TỪ NƯỚC MẮT SÂN TRƯỜNG ĐẾN LÝ TƯỞNG TỰ DO

TỪ NƯỚC MẮT SÂN TRƯỜNG ĐẾN LÝ TƯỞNG TỰ DO

Trải nghiệm nhập vai nhân vật Phan Thị Quyên và bài học lý tưởng tuổi trẻ

Ký ức tuổi 17 và nốt hẫng đầu đời trước lịch sử

Có những ký ức tưởng chừng chỉ lướt qua như một hoạt động phong trào thời phổ thông, nhưng theo thời gian lại lắng sâu thành bài học cuộc đời. Với tôi, đó là lần hoá thân vào nhân vật chị Phan Thị Quyên – người vợ trẻ của Anh hùng Liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi – trong tiết mục ca cảnh lịch sử năm lớp 11. Ngày ấy, ở tuổi 17 hồn nhiên và ngơ ngác, khái niệm "chiến tranh" hay "sự hy sinh" đối với tôi chỉ gói gọn trong những dòng tóm tắt khô khốc của sách giáo khoa.

Để nhận vai, tôi tìm đọc cuốn “Sống như Anh” của nhà văn Trần Đình Vân và mò mẫm xem từng thước phim tư liệu cũ. Lần đầu tiên, tôi bàng hoàng nhận ra: anh Trỗi và chị Quyên khi ấy cũng còn rất trẻ. Họ cưới nhau vỏn vẹn mười chín ngày thì anh bị bắt. Mười chín ngày ngắn ngủi cho cả một đời chung đôi! Tôi đã tập khóc, tập ánh mắt thẫn thờ run rẩy khi tưởng tượng ra khoảnh khắc người vợ trẻ phải chứng kiến người chồng mình yêu thương bước ra pháp trường Chí Hòa.

Nước mắt trên sân khấu-ranh giới giữa kịch nghệ và lịch sử

Tôi vẫn nhớ như in không khí ngột ngạt của hội trường ngày biểu diễn. Khi giai điệu trầm hùng cất lên, dưới ánh đèn sân khấu gay gắt, bạn diễn trong vai anh Trỗi hiên ngang bước ra giữa hai hàng họng súng kẻ thù. Tôi lao đến, đôi bàn tay run rẩy bấu chặt vào vạt áo anh, tiếng gào khóc nghẹn ngào bật ra từ sâu thẳm lồng ngực.

Trong khoảnh khắc ấy, tôi không còn cảm thấy mình đang "diễn". Nước mắt tràn ra mi mắt tôi là giọt nước mắt thực sự của một người phụ nữ gánh chịu nỗi đau xé lòng trước sự chia ly vĩnh viễn. Nhưng ngay trong giây phút tuyệt vọng nhất của nhân vật, hành động quật cường của anh Trỗi đã làm cả sân khấu như ngưng đọng. Anh từ chối dải băng đen bịt mắt, ánh mắt quật cường nhìn thẳng vào kẻ thù và hô vang những lời cuối cùng trước khi tiếng súng vang lên:

“Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!”

—Khẩu hiệu bất tử của Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi (Khám Chí Hoà, 15/10/1364)

Chín phút ngắn ngủi trước cọc bắn năm ấy không chỉ làm bọn tay sai run sợ, mà còn chạm đến tận cùng tâm khảm của đứa học trò 17 tuổi là tôi trên sân khấu. Tôi nhận ra: đằng sau nước mắt của chị Quyên và máu của anh Trỗi không phải là sự gục ngã, mà là một sức mạnh phi thường được thắp lên từ lý tưởng.

Lý tưởng của thế hệ hoa lửa

Bước chân vào giảng đường đại học, rời xa những vai diễn thời phổ thông, trải nghiệm năm xưa lại trở về trong tôi với những chiều sâu mới. Đặt mình vào vị trí của người trẻ thời chiến, tôi luôn tự hỏi: Điều gì đã khiến một người thợ điện 24 tuổi sẵn sàng gạt bỏ hạnh phúc cá nhân vừa chớm nở để bước vào con đường sinh tử? Điều gì khiến chị Quyên vượt qua nỗi đau mất mát để tiếp nối con đường của chồng?

Câu trả lời không nằm ở những khẩu hiệu xa xôi, mà ở nơi tình yêu Tổ quốc thuần khiết và cháy bỏng nhất. Thế hệ của anh Trỗi đã sống và cống hiến với một tư thế rực rỡ: xem sự bình yên của dân tộc lớn hơn sự sống của chính mình. Họ chọn đối mặt với cọc bắn để thế hệ tương lai không còn phải sống dưới bóng đạn bom.

Thông điệp gửi lại thời bình

Bây giờ, khi đã là một sinh viên đại học, mỗi lần nhớ lại tiết mục văn nghệ năm lớp 11, lòng tôi vẫn vẹn nguyên sự bồi hồi. Trải nghiệm hóa thân năm ấy giúp tôi thấu hiểu sâu sắc rằng: Hòa bình và sự bình yên mà chúng tôi đang tận hưởng hôm nay được đánh đổi bằng tuổi thanh xuân, hạnh phúc và cả máu xương của biết bao người đi trước.

Là thế hệ trẻ sống trong thời bình, chúng tôi không phải đối mặt với súng đạn hay cọc bắn, nhưng trách nhiệm tiếp nối lịch sử vẫn luôn đặt trên vai. Học tập, rèn luyện, sống có lý tưởng và sẵn sàng cống hiến cho xã hội chính là cách chân thành nhất để chúng tôi tri ân những người hùng như anh Nguyễn Văn Trỗi – những người đã sống và hy sinh rực rỡ như một thời hoa lửa.