộc sống đời thường.

Năm 1989, Nguyễn Văn Bảy nghỉ hưu. Sau đó, ông trở về quê nhà Đồng Tháp. Người từng điều khiển chiếc MiG-17 trong những trận không chiến ác liệt giờ sống giữa vườn cây, ruộng đất, làm những công việc của một người nông dân.

Hình ảnh ấy tạo nên một sự đối lập rất đẹp trong cuộc đời ông.

Trên bầu trời, ông là người phi công từng bắn rơi 7 máy bay Mỹ. Nhưng khi trở về quê, ông lại sống giản dị, trồng rau, nuôi cá và gần gũi với bà con. Báo chí từng gọi ông là “người anh hùng chân đất” bởi dù đã mang quân hàm Đại tá và giữ những chức vụ quan trọng trong quân đội, ông vẫn giữ phong cách mộc mạc của người nông dân Nam Bộ.

Có lẽ chính điều đó làm câu chuyện của Nguyễn Văn Bảy khác với những câu chuyện về chiến công thường thấy.

Ông không chỉ là người của những trận đánh trên bầu trời. Ông còn là một người con của đất sen Đồng Tháp, một người lính đi từ ruộng đồng lên chiến trường, rồi từ chiến trường trở về lại với ruộng đồng.

Ngày 22 tháng 9 năm 2019, Nguyễn Văn Bảy qua đời tại Bệnh viện Quân y 175, sau khi bị xuất huyết não. Ông hưởng thọ 84 tuổi. Những ngày cuối đời, người phi công năm nào vẫn sống tại quê nhà. Khi được đưa về nơi an nghỉ, ông được an táng tại nghĩa trang xã Tân Dương, huyện Lai Vung, Đồng Tháp.

Một đời người khép lại, nhưng hành trình từ cậu bé Nguyễn Văn Hoa đến Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy vẫn là một câu chuyện đặc biệt của thời chiến.

Nếu chỉ nhìn vào những con số, người ta sẽ nhớ ông là phi công bắn rơi 7 máy bay Mỹ. Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào cuộc đời ấy, ta sẽ thấy một điều đáng nhớ khác: một người học chưa hết lớp 3 vẫn có thể vươn lên làm chủ những kỹ thuật hiện đại nhất của thời đại mình; một người thanh niên miền Nam rời quê khi mới 17 tuổi đã trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt; và sau tất cả, người anh hùng ấy lại chọn trở về sống một cuộc đời bình dị trên chính mảnh đất nơi mình sinh ra.

Chiến tranh đã qua từ lâu. Bầu trời từng đầy tiếng động cơ và những cuộc không chiến giờ đã trở lại bình yên. Những chiếc MiG-17 cũng chỉ còn nằm lại trong bảo tàng và những trang tư liệu. Nhưng câu chuyện của Nguyễn Văn Bảy vẫn nhắc người trẻ hôm nay rằng phía sau mỗi chiến công lớn luôn là một con người bằng xương bằng thịt, từng sợ hãi, từng học hỏi, từng nỗ lực và từng đứng trước những lựa chọn không dễ dàng.

Có lẽ vì thế, hình ảnh đẹp nhất về Nguyễn Văn Bảy không chỉ là một phi công trong buồng lái giữa bầu trời lửa đạn. Đó còn là một ông già Nam Bộ trở về bên khu vườn quê, sống bình dị sau một đời trận mạc.

Từ ruộng đồng lên bầu trời, rồi lại trở về với ruộng đồng, cuộc đời ông giống như một vòng tròn trọn vẹn. Và giữa vòng tròn ấy là cả một thời tuổi trẻ đã bay qua bầu trời Việt Nam bằng lòng quả cảm của một người lính chân đất.