Từ người nông dân chân đất đến phi công huyền thoại

Nguyễn Văn Bảy sinh năm 1936 tại Lai Vung, Đồng Tháp, tên thật là Nguyễn Văn Hoa. Vì trong gia đình ông là người con thứ bảy nên về sau ông lấy tên Nguyễn Văn Bảy. Xuất thân từ một gia đình nông dân, tuổi thơ của ông gắn với ruộng đồng và cuộc sống bình dị ở miền Tây Nam Bộ. Việc trở thành phi công đối với chàng trai ấy ban đầu gần như là điều không thể nghĩ tới. Chính ông từng kể rằng mình chỉ học hết lớp 3, kiến thức còn rất hạn chế, nên khi được thông báo trúng tuyển đào tạo phi công, ông vừa mừng vừa lo.

Năm 1958, một đoàn cán bộ về đơn vị tuyển chọn người đi đào tạo phi công. Nguyễn Văn Bảy được khám sức khỏe và bất ngờ có tên trong danh sách. Với một người vốn quen với ruộng đồng, việc bước lên một chiếc máy bay chiến đấu là một thử thách hoàn toàn mới. Ông phải học những kiến thức kỹ thuật, làm quen với máy móc và trải qua quá trình huấn luyện nghiêm khắc. Khó khăn còn đến từ chính cơ thể của ông khi thời gian đầu, ông bị say máy bay, có lúc vừa lên máy bay đã nôn ói. Nhưng thay vì bỏ cuộc, ông tiếp tục tập luyện.

Sau quá trình đào tạo phi công chiến đấu tại Liên Xô, Nguyễn Văn Bảy trở về nước và được biên chế vào Trung đoàn Không quân tiêm kích 923, thuộc Sư đoàn 371. Ông được huấn luyện và làm quen với máy bay MiG-17, loại máy bay có tốc độ và trang bị vũ khí không vượt trội so với nhiều loại máy bay Mỹ lúc bấy giờ. MiG-17 chủ yếu sử dụng pháo, trong khi máy bay Mỹ có nhiều ưu thế về tốc độ, thiết bị điện tử và tên lửa. Trong hoàn cảnh đó, trình độ và bản lĩnh của người phi công trở thành yếu tố đặc biệt quan trọng.

Ngày 7/10/1965, Nguyễn Văn Bảy thực hiện trận xuất kích đầu tiên. Từ một người thanh niên từng nghĩ mình không đủ trình độ để học lái máy bay, ông bắt đầu bước vào những trận không chiến thực sự trên bầu trời miền Bắc. Mỗi lần xuất kích đều là một lần đối diện với nguy hiểm. Phi công phải quan sát đối phương, giữ đội hình, lựa chọn thời điểm tấn công và đồng thời bảo vệ máy bay của mình. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến chiếc máy bay bị đối phương tiêu diệt.

Trong những trận không chiến tiếp theo, Nguyễn Văn Bảy dần thể hiện khả năng đặc biệt. Một trong những trận đánh được nhắc đến là trận ngày 26/4/1966 trên vùng trời Võ Nhai, Bắc Thái cũ. Khi phát hiện đội hình máy bay đối phương, ông bất ngờ lao thẳng vào giữa đội hình, khiến đối phương bị rối loạn. Sau đó ông bám sát một chiếc F-4 và khai hỏa ở cự ly thích hợp, bắn hạ mục tiêu. Đây được xem là một trận đánh thể hiện rõ sự táo bạo và khả năng xử lý tình huống của ông.

Chỉ vài ngày sau, ngày 29/4/1966, trên vùng trời Việt Trì, biên đội của Nguyễn Văn Bảy bị một tốp máy bay đối phương đông hơn truy kích. Thay vì tìm cách bỏ chạy, ông quay lại đối đầu, tạo điều kiện để biên đội giành lại thế chủ động. Trong trận này, biên đội bắn rơi hai máy bay đối phương, trong đó Nguyễn Văn Bảy trực tiếp bắn rơi một chiếc. Những trận đánh liên tiếp giúp ông ngày càng tích lũy kinh nghiệm và trở thành một phi công được đồng đội tin tưởng.

