Từ người thiếu niên cứu quốc đến vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân

Sinh ra và lớn lên trên vùng đất Đa Phước giàu truyền thống cách mạng, nay thuộc phường Hòa Khánh Bắc, quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng, Hồ Phúc Ngôn sớm được hun đúc bởi tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh giành độc lập dân tộc. Ngay từ khi mới 15 tuổi, ông đã giác ngộ cách mạng và tự nguyện tham gia lực lượng thanh thiếu niên cứu quốc Đa Hòa, bắt đầu hành trình cống hiến lâu dài cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Mùa thu năm 1945, không khí cách mạng lan tỏa mạnh mẽ khắp các vùng quê. Tại Đa Hòa, lực lượng thanh thiếu niên cứu quốc được giao nhiệm vụ bí mật tập luyện quân sự và chuẩn bị vũ khí tại khu rừng dưới chân đèo Hải Vân. Dù tuổi đời còn rất trẻ, Hồ Phúc Ngôn đã sớm tham gia vào những công việc quan trọng, thể hiện tinh thần trách nhiệm và lòng nhiệt huyết của tuổi trẻ đối với vận mệnh đất nước.

Sau khi Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương ban hành Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, phong trào cách mạng tại địa phương phát triển mạnh mẽ. Chiều ngày 15 tháng 8 năm 1945, Đảng bộ địa phương chính thức phát lệnh khởi nghĩa. Thời điểm đó, mặc dù phát xít Nhật đã đầu hàng phe Đồng minh ở nhiều nơi nhưng tại các tổng Khánh Sơn, Đa Phước và Nam Ô thuộc huyện Hòa Vang, quân Nhật vẫn còn hiện diện.

Điều kiện hoạt động vô cùng khó khăn, việc liên lạc và truyền đạt mệnh lệnh của cán bộ Việt Minh phải được tiến hành hết sức bí mật. Với tinh thần quyết tâm giành chính quyền về tay nhân dân, từ cán bộ đến các đội viên thanh thiếu niên cứu quốc đều không quản ngại hiểm nguy, bí mật đến từng gia đình để thông báo chủ trương khởi nghĩa. Hồ Phúc Ngôn là một trong những người được giao trọng trách ấy.

Ông từng nhớ lại rằng vào đúng 16 giờ ngày 16 tháng 8 năm 1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại quê hương bắt đầu. Đến sáng ngày 18 tháng 8, cuộc nổi dậy vũ trang diễn ra đúng theo kế hoạch đã đề ra. Các đội thanh thiếu niên cứu quốc mang theo những vũ khí thô sơ như gậy gộc, giáo mác, tầm vông hòa vào dòng người tham gia khởi nghĩa.

Trong khí thế sục sôi của những ngày cách mạng, đoàn người vừa tiến bước vừa hô vang những khẩu hiệu quyết tâm chiến đấu vì độc lập dân tộc. Tiếng hô “Thề đem xương máu, quyết hy sinh để giành độc lập. Đánh Pháp, đuổi Nhật, giành chính quyền về tay nhân dân” vang lên như thôi thúc hàng nghìn trái tim cùng hướng về mục tiêu chung là giải phóng quê hương và đất nước.

Sau khi chính quyền cách mạng được thiết lập thành công tại các tổng thuộc huyện Hòa Vang, Hồ Phúc Ngôn tiếp tục cùng nhân dân địa phương xuống thành phố Đà Nẵng tham dự cuộc mít tinh lớn tại sân vận động Chi Lăng để ra mắt chính quyền cách mạng.

Ông nhớ lại rằng khi xuất phát từ tổng Đa Hòa, đoàn người có khoảng 600 người. Trên hành trình tiến về trung tâm thành phố, đoàn lần lượt đi qua các địa phương như Trung Nghĩa, Hòa Mỹ, Phú Lộc, Khánh Sơn, Đa Phước, Xuân Thiều, Nam Ô và Vân Dương.

Dù lực lượng tham gia rất đông nhưng đội ngũ luôn được giữ nghiêm chỉnh, thể hiện khí thế và niềm tự hào của những người vừa giành được chính quyền. Điều đặc biệt là trên suốt chặng đường tiến về Đà Nẵng, đoàn người không gặp bất kỳ sự cản trở nào từ phía quân Nhật đang chờ ngày hồi hương.

