Từ nhà lao Mỹ Đức đến những ngày tháng ở Đà Lạt

Cô Trần Thị Sơn (Mười Sơn), sinh ngày 15/10/1954. Quê ở La Chữ, xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa. Tham gia cách mạng từ năm 1967, khi mới 13 tuổi.

Tiếp nối những năm tháng hoạt động cách mạng trong lòng địch, hành trình của cô Sơn bước sang một chặng đường khắc nghiệt khi cô bị bắt và đưa về Nha Cảnh sát Mỹ Đức. Từ đây, cô lần lượt trải qua những cuộc thẩm vấn, đối chất và tra tấn tại Mỹ Đức và Nha Trang, trước khi bị đưa vào Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt. Những ký ức ấy được cô kể lại trong quá trình chúng tôi tìm hiểu và ghi lại những câu chuyện thời hoa lửa của thế hệ đi trước.

Sau khi bị bắt tại phòng trọ, cô Sơn bị địch đưa về Nha Cảnh sát ở Mỹ Đức để thẩm vấn. Ngay từ những lần hỏi cung đầu tiên, địch tìm cách xác định thân phận và hoạt động của cô. Chúng hỏi cô có phải là “Anh Sơn” hay không – mật danh cô sử dụng trong thời gian làm nhiệm vụ. Cô nhất quyết không thừa nhận, khẳng định mình tên Mười và không biết “Anh Sơn” mà chúng nhắc đến.

Trước đó, địch đã bắt được ông Viên Xuân và lấy được một số thư. Trên bìa thư có ghi người giao thư là “Anh Sơn”, từ đó chúng nghi ngờ cô Sơn chính là người sử dụng mật danh này. Tuy nhiên, trước những câu hỏi của địch, cô vẫn giữ vững lời khai của mình và không thừa nhận.

Trong thời gian bị giam tại Mỹ Đức, cô Sơn còn nhiều lần bị đưa ra đối chất với ông Viên Xuân. Địch tìm cách khai thác thông tin về những người hoạt động cách mạng và cơ sở mà cô từng tham gia, nhưng vẫn không đạt được điều chúng muốn.

Cùng thời gian đó, mẹ cô Sơn ở La Chữ cũng bị địch bắt đưa xuống Nha Cảnh sát. Chúng hỏi bà có phải mẹ của cô Sơn hay không, bà thừa nhận. Sau đó, chúng tiếp tục tra hỏi bà nhằm tìm kiếm thêm thông tin về hoạt động của con gái.

Cô Sơn bị giam tại Mỹ Đức khoảng một tháng. Sau đó, cô cùng ông Viên Xuân, bà Viên Thị Minh Thanh và một chiến sĩ khác bị đưa ra khu thẩm vấn ở Nha Trang bằng máy bay từ Phi Trường, tức sân bay Thành Sơn. Cả bốn người đều bị bịt mặt trong suốt chuyến đi.

Đến Nha Trang, mỗi người bị nhốt riêng trong một xà lim nhỏ, chỉ khoảng 1,5–2 m². Không gian chật hẹp, tối tăm, mọi sinh hoạt đều diễn ra trong phạm vi nhỏ bé ấy. Trong hoàn cảnh đó, cô Sơn tiếp tục trải qua những ngày tháng bị giam giữ và tra hỏi.

Sau khoảng thời gian ở Nha Trang, cô tiếp tục bị đưa đi thẩm vấn. Một tên lính Mỹ cùng người phiên dịch hỏi cô về bác Trần Minh – người chú ruột đang hoạt động tại núi Cà Đú – và tiếp tục truy hỏi về “Anh Sơn”. Cô vẫn quyết không khai báo. Thời gian tra khảo kéo dài khoảng một tháng.

Không khai thác được thông tin, địch đưa cô trở lại Nha Cảnh sát Mỹ Đức rồi chuyển vào nhà lao lớn gần đó. Cô bị giam tại đây khoảng gần 20 ngày trước khi bị đưa ra tòa.

Khi ấy, cô Sơn mới khoảng 17 tuổi, chưa đủ tuổi để bị kết án theo quy định của chúng nên tòa không tuyên án. Tuy nhiên, việc ấy không đồng nghĩa với tự do. Cô vẫn bị đưa đi giam giữ tại Trung tâm giáo huấn thiếu nhi Đà Lạt, thực chất là Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt, với thời gian dự kiến hai năm.

Cùng chuyến đi ấy có cô Sơn và các chiến sĩ trẻ Tô Ngọc Đức, Trần Văn Xí, Nguyễn Văn Châu – những người cũng bị bắt và giam giữ. Trong khi đó, mẹ cô Sơn vẫn đang bị giam tại nhà lao lớn ở Phan Rang và không biết con gái mình đã bị đưa đi đâu.

Tại Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt, cô Sơn tiếp tục những tháng ngày bị giam giữ khi tuổi đời còn rất trẻ. Cô ở đây khoảng một năm. Đến khi Hiệp định Paris được ký kết, Nhà lao Thiếu nhi Đà Lạt bị giải tán và cô được trở về địa phương.

Những tháng ngày từ Mỹ Đức, Nha Trang đến Đà Lạt đã trở thành một phần không thể quên trong tuổi trẻ của cô Sơn – một cô gái còn chưa đầy 20 tuổi nhưng đã phải trải qua những ngày tháng bị bắt, giam giữ và tra hỏi vì con đường mình đã lựa chọn.