Từ người ở đợ đến vị chỉ huy – Hành trình anh hùng của Nguyễn Văn Thuần

Nguyễn Văn Thuần sinh năm 1916 tại xóm Cổng Bấc, làng Quỳnh Lâu, xã Cộng Hòa, huyện Yên Hưng (nay thuộc phường Cộng Hòa, thị xã Quảng Yên). Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, tuổi thơ của ông gắn liền với những tháng ngày lam lũ. Từ khi mới 10 tuổi cho đến năm 28 tuổi, ông phải đi ở đợ cho nhiều gia đình địa chủ trong vùng để mưu sinh. Chính hoàn cảnh khắc nghiệt ấy đã rèn giũa cho ông ý chí bền bỉ và tinh thần chịu đựng gian khổ.

Năm 1944, Nguyễn Văn Thuần bị bắt đi lính cho thực dân Pháp. Cuộc đời binh nghiệp của ông bắt đầu trong hoàn cảnh bị ép buộc, đầy cay đắng. Đến ngày 9/3/1945, khi phát xít Nhật đảo chính Pháp, ông lại rơi vào cảnh tù binh, bị đánh đập tàn nhẫn đến mức phải đi chữa bệnh. Nhưng không khuất phục số phận, ông đã tìm cách trốn thoát, trở về quê hương và nhanh chóng tham gia lực lượng Việt Minh, lựa chọn con đường chiến đấu vì độc lập dân tộc.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Văn Thuần tình nguyện gia nhập quân đội, được biên chế vào Tiểu đoàn 16, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312. Không lâu sau, ông vinh dự đứng vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam, đánh dấu bước trưởng thành quan trọng cả về tư tưởng và lập trường cách mạng.

Từ một chiến sĩ bình thường, Nguyễn Văn Thuần từng bước khẳng định năng lực và bản lĩnh, trưởng thành qua từng trận đánh, từng chiến dịch. Đến tháng 7 năm 1954, ông đã đảm nhiệm cương vị Trung đoàn phó – một vị trí thể hiện rõ sự tin tưởng của cấp trên đối với tài năng và phẩm chất của ông.

Trong suốt quá trình chiến đấu ở chiến trường phía Bắc, ông nổi bật là người chỉ huy dũng cảm, mưu trí và linh hoạt. Ông đã trực tiếp tham gia khoảng 30 trận đánh lớn nhỏ, chỉ huy đơn vị tiêu diệt gần 1.000 tên địch, bắt sống hàng trăm tên khác. Riêng bản thân ông cũng trực tiếp tiêu diệt gần 200 tên địch, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh, góp phần làm suy yếu đáng kể lực lượng đối phương.

Những chiến công tiêu biểu của ông gắn liền với nhiều trận đánh quan trọng. Năm 1946, ông dũng cảm đẩy xe chứa thuốc nổ phá sập đuôi cầu Lai Vu, cùng 6 chiến sĩ khác chặn địch suốt một ngày một đêm, cắt đứt tuyến tiếp tế từ Hải Phòng lên Hải Dương. Năm 1947, ông bố trí hỏa lực hợp lý, dùng trung liên chặn đứng địch, tiêu diệt một trung đội và hỗ trợ đơn vị phá vỡ cuộc càn quét của thực dân Pháp.

Tại trận Phủ Thông (Bắc Kạn) năm 1948, ông trực tiếp dẫn đầu tổ xung kích, đánh giáp lá cà và tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm. Đến trận Phố Ràng (Lào Cai) năm 1949, dù bị thương, ông vẫn kiên cường chiến đấu, cùng đồng đội chiếm phần lớn đồn địch, thu nhiều vũ khí quan trọng.

Trong Chiến dịch Biên giới thu đông 1950, ông xung phong dẫn đầu đơn vị tiến sâu vào đội hình địch, bắt sống một trung đoàn. Tiếp đó, tại Chiến dịch Trung du (1950–1951), ông cùng đồng đội chiến đấu trong điều kiện cực kỳ ác liệt, chỉ còn ba người vẫn kiên cường bám trụ, tổ chức phản công khiến địch hoang mang rút lui, giúp ta chiếm lĩnh trận địa.

Đến Chiến dịch Hòa Bình, ông lại thể hiện sự táo bạo khi chỉ huy trung đội bí mật tiếp cận, bắc thang đánh thẳng vào đồn địch, giành thắng lợi nhanh gọn.

Đặc biệt, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Văn Thuần giữ cương vị Tiểu đoàn phó, trực tiếp phụ trách đại đội chủ công. Ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần tiêu diệt nhiều sinh lực địch và bắt sống một đại đội. Không chỉ giỏi chiến đấu, ông còn có nhiều sáng kiến sáng tạo trong điều kiện thiếu thốn, như sử dụng công cụ thô sơ thay thế máy móc để làm đường kéo pháo, đào hầm, đào hào phục vụ chiến đấu – những giải pháp góp phần quan trọng vào thành công chung của chiến dịch.

Với những đóng góp to lớn, Nguyễn Văn Thuần được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Quân công hạng Ba, hai Huy chương Chiến thắng hạng Nhất, Huân chương Chiến công hạng Ba, cùng 11 lần được các cấp đơn vị khen thưởng. Ông còn vinh dự được Hồ Chí Minh tặng huy hiệu. Đặc biệt, ngày 31/8/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho ông – một sự ghi nhận xứng đáng cho cả một quá trình cống hiến bền bỉ.

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ với Tổ quốc, ông sống giản dị và qua đời năm 1979 tại Hà Nội. Theo lời kể của người thân, ông là người vừa quyết đoán trong công việc, vừa giàu lòng nhân hậu trong đời sống thường ngày.

Cuộc đời của Nguyễn Văn Thuần là minh chứng sống động cho sức mạnh của ý chí và lòng yêu nước. Từ một người nông dân nghèo, ông đã vươn lên trở thành người anh hùng, để lại tấm gương sáng cho các thế hệ thanh niên noi theo – một biểu tượng của tinh thần kiên cường và khát vọng cống hiến không ngừng cho Tổ quốc.