Niềm vui độc lập chưa kéo dài được bao lâu thì thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta. Hưởng ứng Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hồ Phúc Ngôn tiếp tục tham gia lực lượng du kích và tự vệ chiến đấu của địa phương.

Trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, nhiệm vụ chủ yếu của ông là cảnh giới, theo dõi hoạt động của địch, tải đạn, vận chuyển thương binh và phục vụ chiến đấu cho Tiểu đoàn 19 thuộc Trung đoàn 96 Đà Nẵng trên chiến trường phía Tây Bắc huyện Hòa Vang.

Không chỉ trực tiếp tham gia phục vụ chiến đấu, ông còn hòa mình vào các phong trào đấu tranh yêu nước của nhân dân địa phương. Một trong những ký ức sâu sắc mà ông luôn nhớ là cuộc biểu tình quy mô lớn của gần 3.000 người dân huyện Hòa Vang phản đối hành động xâm lược của thực dân Pháp.

Trong cuộc biểu tình ấy, một cán bộ cách mạng cầm loa hô lớn câu hỏi: “Trước giặc nước nên hòa hay nên chiến?”. Ngay lập tức, hàng nghìn người đồng thanh đáp lại bằng tiếng hô vang dội: “Quyết chiến! Quyết chiến! Quyết chiến!”.

Khi người cán bộ tiếp tục hỏi: “Thế nước yếu lấy gì ra chiến chinh?”, cả đoàn người lại đồng thanh đáp lời bằng hai tiếng mạnh mẽ: “Hy sinh!”. Những khẩu hiệu vang dội giữa biển người đã tạo nên khí thế cách mạng sôi sục, thể hiện ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập vừa giành được.

Chính những năm tháng hào hùng ấy đã hun đúc trong Hồ Phúc Ngôn niềm tin mãnh liệt vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng. Từ một đội viên thanh thiếu niên cứu quốc, rồi chiến sĩ tự vệ địa phương, đến tháng 5 năm 1947, ông tiếp tục tham gia lực lượng dân quân xã Hòa Liên, chính thức bước vào chặng đường binh nghiệp lâu dài.

Từ đây, cuộc đời người chiến sĩ Hồ Phúc Ngôn gắn liền với những năm tháng chiến đấu gian khổ nhưng đầy vinh quang. Trải qua nhiều cương vị công tác khác nhau, ông luôn thể hiện bản lĩnh của người cán bộ chỉ huy mưu trí, dũng cảm và giàu kinh nghiệm thực tiễn.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, với cương vị Tiểu đoàn trưởng các Tiểu đoàn Đặc công 487 và 489 của Đà Nẵng, ông đã trực tiếp chỉ huy hàng trăm trận đánh lớn nhỏ, gây cho đối phương nhiều tổn thất nặng nề.

Dưới sự chỉ huy của ông, nhiều trận tập kích táo bạo đã trở thành những dấu ấn nổi bật trong lịch sử chiến đấu của lực lượng vũ trang địa phương. Những trận đánh tại căn cứ pháo binh Thanh Vinh, trận Bồ Bồ, cuộc tiến công vào ấp chiến lược Kim Liên thuộc khu vực Hòa Hiệp, Liên Chiểu và đặc biệt là trận Khe Răm vào cuối tháng 5 năm 1967 đã góp phần làm nên tên tuổi của người chỉ huy đặc công quả cảm.

Không chỉ là người trực tiếp chỉ huy chiến đấu, Hồ Phúc Ngôn còn là biểu tượng của tinh thần kiên trung, lòng dũng cảm và ý chí chiến đấu bất khuất của quân và dân Đà Nẵng trong suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.

Những cống hiến to lớn của ông đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Đặc biệt, năm 2012, Hồ Phúc Ngôn vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đó không chỉ là phần thưởng dành cho riêng cá nhân ông mà còn là sự ghi nhận đối với cả một thế hệ những người con ưu tú của quê hương Đà Nẵng đã cống hiến tuổi trẻ, trí tuệ và cả cuộc đời mình cho độc lập, tự do của dân tộc. Cuộc đời chiến đấu của Anh hùng Hồ Phúc Ngôn là minh chứng sinh động cho tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường và truyền thống cách mạng vẻ vang của nhân dân vùng đất Hòa Vang anh hùng.