Từ người thiếu niên làng Ngọc Trà đến Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Nguyễn Bá Ngọc hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Sau khi qua đời, Nhà nước công nhận em là liệt sĩ và truy tặng Huân chương Chiến công hạng Ba. Hình ảnh người thiếu niên dũng cảm cứu các em nhỏ được nhắc lại trong nhiều tài liệu, trở thành một trong những tấm gương tiêu biểu của thiếu nhi Việt Nam trong thời kỳ chống Mỹ.
Đặc biệt, sau hơn nửa thế kỷ kể từ ngày hy sinh, ngày 10/12/2015, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng Nguyễn Bá Ngọc danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Báo Nhân Dân đăng tải thông tin về lễ truy tặng danh hiệu cao quý này, khẳng định sự ghi nhận của Nhà nước đối với hành động anh dũng của người thiếu niên Thanh Hóa.
Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Bá Ngọc, có thể thấy câu chuyện của em gắn với một sự kiện lịch sử cụ thể: cuộc chiến đấu của quân và dân Thanh Hóa chống các đợt không kích ngày 3–4/4/1965 tại các trọng điểm Hàm Rồng – Đò Lèn – Phà Ghép. Đây là một trong những trận đánh ác liệt trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất.
Trong cuộc chiến ấy, quân dân Thanh Hóa chiến đấu để bảo vệ các tuyến giao thông và mục tiêu chiến lược. Còn Nguyễn Bá Ngọc, bằng hành động rất giản dị, đã bảo vệ những sinh mạng nhỏ bé ngay trong làng quê của mình.
Em không lập chiến công bằng một trận đánh quân sự. Em làm nên chiến công bằng một hành động cứu người giữa bom đạn.
Đó cũng là lý do hình ảnh Nguyễn Bá Ngọc có sức sống đặc biệt trong lịch sử giáo dục thế hệ trẻ Việt Nam. Câu chuyện của em không chỉ nói về lòng dũng cảm mà còn nói về trách nhiệm của mỗi con người trước cộng đồng.
Nguyễn Bá Ngọc đã hy sinh vào rạng sáng 5/4/1965, chỉ một ngày sau khi thực hiện hành động cứu các em nhỏ. Nhưng từ đó, tên tuổi của người học sinh làng Ngọc Trà đã vượt khỏi phạm vi một gia đình, một làng quê để trở thành biểu tượng của lòng nhân ái, sự dũng cảm và tinh thần sẵn sàng hy sinh vì người khác.
Đó chính là giá trị bền vững của “câu chuyện thời hoa lửa” Nguyễn Bá Ngọc: giữa những ngày tháng bom đạn khốc liệt nhất, một người thiếu niên vẫn lựa chọn điều cao đẹp nhất – cứu lấy sự sống của người khác, dù phải đánh đổi bằng chính tuổi trẻ và mạng sống của mình.
