TỪ PHẠM QUANG LỄ ĐẾN TRẦN ĐẠI NGHĨA – TRỞ VỀ ĐỂ PHỤNG SỰ TỔ QUỐC
Năm 1946, giữa lúc đất nước vừa giành được độc lập nhưng phải đối mặt với nguy cơ chiến tranh, kỹ sư Phạm Quang Lễ từ Pháp trở về nước theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông đã có nhiều năm học tập và nghiên cứu tại châu Âu, tích lũy kiến thức về toán học, cơ khí, điện, hàng không và đặc biệt là kỹ thuật chế tạo vũ khí.
Ngày 5-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao ông giữ trọng trách Cục trưởng Cục Quân giới. Cũng trong dịp này, Người đặt cho ông tên mới là Trần Đại Nghĩa. Đây không đơn thuần là một sự thay đổi tên gọi mà còn thể hiện kỳ vọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với một trí thức trở về phục vụ đất nước trong thời điểm đặc biệt gian nan.
Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ cuối năm 1946, Việt Nam gần như không có nền công nghiệp quốc phòng hiện đại. Quân đội Pháp có xe tăng, thiết giáp, pháo binh, máy bay và nhiều loại vũ khí hiện đại; trong khi quân đội ta chủ yếu dựa vào súng bộ binh, vũ khí thu được và những cơ sở quân giới còn rất nhỏ bé.
Trong hoàn cảnh đó, nhiệm vụ của Trần Đại Nghĩa không phải là trực tiếp cầm súng ra trận mà là tìm cách biến tri thức khoa học thành sức mạnh chiến đấu. Ông cùng các cộng sự nghiên cứu cách chế tạo những loại vũ khí phù hợp với điều kiện Việt Nam, tận dụng nguyên vật liệu trong nước và khả năng của các xưởng quân giới.
Đó là điểm đặc biệt trong “câu chuyện thời hoa lửa” của Trần Đại Nghĩa: mặt trận của ông trước hết là những xưởng quân giới, những bản thiết kế, những lần thử nghiệm thất bại và những đêm nghiên cứu không ngừng nghỉ.
Chính từ những cơ sở nhỏ bé ấy, những khẩu Bazooka và sau này là súng không giật SKZ đã ra đời, góp phần thay đổi tương quan hỏa lực trên chiến trường.
