Từ người thợ đến chiến sĩ quốc tế

Biển Đen, lòng yêu nước và tinh thần quốc tế vô sản

Với lòng yêu nước, ý chí ham học, khát vọng tự lực của tuổi thanh niên, năm 1906, Hai Thắng lên Sài Gòn sinh sống, tìm cơ hội lập nghiệp. Bắt đầu cuộc đời người thợ, Hai Thắng đi làm công cho các garage, xưởng tư nhân, sau đó vào làm công nhân cho Xưởng Krupp thuộc Sở Kiến trúc cầu đường và nhà cửa Sài Gòn. Chứng kiến đời sống vất vả nhưng đoàn kết, yêu thương nhau của những người lao động, tận mắt nhìn thấy sự bóc lột của các “ông chủ”, Hai Thắng sớm có nhận thức và bắt đầu có những hoạt động yêu nước. Anh tham gia vận động công nhân chống bọn cai, ký và đòi tăng lương, anh tham gia tổ chức công nhân bãi công đòi quyền lợi...

 Bác Hồ và Bác Tôn.

Để hòa nhập vào nền công nghiệp tư bản, phải trở thành người thợ lành nghề, phải được đào tạo để có điều kiện thực tập, tiếp xúc với máy móc, phương tiện kỹ thuật..., Hai Thắng quyết định vào học tại Trường Cơ khí Á châu ở Sài Gòn, đăng ký chương trình hai năm. Chọn con đường làm thợ, gia nhập đời sống công nhân là bước ngoặt đầu tiên giúp Hai Thắng sớm hình thành ý thức giai cấp-yếu tố cơ sở để có tư tưởng cách mạng.

Học sang năm thứ hai, Hai Thắng bị chính quyền thực dân “tuyển” vào đội quân lính thợ, xuống tàu đi Pháp, được điều đến quân cảng Toulon (miền Nam nước Pháp), làm việc trên chiến hạm France. Ở môi trường mới, qua công việc, Hai Thắng nhận thấy thủy thủ, lính thợ trên tàu không có tổ chức nghiệp đoàn nên chưa có ý thức giai cấp và đấu tranh chính trị. Nhưng trong lao động và sinh hoạt, họ vẫn có tinh thần đoàn kết, tương trợ. Tháng 2-1917, chính quyền Nga hoàng sụp đổ. Ngày 7-11-1917, Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, lập nên chính quyền Xô viết. Với âm mưu phá hoại nước Nga xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, theo thỏa ước với các đế quốc, cuối tháng 10-1918, chính quyền Pháp điều động chiến hạm phối hợp với các đế quốc khác bao vây, bắn phá vào thành thị và làng mạc trên bờ biển Odessa và Sevastopol. Thời điểm này, dư luận và báo chí tiến bộ Pháp ủng hộ Cách mạng Tháng Mười, chống lại chủ trương của chính quyền Pháp.

Theo lệnh của chính phủ, hạm đội hải quân Pháp tiến vào Biển Đen, trong đó có chiến hạm France mà người thợ máy Tôn Đức Thắng làm việc. Ngày 5-4-1919, tàu đến Odessa. Trực tiếp thấy cảnh nước Nga mới, thợ thuyền, dân cày Nga vui mừng, phấn khởi khi giành được quyền làm chủ và thể hiện ý chí quyết bảo vệ chính quyền Xô viết, tâm lý phản chiến của thủy thủ trên tàu đã âm ỉ, nay bùng lên mãnh liệt. Đêm 19-4-1919, chỉ huy hạm đội ra lệnh cho pháo bắn vào thành phố nhằm cản bước tiến của Hồng quân. Hành động này như đổ thêm dầu vào ngọn lửa phản kháng. Ngay trong đêm, Hai Thắng cùng binh lính, thủy thủ bí mật họp bàn tổ chức cuộc biểu tình vào giờ chào cờ thường lệ ngày hôm sau. Đúng kế hoạch, 8 giờ ngày 20-4-1919, theo sự phân công, người thợ máy Tôn Đức Thắng nhanh nhẹn rời hàng quân, tiến thẳng đến vị trí danh dự, buộc cờ vào dây, rồi từ từ kéo lá cờ đỏ lên đỉnh cột cờ chiến hạm. Tất cả khuôn mặt anh em binh lính, thủy thủ bừng lên rạng rỡ. Đám sĩ quan chỉ huy ngạc nhiên, ngơ ngác, hoảng hốt... Bài hát “Quốc tế ca” vang lên hùng tráng. Cách đó không xa, trên đô đốc hạm Jean Bart, một lá cờ đỏ cũng được kéo lên. Tiếng hô khẩu hiệu đả đảo chiến tranh, ủng hộ nước Nga Xô viết vang dội cả một vùng Biển Đen.

Cuộc nổi dậy phản chiến của anh em binh lính và thủy thủ ở Biển Đen là một trong những lý do khiến Chính phủ Pháp phải điều chỉnh chính sách can thiệp quân sự vào nước Nga. Hồi tưởng về giây phút lịch sử thiêng liêng ấy, kỷ niệm 40 năm Cách mạng Tháng Mười, trong bài “Tôi đã tham gia cuộc Khởi nghĩa Biển Đen” đăng trên Báo Người thủy thủ Xô viết, Bác Tôn tâm sự: “Chúng tôi chào các bạn Nga bằng lá cờ đỏ được giương lên ở Biển Đen. Tôi mơ ước cùng với lá cờ đỏ này, tuần dương hạm sẽ cập bến Nga. Tôi sẽ lên bờ và được dịp tham gia cuộc cách mạng, học tập các bạn Nga để trở về Tổ quốc giúp đỡ dân tộc tôi vứt bỏ ách nô lệ...”.