Điều đáng chú ý là Nguyễn Văn Bảy không chỉ chú trọng việc bắn hạ máy bay đối phương. Trong chiến đấu, ông thường tìm cách tạo thời cơ cho đồng đội. Một phi công giỏi không chỉ phải biết tấn công mà còn phải biết bảo vệ đội hình và giúp đồng đội thoát khỏi tình huống nguy hiểm. Các đồng đội kể lại rằng ông thường nhận phần nguy hiểm về mình để tạo điều kiện cho những người khác có cơ hội lập công.

Trong khoảng thời gian từ 1965 đến 1968, Nguyễn Văn Bảy tham gia nhiều trận không chiến. Tổng cộng ông bắn rơi 7 máy bay Mỹ mà không một lần bị đối phương bắn rơi. Ông trở thành một trong những phi công Việt Nam đạt đẳng cấp “ace”, tức phi công chiến đấu bắn hạ từ 5 máy bay đối phương trở lên. Thành tích ấy đặc biệt đáng chú ý bởi những trận đánh diễn ra trong điều kiện hai bên có sự chênh lệch đáng kể về máy bay và trang bị.

Ngày 1/1/1967, Nguyễn Văn Bảy là một trong ba phi công đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Từ một người nông dân miền Tây chỉ học hết lớp 3, ông trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam trong những năm chống Mỹ. Câu chuyện ấy vì thế không chỉ nói về chiến công trên bầu trời mà còn cho thấy khả năng trưởng thành của con người khi được rèn luyện và trao cơ hội.

Nhưng điều khiến đồng đội nhớ về Nguyễn Văn Bảy không chỉ là 7 chiếc máy bay bị bắn rơi. Trong cuộc sống đời thường, ông lại là một người rất giản dị. Đồng đội kể rằng ông xuất thân từ vùng sông nước nên thích mò cua, bắt cá. Sau khi nghỉ hưu năm 1990, thay vì sống ở thành phố, ông trở về quê nhà tại Đồng Tháp, tiếp tục cuộc sống gần ruộng đồng và làm kinh tế VAC. Người từng tung hoành trên bầu trời với chiếc MiG-17 giờ lại trở về với những công việc rất bình dị của một người nông dân.

Một trong những câu chuyện đặc biệt về Nguyễn Văn Bảy xảy ra nhiều năm sau chiến tranh. Ông từng gặp lại cựu phi công Mỹ Marshall L. Michel III, người từng ở phía bên kia chiến tuyến. Hai người từng truy đuổi nhau trên bầu trời trong chiến tranh, nhưng khi gặp lại trong thời bình, họ có thể ngồi cùng nhau, trò chuyện và chia sẻ những ký ức về một thời đã qua. Cuộc gặp ấy cho thấy chiến tranh đã kết thúc, những người từng đối đầu giờ có thể nhìn lại quá khứ bằng một góc nhìn khác.

Nguyễn Văn Bảy qua đời ngày 22/9/2019, hưởng thọ 83 tuổi. Lễ tang ông được tổ chức trọng thể, với sự tham dự của các đồng chí, đồng đội và nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ Không quân. Người phi công năm nào đã trở về với đất mẹ, nhưng câu chuyện về ông vẫn còn được kể lại qua những trang sách, những hồi ức của đồng đội và những thế hệ phi công sau này.

Điều đặc biệt nhất trong cuộc đời Nguyễn Văn Bảy có lẽ nằm ở sự tương phản giữa người phi công huyền thoại và người nông dân bình dị. Trên bầu trời, ông là một phi công quyết đoán, táo bạo, từng đối đầu với những máy bay hiện đại của đối phương. Trở về quê nhà, ông lại sống giản dị, gắn bó với ruộng vườn, kênh rạch và những công việc đời thường. Chính sự giản dị ấy khiến hình ảnh người anh hùng trở nên gần gũi hơn với thế hệ sau.

Từ một người thanh niên miền Tây chỉ học hết lớp 3, Nguyễn Văn Bảy đã bước lên máy bay chiến đấu, vượt qua những khó khăn ban đầu để trở thành một phi công xuất sắc. 7 máy bay Mỹ bị ông bắn rơi không phải là câu chuyện duy nhất đáng nhớ. Điều đáng quý hơn là hành trình từ ruộng đồng đến bầu trời, từ một người chưa từng nghĩ mình có thể làm phi công đến một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời ông cho thấy rằng đằng sau mỗi chiến công lớn luôn có một quá trình rèn luyện, vượt qua giới hạn bản thân và một niềm tin không dễ dàng từ bỏ.